అనంతః ప్రేక్షతే పూర్వం వామపార్శ్వే తు వాసుకిః
అనంతుడు ముందుగా ఎడమవైపు చూస్తాడు; వాసుకి ఎడమ ప్రక్కన నివసిస్తాడు.
చలతే భ్రమతే పద్మో మహాపద్మో నిమజ్జతి
పద్ముడు తిరుగుతూ సంచరిస్తాడు; మహాపద్ముడు లోతుగా మునిగిపోతాడు.
సర్వేషాం కురుతే రూపం కులికః పన్నగోత్తమః
అన్ని రూపాలనూ కలికుడు అనే గొప్ప పాము ధరించగలడు.
దక్షిణా తక్షకస్యోక్తా కర్కోటస్య తు నైర్ఋతీ ఉత్తరా శంఖపాలస్య ఐశానీ కంబలస్య తు
తక్షకునికి దక్షిణ దిక్కు, కర్కోటకునికి నైరుతి, శంఖపాలునికి ఉత్తరం, కంబలునికి ఈశాన్యం కేటాయించబడ్డాయి.
అనంతస్య భవేత్పద్మం వాసుకేః స్యాత్తథోత్పలమ్
అనంతునికి పద్మం గుర్తు, వాసుకికి ఉత్పలపువ్వు గుర్తు.
పద్మస్య తు భవేత్పద్మం శూలం పద్మేతరస్య తు 1.36.
పద్మునికి పద్మం గుర్తు, పద్ముని ప్రత్యర్థికి త్రిశూలం గుర్తు.
అనంతకపిలౌ విప్రౌ క్షత్రియౌ శంఖవాసుకీ పద్మకర్కోటకౌ శూద్రౌ సదా జ్ఞేయౌ మనీషిభిః
అనంతుడు, కపిలుడు బ్రాహ్మణులు, శంఖుడు, వాసుకి క్షత్రియులు, పద్ముడు, కర్కోటకుడు శూద్రులు అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అనంతకులికౌ వర్ణతో బ్రహ్మసంభవౌ
అనంతుడు, కలికుడు వర్ణపరంగా బ్రహ్మ నుండి పుట్టినవారు.
తక్షకశ్చ మహాపద్మ ఈషత్పీతౌ బభూవతుః
తక్షకుడు, మహాపద్ముడు కొంత పసుపు వర్ణంతో ఉంటారు.
హయం యానం వృషం ఛత్రం రాజానమథ పావకమ్
గుర్రం, రథం, ఎద్దు, గొడుగు, రాజు, అగ్ని ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
పూర్ణకుమ్భః పతాకా చ కాంచనం మణయస్తథా ఏతేషాం దర్శనం శ్రేష్ఠం కన్యా చైకప్రసూయికా
పూర్తిగా నిండిన కుంభం, జెండా, బంగారం, రత్నాలు, ఒక్క తల్లికి పుట్టిన కన్య — ఇవన్నీ శ్రేష్ఠమైన దృష్టులుగా భావించబడతాయి.
చతుఃషష్టిః సమాఖ్యాతా భోగినో యే తు పన్నగాః । అదృశ్యాస్తేషు షట్త్రింశద్దృశ్యాస్త్రింశన్మహీచరాః
భోగినిగా పిలవబడే పాములు అరవై నాలుగు. వాటిలో ముప్పై ఆరు కనిపించవు, ముప్పై భూమిపై కనిపించే పాములు.
వింశచ్చ స్రగ్విణః ప్రోక్తాః సప్త మండలినస్తథా । రాజీవన్తో దశ ప్రోక్తా దర్వ్యః షోడశ పంచ చ
ఇరవై పాములు హారాలు ధరించినవిగా, ఏడూ వలయాకారంగా, పది పాములు కమలంలో పుట్టినవిగా, పదహారు, ఐదు దర్వ్య అనే పేరుతో ఉంటాయి.
దుందుభో డుండుభశ్చైవ చేటభశ్చేంద్రవాహనః ఏవమేవ తు సర్పాణాం శతద్వినవతి స్మృతమ్
దుండుభి, దుండుభ, చేటభ, ఇంద్రవాహనుడు — ఇలా పాముల సంఖ్య నూరి తొంభైగా చెప్పబడింది.
వరాహకర్ణీం గజపిప్పలీం చ గాంధారికాం పిప్పలదేవదారు
వరాహకర్ణి, గజపిప్పలి, గాంధారిక, పిప్పలి, దేవదారు.
