కన్యాదష్టస్య వామా స్యాదృష్టిర్ద్విజవరోత్తమ
కన్యను పాము కాటేసినప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆమె చూపు ఎడమవైపు తిరుగుతుంది.
గర్భిణ్యా వాథ దష్టస్య తథా స్వేదశ్చ జాయతే నపుంసకేన దష్టస్య అంగమర్దః ప్రజాయతే
గర్భిణిని కాటేసినప్పుడు చెమటలు వస్తాయి; నపుంసకుడు కాటేసినప్పుడు శరీరమంతా నొప్పిగా ఉంటుంది.
పన్నగ్యః ప్రభవో రాత్రౌ దివా సర్పో విషాధికః
పాముల పిల్లలు రాత్రిపూట విషం ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి; పాములు పగలు విషం ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి.
అంధకారే తు దష్టో య ఉదకే గహనే వనే దష్టరూపాణ్యజానన్వై కథం వైద్యచికిత్సితమ్
చీకటిలో, నీటిలో, లేదా అడవిలో పాము కాటేసినప్పుడు, కాటేసిన పాము ఏదో తెలియకపోతే వైద్యుడు ఎలా చికిత్స చేయగలడు?
చతుర్విధా ఇహ ప్రోక్తాః పన్నగాస్తు మహాత్మనా
ఇక్కడ మహర్షి నాలుగు రకాల పాములను వివరించారు.
దర్వీకరా వాతవిషా మండలా పైత్తికాః స్మృతాః 1.36.
వాటిని దర్వీకర, వాతవిష, మండల, పైత్తిక అని అంటారు.
రక్తం పరీక్షయేదేషాం సర్పాణాం తు పృథక్పృథక్
ఈ పాముల రక్తాన్ని ఒక్కొక్కటి వేరుగా పరీక్షించాలి.
రక్తం ఘనం చ బహుశః శోణితం మండలీ కృతమ్
వీటి రక్తం తరచుగా ముదురు గా ఉంటుంది, విషం ఎరుపు వలయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
సర్పా జ్ఞేయాస్తు చత్వారః పంచమో నోపలభ్యతే
పాములు నాలుగు రకాలుగా తెలిసినవి; ఐదవది కనిపించదు.
బ్రాహ్మణే మధురం దద్యాత్తిక్తం దద్యాత్తథోత్తరే
బ్రాహ్మణుడికి తీపి పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి; తరువాతి వానికి చేదు పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి.
బ్రాహ్మణేన తు దష్టస్య దాహో గాత్రేషు జాయతే
బ్రాహ్మణుడు కాటు తిన్నప్పుడు శరీరంలో కాలినట్లుగా బాధ కలుగుతుంది.
శ్యామవర్ణం ముఖం చ స్యాన్మజ్జాస్తంభశ్చ జాయతే
ముఖం నలుపు రంగులో మారుతుంది, ఎముకలు కఠినంగా మారుతాయి.
అశ్వగంధాప్యపామార్గః సిందువారం సురామయమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః
అశ్వగంధ, అపామార్గ, సిందువార, సురా మద్యం ఈ చికిత్సతో మనిషి ఆరోగ్యంగా మారుతాడు.
క్షత్రియేణ తు దష్టస్య కంపో గాత్రేషు జాయతే
క్షత్రియుడు కాటు తిన్నప్పుడు శరీరంలో కంపు కలుగుతుంది.
జాయతే వేదనా తస్య ఊర్ధ్వం చైవ నిరీక్షతే
అతనికి నొప్పి కలుగుతుంది, పైకి చూస్తాడు.
అర్కమూలమపామార్గం ప్రియంగుమిన్ద్రవారుణీమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః ।। 1.36.
అర్క మూలం, అపామార్గ, ప్రియంగు, ఇంద్రవారుణి ఈ చికిత్సతో మనిషి ఆరోగ్యంగా మారుతాడు.
వైశ్యేనాపి హి దష్టస్య శృణు రూపాణి యాని తు
వైశ్యుడు కాటు తిన్నప్పుడు లక్షణాలు ఏమిటో విను.
మూర్ఛా చ ప్రబలా యస్య ఆత్మానం నాభినందతి
అతనికి బలమైన మూర్చా వస్తుంది, తనను తాను గుర్తించడు.
అశ్వగంధా సగోమూత్రా గృహ ధూమం సగుగ్గులమ్
అశ్వగంధను గోమూత్రంతో, ఇంటి పొగను గుగ్గులతో కలిపి—
గోమూత్రేణ సమాయుక్తం పానం నస్యం చ దాపయేత్
గోమూత్రంతో కలిపి, పానంగా మరియు నాసికా ద్రవంగా ఇవ్వాలి.
శూద్రేణాపి హి దష్టస్య శృణు తత్త్వేన గౌతమ
గౌతమా, శూద్రుడు కాటు తిన్నప్పుడు నిజంగా ఏమి జరుగుతుందో విను.
అంగాని చులుచులాయంతే శూద్రదష్టస్య లక్షణమ్
శూద్రుడు కాటు తిన్నప్పుడు అవయవాలు కంపుతాయి, ఇది లక్షణం.
పద్మం చ లోధ్రకం చైవ క్షౌద్రం పద్మస్య కేసరమ్
పద్మం, లోధ్రం, తేనె, పద్మపు కేశరం—
ఏతాని సమభాగాని పేషయేచ్ఛీతవారిణా
ఈ పదార్థాలను సమానంగా తీసుకుని చల్లని నీటితో నూరాలి.
పూర్వాహ్ణే చరతే విప్రో మధ్యాహ్నే క్షత్రియశ్చరేత్
ఉదయాన్నే బ్రాహ్మణుడు ప్రయాణిస్తాడు; మధ్యాహ్నంలో క్షత్రియుడు వెళ్తాడు.
ఆహారో వాయుపుష్పాణి బ్రాహ్మణానాం విదుర్బుధాః వైశ్యా మండూకభక్షాశ్చ శూద్రాః సర్వాశినస్తథా ।।1.36.
పండితులు చెబుతారు — బ్రాహ్మణులకు గాలి, పువ్వులే ఆహారం; వైశ్యులు పాములను తింటారు; శూద్రులు అన్నీ తింటారు.
అగ్రతో దశతే విప్రః క్షత్రియో దక్షిణేన తు
బ్రాహ్మణుడు ముందుగా కరిస్తాడు; క్షత్రియుడు కుడివైపు కరిస్తాడు.
మదకాలే తు సంప్రాప్తే పీడ్యమానా మహావిషాః
మద్యం తాగే సమయం వచ్చినప్పుడు, గొప్ప విషపాము లు బాధపడతారు.
పుష్పగంధాః స్మృతా విప్రాః క్షత్రియాశ్చందనావహాః
బ్రాహ్మణులు పువ్వుల సువాసనతో ప్రసిద్ధి; క్షత్రియులు గంధపు వాసనతో పేరుగాంచారు.
వాసం తేషాం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః వసంతి బ్రాహ్మణాః సర్పా గ్రామద్వారే చతుష్పథే
వారి నివాసస్థలాలు క్రమంగా చెబుతాను. బ్రాహ్మణ పాములు ఊరి గుమ్మం దగ్గర, నాలుగు దారుల కూడలిలో ఉంటాయి.