స్త్రీధర్మవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ వ్రీహీణాం కోద్రవాణాం చ సారధర్మముదారకః
స్త్రీధర్మ వివరణ: బ్రహ్మ చెప్పారు — వరిధాన్యం, కొద్రవ ధాన్యాల నిర్వహణలో పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన నియమాలు ఇవే.
శూద్రాణాం క్షయవృద్ధ్యాది మన్తవ్యం వేతనాని చ । । ౨౨ క్షౌమకార్పాసయోర్విద్యాత్సూత్రం పఞ్చమభాగకమ్ । దేశకాలాదిభాగాత్తు ప్రత్యక్షాదేవ నిర్ణయః । । ౨౩ అవఘాతేన తూలస్య క్షయో వింశతిభాగకః । ఛన్నాం వ్యాప్తాం తు వాతేన తద్వదూర్ణాం ప్రచక్షతే । । ౨౪ పఞ్చాశద్భాగికీం హానిం సూత్రే కుర్వీత లక్షణాత్
శూద్రుల విషయంలో నష్టాలూ, లాభాలూ, జీతాలూ కూడా బాగా పరిగణించాలి. పట్టు, పత్తి వస్త్రాల తయారీలో నూలు భాగాన్ని ఐదవ వంతుగా లెక్కించాలి. అయినా, దేశం, కాలం, ఇతర పరిస్థితులనుబట్టి ప్రత్యక్షంగా నిర్ణయించాలి. పత్తిని కొట్టేటప్పుడు వచ్చే నష్టం ఇరవయ్యవ వంతు. అలాగే, గాలి వల్ల ఊదబడిన మేకి నూలు కూడా అంతే నష్టంగా భావించాలి. నూలు తయారీలో వచ్చే నష్టం యాభయ్యవ వంతుగా, దాని లక్షణాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి.
తాసాం రత్నసువర్ణాది భార ఏవ న మణ్డనమ్ । । ౬౪ లోకజ్ఞానే పరా కోటిః పత్యౌ భక్తిశ్చ శాశ్వతీ । శుద్ధాన్వయానాం నారీణాం విద్యాదేతత్కులవ్రతమ్ । । ౬౫ తస్మాల్లోకశ్చ భర్తా చ సమ్యగారాధితో యయా । ధర్మమర్థం చ కామం చ సైవాప్నోతి నిరత్యయా । । ౬౬ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి స్త్రీధర్మకథనం నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః
ఇలాంటి స్త్రీలకు రత్నాలు, బంగారం అలంకారాలు కాదు—భారం మాత్రమే. లోకజ్ఞానం, భర్తపై నిలకడైన భక్తి వీరి గొప్పతనం. మంచి వంశానికి చెందిన స్త్రీలకు ఇదే కుటుంబ వ్రతం. అందుకే, ఎవరు లోకాన్నీ, భర్తనూ సరిగా పూజిస్తారో, వారు ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని తప్పకుండా పొందుతారు.
౧౪ స్త్రీణాం యదేతత్సాపత్న్యం పరం మాత్సర్యకారణమ్ । తస్మాత్తత్పరిహర్తవ్యం పరమోదారచర్యయా
బ్రహ్మ చెప్పారు: భార్యలకు సహధర్మిణులుండటం వల్ల కలిగే అసూయను, గొప్ప ఉదారమైన ప్రవర్తనతో దూరం చేసుకోవాలి.
౩౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి స్త్రీధర్మవర్ణనం నామ పంచదశోఽధ్యాయః
ఇలా, శ్రీ భవిష్య మహాపురాణంలో బ్రాహ్మ పర్వంలో స్త్రీధర్మవివరణ పేరుతో పదకొండవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
౬౧ ఇత్యేషా పరమా పుణ్యా శివా పాపహరా తథా । పఠితోపాసితా రాజఞ్ఛ్రద్ధయా చ శ్రుతా ౧ తథా । । ౬౨ మాహాత్మ్యం చాపి యోప్యస్యాః శృణుయాన్మానవో నృప । ఋద్ధిం వృద్ధిం తథా కీర్తిం శివం చాప్య దివం వ్రజేత్ । । ౬౩ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి ప్రతిపత్కల్పవర్ణనం నామ షోడశోఽధ్యాయః
రాజా! ఈ గ్రంథం పరమ పవిత్రమైనది, శుభదాయకమైనది, పాపాలను తొలగించేది. దీన్ని శ్రద్ధతో చదివితే, వినితే, ఆచరిస్తే, ఐశ్వర్యం, అభివృద్ధి, కీర్తి, శాంతి, పరమ లోకాన్ని పొందుతారు.