లక్షణం సర్వైనాగానాం రూపవర్ణౌ విషం తథా ॥ 1.36.
ప్రతి పాముకీ ఆకారం, రంగు, విషం ఇవే లక్షణాలు.
తస్మాత్సంపూజయేన్నాగాన్సదా భక్త్యా సమన్వితః
అందువల్ల ఎప్పుడూ భక్తితో పాములను పూజించాలి.
శ్రావణే మాసి పంచమ్యాం శుక్లపక్షే నరా ధిప । ద్వారస్యోభయతో లేఖ్యా గోమయేన విషోల్బణాః
శ్రావణ మాసంలో శుక్ల పక్ష పంచమినాడు, రాజు ద్వారానికి రెండు వైపులా గోమయంతో విషపూరితమైన పాములను చిత్రించాలి.
పూజయేద్విధివద్ద్వారం దధిదూర్వాక్షతైః కుశైః । గంధపుష్పోపహారైశ్చ బ్రాహ్మణానాం చ తర్పణైః
ద్వారాన్ని పెరుగు, దర్భ, అక్షతలు, దుర్వా గడ్డి, సుగంధద్రవ్యాలు, పువ్వులు, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపర్చడం ద్వారా యథావిధిగా పూజించాలి.
యే త్వస్యాం పూజంతీహ నాగాన్భక్తిపురఃసరాః।। న తేషాం సర్వపతో వీర భయం భవతి కర్హిచిత్
ఇక్కడ భక్తితో పాములను పూజించే వారికి ఎప్పుడూ ఎక్కడా పాముల భయం ఉండదు.
అథాలేఖ్య నరో నాగాన్కృష్ణవర్ణాదివర్ణకైః
తరువాత, ఒకడు నాగులను నల్ల రంగుతో సహా ఇతర రంగులతో చిత్రించి ఆరాధించాలి.
పూజయేద్గంధపుష్పైశ్చ సర్పిః పాయసగుగ్గులైః
నాగులను పూజించేటప్పుడు సువాసన గల పువ్వులు, నెయ్యి, పాయసం, గుగ్గిలం వంటి నైవేద్యాలు సమర్పించాలి.
ఆసప్తమాత్కులాత్తస్య న భయం నాగతో భవేత్
ఏడు తరాల తల్లుల వంశానికి చెందినవారికి నాగాల వల్ల ఎటువంటి భయం ఉండదు.
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతర్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి పంచమీకల్పే భాద్రపదికనాగపఞ్చమీవ్రతవర్ణనం నామ సప్తత్రింశోధ్యాయః
ఇలా భద్రపద మాసంలో నాగపంచమి వ్రత విధానాన్ని భవిష్య పురాణంలో వివరించారు.
సుమంతురువాచ తథా చాశ్వయుజే మాసి పఞ్చమ్యాం కురునందన
సుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: అశ్వయుజ మాసంలో, అయిదవ తిథినాడు, కురు వంశస్థుడు కొన్ని ప్రత్యేకమైన కర్మలు చేయాలి.
ఘృతోదకాభ్యాం పయసా స్నపయిత్వా విశాంపతే
నెయ్యి, నీటితో, పాలు కలిపి స్నానం చేయాలి; ఇది పవిత్రతకు సూచకం.
యస్త్వస్యాం విధివన్నాగాఞ్ఛుచిర్భక్త్యా సమన్వితః
ఈ విధంగా శుద్ధి, భక్తితో, నియమాలను పాటిస్తూ నాగులను ఆరాధించే వాడు ధన్యుడవుతాడు.
నాగాః ప్రీతా భవంతీహ శాంతిమాప్నోతి వా విభో
అలాంటి భక్తితో నాగులు సంతోషించి, ఈ లోకంలో శాంతిని పొందుతారు, ప్రభూ.
ఇత్యేష కథితో వీర పఞ్చమీకల్ప ఉత్తమః । యత్రాయముచ్యతే మంత్రః సర్వసర్పనిషేధకః
ఇలా ఈ ఉత్తమమైన అయిదవ తిథి వ్రత కథను వివరించాం. ఇందులో అన్ని నాగాలను నివారించే మంత్రాన్ని చెప్పారు.
ఓం కురుకుల్లే ఫట్ స్వాహా
ఓం కురుకుల్లే ఫట్ స్వాహా.