శూద్రేణాపి హి దష్టస్య శృణు తత్త్వేన గౌతమ
గౌతమా, శూద్రుడు కాటు తిన్నప్పుడు నిజంగా ఏమి జరుగుతుందో విను.
అంగాని చులుచులాయంతే శూద్రదష్టస్య లక్షణమ్
శూద్రుడు కాటు తిన్నప్పుడు అవయవాలు కంపుతాయి, ఇది లక్షణం.
పద్మం చ లోధ్రకం చైవ క్షౌద్రం పద్మస్య కేసరమ్
పద్మం, లోధ్రం, తేనె, పద్మపు కేశరం—
ఏతాని సమభాగాని పేషయేచ్ఛీతవారిణా
ఈ పదార్థాలను సమానంగా తీసుకుని చల్లని నీటితో నూరాలి.
పూర్వాహ్ణే చరతే విప్రో మధ్యాహ్నే క్షత్రియశ్చరేత్
ఉదయాన్నే బ్రాహ్మణుడు ప్రయాణిస్తాడు; మధ్యాహ్నంలో క్షత్రియుడు వెళ్తాడు.
ఆహారో వాయుపుష్పాణి బ్రాహ్మణానాం విదుర్బుధాః వైశ్యా మండూకభక్షాశ్చ శూద్రాః సర్వాశినస్తథా ।।1.36.
పండితులు చెబుతారు — బ్రాహ్మణులకు గాలి, పువ్వులే ఆహారం; వైశ్యులు పాములను తింటారు; శూద్రులు అన్నీ తింటారు.
అగ్రతో దశతే విప్రః క్షత్రియో దక్షిణేన తు
బ్రాహ్మణుడు ముందుగా కరిస్తాడు; క్షత్రియుడు కుడివైపు కరిస్తాడు.
మదకాలే తు సంప్రాప్తే పీడ్యమానా మహావిషాః
మద్యం తాగే సమయం వచ్చినప్పుడు, గొప్ప విషపాము లు బాధపడతారు.
పుష్పగంధాః స్మృతా విప్రాః క్షత్రియాశ్చందనావహాః
బ్రాహ్మణులు పువ్వుల సువాసనతో ప్రసిద్ధి; క్షత్రియులు గంధపు వాసనతో పేరుగాంచారు.
వాసం తేషాం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః వసంతి బ్రాహ్మణాః సర్పా గ్రామద్వారే చతుష్పథే
వారి నివాసస్థలాలు క్రమంగా చెబుతాను. బ్రాహ్మణ పాములు ఊరి గుమ్మం దగ్గర, నాలుగు దారుల కూడలిలో ఉంటాయి.
ఆరామేషు పవిత్రేషు శుచిష్వాయతనేషు చ
వారు తోటల్లో, పవిత్రమైన చోట్ల, శుభ్రమైన ఆలయాల్లో నివసిస్తారు.
శ్మశానే భస్మశాలాసు పలాలేషు తటేషు చ
శ్మశానంలో, బూడిద గదుల్లో, పొలంలో ఉన్న పొట్లల్లో, నది ఒడ్డుల్లో ఉంటారు.
అవివిక్తేషు స్థానేషు నిర్జనేషు వనేషు చ
ఒంటరిగా ఉన్న చోట్ల, ఎవరూ లేని ప్రాంతాల్లో, అడవుల్లో నివసిస్తారు.
శ్వేతాశ్చ కపిలాశ్చైవ యే సర్పాస్త్వనలప్రభాః
వెండిపొడుచు రంగులో ఉన్నవారు, పసుపు రంగులో ఉన్న పాములు, అగ్ని మెరుపు వర్ణంతో ఉన్నవారు.
రక్తవర్ణాః సువర్ణాభాః ప్రవాలమణిసంనిభాః
ఎరుపు రంగు, బంగారు మెరుపు, పగడపు రత్నాల వలె మెరిసే పాములు.
నానావిచిత్రరాజీభిరతసీవర్ణసన్నిభాః 1.36.
వివిధ రంగుల చారలతో, అతసీ పువ్వు వర్ణంతో ఉన్న పాములు.
కాకోదరనిభాః కేచిద్యే చ అంజనసన్నిభాః
కొన్ని పాములు కాకి పొట్టలా ఉంటాయి; మరికొన్ని ముష్టిపాకం రంగులో ఉంటాయి.
యస్య సర్పేణ దష్టస్య దంశమంగుష్ఠమంతరమ్
ఎవరినైనా పాము కరిచినప్పుడు, కాటు ఒక వేల పరిమితిలో ఉంటే,
యస్య సర్పేణ దష్టస్య దంశం ద్వ్యంగులమంతరమ్
పాము కాటు రెండు వేల పరిమితిలో ఉంటే,
యస్య సర్పేణ దష్టస్య సార్ధం ద్వ్యంగులమzతరమ్
పాము కాటు రెండు సగం వేల పరిమితిలో ఉంటే,
అనంతః ప్రేక్షతే పూర్వం వామపార్శ్వే తు వాసుకిః
అనంతుడు ముందుగా ఎడమవైపు చూస్తాడు; వాసుకి ఎడమ ప్రక్కన నివసిస్తాడు.
చలతే భ్రమతే పద్మో మహాపద్మో నిమజ్జతి
పద్ముడు తిరుగుతూ సంచరిస్తాడు; మహాపద్ముడు లోతుగా మునిగిపోతాడు.
సర్వేషాం కురుతే రూపం కులికః పన్నగోత్తమః
అన్ని రూపాలనూ కలికుడు అనే గొప్ప పాము ధరించగలడు.
దక్షిణా తక్షకస్యోక్తా కర్కోటస్య తు నైర్ఋతీ ఉత్తరా శంఖపాలస్య ఐశానీ కంబలస్య తు
తక్షకునికి దక్షిణ దిక్కు, కర్కోటకునికి నైరుతి, శంఖపాలునికి ఉత్తరం, కంబలునికి ఈశాన్యం కేటాయించబడ్డాయి.
అనంతస్య భవేత్పద్మం వాసుకేః స్యాత్తథోత్పలమ్
అనంతునికి పద్మం గుర్తు, వాసుకికి ఉత్పలపువ్వు గుర్తు.
పద్మస్య తు భవేత్పద్మం శూలం పద్మేతరస్య తు 1.36.
పద్మునికి పద్మం గుర్తు, పద్ముని ప్రత్యర్థికి త్రిశూలం గుర్తు.
అనంతకపిలౌ విప్రౌ క్షత్రియౌ శంఖవాసుకీ పద్మకర్కోటకౌ శూద్రౌ సదా జ్ఞేయౌ మనీషిభిః
అనంతుడు, కపిలుడు బ్రాహ్మణులు, శంఖుడు, వాసుకి క్షత్రియులు, పద్ముడు, కర్కోటకుడు శూద్రులు అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అనంతకులికౌ వర్ణతో బ్రహ్మసంభవౌ
అనంతుడు, కలికుడు వర్ణపరంగా బ్రహ్మ నుండి పుట్టినవారు.
తక్షకశ్చ మహాపద్మ ఈషత్పీతౌ బభూవతుః
తక్షకుడు, మహాపద్ముడు కొంత పసుపు వర్ణంతో ఉంటారు.
హయం యానం వృషం ఛత్రం రాజానమథ పావకమ్
గుర్రం, రథం, ఎద్దు, గొడుగు, రాజు, అగ్ని ఇవన్నీ ఉన్నాయి.