బ్రహ్మపూజావిధానం చ పూజనే యచ్చ వై ఫలమ్
బ్రహ్మను పూజించే విధానం, ఆ పూజ వల్ల కలిగే ఫలితాలు ఈ భాగంలో వివరించబడినవి.
పూర్వమేకార్ణవే ఘోరే నష్టే స్థావరజంగమే
పూర్వంలో, ఒక మహా ప్రళయంలో, స్థావరజంగమములన్నీ నశించిపోయాయి.
స్వయంభూరభవద్దేవః సురజ్యేష్ఠశ్చతుర్ముఖః
ఆ సమయంలో, స్వయంభువుడు, దేవతలలో పెద్దవాడు, నాలుగు ముఖాలతో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
కాయేన మనసా వాచా జంగమస్థావరాణి చ
ఆ దేవుడు తన శరీరం, మనసు, మాట ద్వారా, జంగమ స్థావరములన్నింటినీ పూజించాడు.
తస్మాదేష సదా పూజ్యో యతో లోకగురుః పరః
అందుకే, ఆయన ఎప్పుడూ పూజించదగినవాడు. ఆయన జగత్తుకు గురువు, పరమేశ్వరుడు.
రుద్రోఽస్య మనసో జాతో విష్ణుర్జాతోఽస్య వక్షసః
ఆయన మనసులో నుంచి రుద్రుడు, ఛాతీ నుంచి విష్ణువు జన్మించారు.
దేవాప్సరసగంధర్వాః సయక్షోరగరాక్షసాః
దేవతలు, అప్సరసలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు — వీరందరూ ఆయన సన్నిధిలో ఉన్నారు.
సర్వో బ్రహ్మమయో లోకః సర్వం బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
ఈ లోకమంతా బ్రహ్మమయం. అన్నీ బ్రహ్మలోనే స్థితమై ఉన్నాయి.
యో న పూజయతే భక్త్యా సురజ్యేష్ఠం సురేశ్వరమ్
దేవతలలో పెద్దవాడైన బ్రహ్మను భక్తితో పూజించని వాడు నశించిపోతాడు.
యస్తు పూజయతే భక్త్యా విరించిం భువనేశ్వరమ్ 1.17.
విరించి దేవుని, భువనేశ్వరుడిని భక్తితో పూజించే వాడు మహత్తరమైన ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తస్మాత్సౌమ్యమనా భూత్వా యావజ్జీవం ప్రతిజ్ఞయా
కాబట్టి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచుకొని, జీవితాంతం భక్తితో ఉండాలి.
వరం దేహపరిత్యాగో వరం నరకసమ్భవః
శరీరాన్ని వదిలిపెట్టడం మంచిది, నరకంలో పుట్టడం కన్నా మంచిదే.
సదా పూజయతే యస్తు వీర భక్త్యా పితామహమ్
ఎవరు ఎప్పుడూ భక్తితో పితామహుడిని పూజిస్తారో, వారు మోక్షాన్ని పొందుతారు.
న హి వేధోఽర్చనాత్కించిత్పుణ్యమభ్యధికం భవేత్
భక్తితో చేసిన పూజ వల్ల విధిని మించిన పుణ్యం కలగదు.
