వైద్యాస్తస్య న పశ్యంతి యే భవంతి కుశిక్షితాః
ఎంత నేర్చుకున్న వైద్యులు అయినా, వీటిని గుర్తించలేరు.
తస్యాగదం ప్రవక్ష్యామి స్వయం రుద్రేణ భాషితమ్
రుద్రుడు స్వయంగా చెప్పిన ఔషధాన్ని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను.
కుంకుమం తగరం కుష్ఠం కాసమర్దత్వచం తథా
కుంకుమ, తగర, కుష్ఠము, అలాగే కాసమర్ద చెట్టు తొక్కను తీసుకోవాలి.
ఏతాని సమభాగాని గోమూత్రేణ తు పేషయేత్ కాలాహినాపి దష్టేన క్షిప్రం భవతి నిర్విషః
ఇవన్నీ సమానంగా తీసుకుని, ఆవుపేడతో కలిపి మెత్తగా నూరాలి. అలా చేసిన మందు, నల్ల పాము కాటేసినవారికైనా త్వరగా విషం పోయేలా చేస్తుంది.
క్షిప్రమేవ ప్రదా తవ్యం మృతసంజీవనౌషధమ్
ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చే మందును వెంటనే ఇవ్వాలి.
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి పంచమీకల్పే ధాతుగతవిషక్రియావర్ణనం నామ పంచత్రింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీభవిష్య మహాపురాణంలో, బ్రాహ్మ పర్వంలో, అయిదవ కల్పంలో, లక్ష యాభై వేల శ్లోకాల సంహితలో, 'శరీరంలో విషం వచ్చినప్పుడు చేయవలసిన చర్యలు' అనే పేరుతో ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
కుమారదష్టః కీదృక్స్యాత్సూతికాదంశితస్య చ
పిల్లవాడిని పాము కాటేసినప్పుడు ఎలా ఉంటాడు? అలాగే ప్రసవములో ఉన్న మహిళను కాటేసినప్పుడు ఎలా ఉంటుంది?
రూపం నపుంసకేనేహ వ్యంతరేణ చ కీదృశమ్
నపుంసకుడు లేదా లోపల దాగిన పాము కాటేసినప్పుడు లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయి?
కశ్యప ఉవాచ అతః పరం ప్రవక్ష్యామి నాగానాం రూపలక్షణమ్
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు పాముల రూపాలు, లక్షణాలు వివరంగా చెబుతాను.
అథ సర్పేణ దష్టస్య ఊర్ధ్వ దృష్టిః ప్రజాయతే
పాము కాటేసినవాడికి చూపు పైకి ఎత్తిపడుతుంది.
కన్యాదష్టస్య వామా స్యాదృష్టిర్ద్విజవరోత్తమ
కన్యను పాము కాటేసినప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆమె చూపు ఎడమవైపు తిరుగుతుంది.
గర్భిణ్యా వాథ దష్టస్య తథా స్వేదశ్చ జాయతే నపుంసకేన దష్టస్య అంగమర్దః ప్రజాయతే
గర్భిణిని కాటేసినప్పుడు చెమటలు వస్తాయి; నపుంసకుడు కాటేసినప్పుడు శరీరమంతా నొప్పిగా ఉంటుంది.
పన్నగ్యః ప్రభవో రాత్రౌ దివా సర్పో విషాధికః
పాముల పిల్లలు రాత్రిపూట విషం ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి; పాములు పగలు విషం ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి.
అంధకారే తు దష్టో య ఉదకే గహనే వనే దష్టరూపాణ్యజానన్వై కథం వైద్యచికిత్సితమ్
చీకటిలో, నీటిలో, లేదా అడవిలో పాము కాటేసినప్పుడు, కాటేసిన పాము ఏదో తెలియకపోతే వైద్యుడు ఎలా చికిత్స చేయగలడు?
చతుర్విధా ఇహ ప్రోక్తాః పన్నగాస్తు మహాత్మనా
ఇక్కడ మహర్షి నాలుగు రకాల పాములను వివరించారు.
దర్వీకరా వాతవిషా మండలా పైత్తికాః స్మృతాః 1.36.
వాటిని దర్వీకర, వాతవిష, మండల, పైత్తిక అని అంటారు.
రక్తం పరీక్షయేదేషాం సర్పాణాం తు పృథక్పృథక్
ఈ పాముల రక్తాన్ని ఒక్కొక్కటి వేరుగా పరీక్షించాలి.
రక్తం ఘనం చ బహుశః శోణితం మండలీ కృతమ్
వీటి రక్తం తరచుగా ముదురు గా ఉంటుంది, విషం ఎరుపు వలయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
సర్పా జ్ఞేయాస్తు చత్వారః పంచమో నోపలభ్యతే
పాములు నాలుగు రకాలుగా తెలిసినవి; ఐదవది కనిపించదు.
బ్రాహ్మణే మధురం దద్యాత్తిక్తం దద్యాత్తథోత్తరే
బ్రాహ్మణుడికి తీపి పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి; తరువాతి వానికి చేదు పదార్థాన్ని ఇవ్వాలి.
బ్రాహ్మణేన తు దష్టస్య దాహో గాత్రేషు జాయతే
బ్రాహ్మణుడు కాటు తిన్నప్పుడు శరీరంలో కాలినట్లుగా బాధ కలుగుతుంది.
శ్యామవర్ణం ముఖం చ స్యాన్మజ్జాస్తంభశ్చ జాయతే
ముఖం నలుపు రంగులో మారుతుంది, ఎముకలు కఠినంగా మారుతాయి.
అశ్వగంధాప్యపామార్గః సిందువారం సురామయమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః
అశ్వగంధ, అపామార్గ, సిందువార, సురా మద్యం ఈ చికిత్సతో మనిషి ఆరోగ్యంగా మారుతాడు.
క్షత్రియేణ తు దష్టస్య కంపో గాత్రేషు జాయతే
క్షత్రియుడు కాటు తిన్నప్పుడు శరీరంలో కంపు కలుగుతుంది.
జాయతే వేదనా తస్య ఊర్ధ్వం చైవ నిరీక్షతే
అతనికి నొప్పి కలుగుతుంది, పైకి చూస్తాడు.
అర్కమూలమపామార్గం ప్రియంగుమిన్ద్రవారుణీమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః ।। 1.36.
అర్క మూలం, అపామార్గ, ప్రియంగు, ఇంద్రవారుణి ఈ చికిత్సతో మనిషి ఆరోగ్యంగా మారుతాడు.
వైశ్యేనాపి హి దష్టస్య శృణు రూపాణి యాని తు
వైశ్యుడు కాటు తిన్నప్పుడు లక్షణాలు ఏమిటో విను.
మూర్ఛా చ ప్రబలా యస్య ఆత్మానం నాభినందతి
అతనికి బలమైన మూర్చా వస్తుంది, తనను తాను గుర్తించడు.
అశ్వగంధా సగోమూత్రా గృహ ధూమం సగుగ్గులమ్
అశ్వగంధను గోమూత్రంతో, ఇంటి పొగను గుగ్గులతో కలిపి—
గోమూత్రేణ సమాయుక్తం పానం నస్యం చ దాపయేత్
గోమూత్రంతో కలిపి, పానంగా మరియు నాసికా ద్రవంగా ఇవ్వాలి.