యో బ్రహ్మాణం ద్వేష్టి మోహాత్సర్వదేవనమస్కృతమ్
ఎవరైనా మోహంతో అన్ని దేవతలు గౌరవించే బ్రహ్మను ద్వేషిస్తే—
బ్రహ్మణోర్చాం ప్రతిష్ఠాప్య సర్వయత్నైర్విధానతః
బ్రహ్మదేవుని విగ్రహాన్ని అన్ని విధాలా శ్రద్ధగా ప్రతిష్ఠించి—
సర్వయజ్ఞతపోదానతీర్థవేదేషు యత్ఫలమ్
అన్ని యజ్ఞాలు, తపస్సులు, దానాలు, తీర్థయాత్రలు, వేదాలు ఇచ్చే ఫలితాన్ని—
కఞ్జజం స్థాపయేద్యస్తు కృత్వా శాలాం మనోరమామ్
కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మను, అందమైన మందిరాన్ని కట్టి ప్రతిష్ఠించేవాడు—
మాతృజాన్పితృజాంశ్చైవ యాం చైవోద్వహతే స్త్రియమ్
తల్లి, తండ్రి ద్వారా పుట్టినవారిని గానీ, పెళ్లి చేసుకున్న స్త్రీని గానీ—
స్త్రీధర్మవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ ప్రథమం ప్రతిబుధ్యేత ప్రవర్తేత స్వకర్మసు । పశ్చాద్భృత్యజనస్యాపి భుఞ్జీత చ శయీత చ । । ౧ భర్త్రా విరహితా స్త్రీ చ శ్వశురాభ్యాం విశేషతః । దేహలీం నాతివర్తేత ప్రతీకారే ౧ మహత్యపి । । ౨ ఉత్థాయ ప్రథమం భర్తురవిజ్ఞాతా న నిష్క్రమేత్ । క్షపాయాం సావశేషాయాం రాత్రౌ వా వాసరాదిషు । । ౩ తద్వాసభవనస్యైవ శనైరాహూయ కార్మికాన్ । స్వవ్యాపారేషు తాన్సర్వాంస్తత్రతత్ర నియోజయేత్ । । ౪ విబుద్ధస్య తతో భర్తుర్నిర్వర్త్యావశ్యకం విధిమ్ । గృహకార్యాణి సర్వాణి విదధీతాప్రమాదతః । । ౫ ముక్త్వావాసకనేపథ్యం కర్మయోగ్యం విధాయ చ । తత్కాలోచితకర్తవ్యమనుతిష్ఠేద్యథాక్రమమ్ । । ౬ మహానసం సుసమ్మృష్టం చుల్ల్యాదివిహితార్చనమ్ । సర్వోపకరణోపేతమసమ్బాధమనావిలమ్ । । ౭ న చాతిగుహ్యం ప్రకటం ప్రవిభక్తక్రియాశ్రయమ్ । భర్తురాప్తజనాకీర్ణం గూఢం కక్షాదివర్జితమ్ । । ౮ తత్ర పాకాదిభాణ్డాని బహిరన్తశ్చ కారయేత్ । నిణిక్తమలపఙ్కాని శుక్తివల్కాదిచూర్ణకైః । । ౯ నిశి కుర్వీత ధూమార్చిః శోధితాని దివాతపః । దధిపాత్రాణి కుర్వీత సదైవాన్తరితాని చ । । 1.13.౧౦ సాధుకారితదుగ్ధేషు శోధితేషు దివాతపే । ఈషద్గృహ్యోక్తపాత్రేషు స్వచ్ఛం యేన భవేద్దధి । । ౧౧ స్నేహగోరసపాకాది కృత్వా సుప్రత్యయేక్షితమ్ । కుర్యాత్స్వయమధిష్ఠాయ భర్తుః పాకవిధిక్రియామ్ । । ౧౨ కిం ప్రియం చ కిమాగ్నేయం షడ్రసాభ్యన్తరేషు చ । కిం పథ్యం కిమపథ్యం చ స్వాస్థ్యం౨ వాస్య కథం భవేత్ । । ఇతి యత్నాద్విజానీయాదనుష్ఠేయం చ తత్తథా । । । ౧౩ నిత్యానురాగం సత్కారమాహారం సుపరీక్షితమ్ । మహానసాదౌ కుర్వీత జనమాప్తం క్రమాగతమ్ । । ౧౪ శత్రు దాయాదసమ్బన్ధం క్రుద్ధభీతావమానితమ్ । అవాచ్యోపగృహీతం వా నైవమాదీని యోజయేత్ । । ౧౫ పునః పునః ప్రతిష్ఠాప్య గుప్తం స్వయమధిష్ఠితమ్ । భర్తురాహారపానాది విదధ్యాదప్రమాదతః । । ౧౬ పాకం నిర్వర్త్య మాత్రాణాం కృత్వా స్వేదప్రమార్జనమ్ । గన్ధతామ్బూలమాల్యాది కిఞ్చిదాదాయ మాత్రయా । । ౧౭ యథౌచిత్యాదితత్కాలే భర్తుర్వినయసమ్భ్రమైః । తత్కాలానుగతాత్యర్థమాహారముపపాదయేత్ । । ౧౮ స్వభావామయకాలానాం వైపరీత్యేన సర్వదా । సర్వమాహారపానాది ప్రయోజ్యం తద్విదో జగుః । । ౧౯ హీనతుల్యాధికత్వేన భర్తా పశ్యతి యం యథా । తం తథైవాధికం పశ్యేన్న్యాయతః ప్రతిపత్తిషు । । 1.13.౨౦ సాపత్నకాన్యపత్యాని పశ్యేత్స్వేభ్యో విశేషతః । భగినీవత్సపత్నీశ్చ తద్వధూన్నిజబన్ధువత్ । । ౨౧ గ్రాసాచ్ఛాదశిరోభ్యఙ్గస్నానమణ్డనకాదికమ్ । సపత్నీనామకృత్వా తు ఆత్మనోఽపి న కారయేత్ । । ౨౨ వ్యాధితానాం చికిత్సార్థమౌషధాదికమాదరాత్ । విదధ్యాదాత్మనస్తాసాం సర్వాశ్రితజనస్య చ । । ౨౩ తచ్ఛోకే శుచమాదద్యాత్తత్తుష్టౌ ముదమావహేత్ । భృత్యబన్ధుసపత్నీనాం తుల్యదుఃఖసుఖా భవేత్ । । ౨౪ లగ్ధావకాశా స్వప్యాచ్య నిశి సుప్తోత్థితా క్రమాత్ । అన్యత్ర వ్యయకర్తారం పతిం రహసి బోధయేత్ । । ౨౫ యదవద్యం సపత్నీనాం స్వయమస్మై న తద్వదేత్ । దౌఃశీల్యాది తు సాపాయం గూఢమస్మై నివేదయేత్ । । ౨౬ దుర్భగామనపత్యాం వా భర్త్రా చాతితిరస్కృతామ్ । ౧ అదుష్టాం సమ్యమాశ్వాస్య తేనైతామనుకూలయేత్ । । ౨౭ తథా వాగ్దణ్డపారుష్యైర్జనం భర్త్రా విపీడితమ్ । కుర్యాద్విధేయమాశ్వాస్య న చేద్దోషాయ తద్భవేత్ । । ౨౮ మత్వాత్మనోనపత్యత్వం కాలం చాపి గతం బహుమ్ । సన్తానాదికముద్దిశ్య కార్యమాత్మనివేదనమ్ । । ౨౯ యచ్చాన్యదపి జానీయాత్కిఞ్చిదస్య చికీర్షితమ్ । తత్కిలాజానతీవాస్య సిద్ధమేవ ప్రదర్శయేత్ । । 1.13.౩౦ వైవాహికం విధిం భర్తుః సర్వం కృత్వా ససమ్భ్రమమ్ । పరిణీతా చ తాం పశ్యేన్నిత్యం భగినికామివ । । ౩౧ పూజాం సమ్బన్ధివర్గస్య మఙ్గలం మఙ్గలాని చ । కుర్యాదభినవోఢాయాః సుప్రహష్టేన చేతసా । । ౩౨ మాతృవచ్ఛిక్షయేదేనాం గృహకృత్యేష్వమత్సరా । ప్రదేశికవిధిం వాస్యా విదధ్యాద్యత్నతః స్వయమ్ । । ౩౩ ఏవం భర్తురభిప్రాయ సర్వమిత్యాదికారయేత్ । సుఖార్థం వాపి సన్త్యజ్య స్త్రీణాం భర్తాధిదేవతా । । ౩౪ భర్తాధిదేవతా నార్యా వర్ణా బ్రాహ్మదేవతాః । బ్రాహ్మణా హ్యగ్నిదేవాస్తు ప్రజా రాజన్యదేవతాః । । ౩౫ తాసాం త్రివర్గసంసిద్ధౌ ప్రదిష్టం కారణద్వయమ్ । భర్తుర్యదనుకూలత్వం యచ్చ శీలమవిప్లుతమ్ । । ౩౬ న తథా యౌవనం లోకే నాపి రూపం న భూషణమ్ । యథా ప్రియానుకూలత్వం సిద్ధం శశ్వదనౌషధమ్ । । ౩౭ వయోరూపాదిహారిణ్యో దృశ్యన్తే దుర్భగాః స్త్రియః । వల్లభా మన్దరూపాశ్చ బహ్వ్యో గలితయౌవనాః । । ౩౮ తస్మాత్ప్రియత్వం లోకానాం నిదానం ౧యోగ్యతాపరమ్ । తాం వినాన్యే గుణా వన్ధ్యాః సర్వేఽనర్థకృతోఽపి వా । । ౩౯ తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన విదధ్యాదాత్మయోగ్యతామ్ । పరచిత్తజ్ఞతా చాస్యా మూలం సర్వక్రియాస్విహ । ।1.13.౪ ౦ బహిరాగచ్ఛతో జ్ఞాత్వా కాలం సంమృజ్య భూమికామ్ । సజ్జీకృతాసనా తిష్ఠేత్తస్యాజ్ఞాం ప్రతితత్పరా । । ౪౧ స్వయం ప్రక్షాలయేత్పాదావుత్థాప్య పరిచారికామ్ । తాలవృన్తాదికైః కుర్యాచ్ఛమస్వేదాపనోదనమ్ । । ౪౨ ఆహారస్నానపానాదౌ సస్పృహం యత్ర లక్షయేత్ । తదింగితజ్ఞా తత్త్వేన సిద్ధమస్మై నివేదయేత్ । । ౪౩ సపన్తీపతిబన్ధూనాం భర్తృచిత్తానుకూల్యతః । ప్రతిపత్తిం ప్రయుఞ్జీత స్వబన్ధూనాం న వై తథా । । ౪౪ తేషు చాత్మని చ జ్ఞాత్వా భర్తృచిత్తం ప్రసాదయేత్ । ప్రతిపత్తిం తథాప్యేషాం నాద్రియేత స్వబన్ధుషు । । ౪౫ అపి భర్తురభిప్రేతం నారీ తత్కులవాసినీ । సత్కారైర్నిజబన్ధూనాం తేన నోపైతి వాచ్యతామ్ । ।౪౬ పూజ్య ఏవ హి సమ్బన్ధః సర్వావస్థాసు యోషితామ్ । కస్తతోఽప్యుపకారాంశం లిప్సేత కులజః పుమాన్ । ।౪౭ సమ్పూజ్య స్వసుతాం తస్మై విధివత్ప్రతిపాద్యతే । తతోఽస్యా లిప్సతే నామ కిమకార్యమతః పరమ్ । । ౪౮ కన్యాం ప్రదాయ యైర్వృత్తిరాత్మనః పరికల్ప్యతే । దాసభణ్డనటాదీనాం మార్గోఽయం న మహాత్మనామ్ । ।౪౯ తస్మాత్స్త్రీబాంధవా నిత్యం ప్రీతిమాత్రైకసాధినీమ్ । ప్రతిపత్తిం సమాదద్యుః సమ్బన్ధిభ్యః ప్రసంగినీమ్ । 1.13.౫౦ తస్యా భర్తరి రక్షేత ప్రీతిం లోకే చ వాచ్యతామ్ । ఆత్మనోఽసత్ప్రవాదం చ చేష్టేరన్సాధువృత్తయః । । ౫౧ ఏవం విజ్ఞాయ సద్వృత్తం స్త్రీ వర్తేత తథా సదా । యేన తత్పరివర్గస్య భవేద్భర్తుశ్చ సమ్మతా । । ౫౨ ప్రియాపి సాధువృత్తాపి విఖ్యాతాభిజనాపి చ । జనాపవాదాత్సమ్ప్రాప సీతానర్థం సుదారుణమ్ । । ౫౩ సర్వస్యామిషభూతత్వాద్గుణదోషానభిజ్ఞతః । ప్రాయేణావినయౌచిత్యాత్స్త్రీణాం వృత్తం హి దుష్కరమ్ । । ౫౪ అగృహ్యత్వాన్మనోవృత్తేః ప్రాయః కపటదర్శనాత్ । నిరఙ్కుశత్వాల్లోకస్య నిర్వాచ్యా విరలాః స్త్రియః । । ౫౫ దైవయోగాదయోగత్వాద్వ్యవహారానభిజ్ఞతః । వాచ్యతాపత్తయో దృష్టాః స్త్రీణాం శుద్ధేఽపి చేతసి । । ౫౬ తాసాం దైవప్రతీకారో నోపభోగాదృతే భవేత్ । చారిత్రం లోకవృత్తం చ ఏతయోర్విదురౌషధమ్ । । ౫౭ హిందోలకాదిక్రీడాయాం ప్రసక్తాం తరుణీం నిశి । రమమాణాం విటైః సార్ధం విధవాం స్వైరచారిణీమ్ । । ౫౮ వృద్ధాదిభార్యాం ౧సజ్జాయాం యానగేయాదిసంగినీమ్ । కః శ్రద్దధ్యాత్సతీత్యేవం సాధ్వీమపి హి యోషితమ్ । । ౫౯ యౌ చాసామిఙ్గితాకారౌ సన్దిగ్ధార్థప్రసాధకౌ । తయోస్తత్త్వపరిజ్ఞానం విషయో యోగినాం౨ యది । । 1.13.౬౦ తస్మాద్యథోక్తమాచారమనుతిష్ఠేత్సుసంయతా । మిథ్యాలగ్నోప్యసద్వాదః కమ్పయత్యేవ తత్కులమ్ । । ౬౧ త్రికుల్యా వాచ్యతా రక్ష్యా ప్రతిష్ఠాప్యథ సన్తతిః । భర్తుస్త్రివర్గసిద్ధిశ్చ సాధ్యం తత్కులయోషితామ్ । । ౬౨ పాతయన్త్యేవ దౌఃశీల్యాదాత్మానం సకులత్రయమ్ । ఉద్ధరన్తి తదైవైతాః స్త్రియశ్చారిత్రభూషణాః । । ౬౩ భర్తృచిత్తానుకూలత్వం యాసాం శీలమవిచ్యుతమ్
స్త్రీ ధర్మం గురించి బ్రహ్మ చెప్పారు: ముందుగా, స్త్రీ తన పనులను చేయటానికి లేచి నిమగ్నమవాలి. ఆ తరువాతే సేవకులు చేసినట్టు తినడం, నిద్రించడం జరగాలి. భర్త ఇంట్లో లేనప్పుడు, ముఖ్యంగా అత్తగారూ, మామగారూ ఉన్నప్పుడు, ఎంత అవసరమైనా ఇంటి తలుపు దాటి బయటకు పోకూడదు. భర్తకు తెలియకుండా, రాత్రి చివరలోనో, తెల్లవారుఝామునో బయటకు వెళ్లకూడదు. ఇంట్లోని పనివారిని నెమ్మదిగా పిలిచి, వారికి తగిన పనులు అప్పగించాలి. భర్త లేచిన తర్వాత, అవసరమైన పనులన్నీ ఆలస్యం చేయకుండా శ్రద్ధగా చేయాలి. తన అలంకారాలూ, దుస్తులూ పక్కన పెట్టి, పనికిగల పనులు ముందుగా చేసి, తరువాత కాలానుసారంగా చేయవలసినవి చేయాలి. వంటగదిని బాగా శుభ్రంగా ఉంచాలి; పొయ్యి మొదలైనవి సరిగా అమర్చాలి; అన్ని పాత్రలు సిద్ధంగా ఉండాలి; గందరగోళం లేకుండా, స్పష్టంగా ఉండాలి. ఇంటి అంతర్గత విషయాలు బయటకు చెప్పకూడదు; పనులు విడదీసి చేయకుండా, భర్త నమ్మినవాళ్లతోనే వంటగదిని నడపాలి; రహస్యమైన ప్రదేశాలు లేకుండా చూడాలి. అక్కడ వంట పాత్రలను లోపల, బయట రెండింటినీ బాగా శుభ్రం చేయాలి; మలినాలు, మురికి మొదలైనవి శంఖపు పొడి, చెట్టు పొడి వంటివాటితో తొలగించాలి. రాత్రిపూట పాత్రలను మంటతో శుభ్రం చేయాలి; పగలు ఎండలో ఉంచాలి. పెరుగు పాత్రలు ఎప్పుడూ వేరుగా ఉంచాలి. బాగా మరిగిన పాలను ఎండలో ఉంచి, శుభ్రమైన పాత్రలో పెరుగు కలిపితే, మంచి పెరుగు అవుతుంది. నెయ్యి, పాలు మొదలైనవి శ్రద్ధగా తయారు చేసి, భర్తకు కావలసిన వంటను తానే పర్యవేక్షించాలి. ఏది భర్తకు ఇష్టమో, ఏది హవనం చేయదగినదో, ఆరు రుచుల్లో ఏది ఆరోగ్యకరమో, ఏది ఆరోగ్యానికి హానికరమో తెలుసుకొని, వాటిని తగినట్లు చేయాలి. ఎప్పుడూ ప్రేమ, గౌరవం, పరిశీలించిన ఆహారం వంటగదిలో సిద్ధం చేయాలి; నమ్మదగినవాళ్లను క్రమంగా పనులకు నియమించాలి. శత్రువులు, వారసులు, సంబంధం లేని వారు, కోపంగా ఉన్నవారు, భయపడేవారు, అవమానితులు, అపవాదం వచ్చినవారు—ఇలాంటి వారిని పనులకు పెట్టకూడదు. పదే పదే తన పర్యవేక్షణలో భర్తకు ఆహారం, పానీయం శ్రద్ధగా అందించాలి. వంట చేసి, చెమట తుడిచుకుని, తాను శుభ్రంగా తయారై, కొంత తాంబూలం, పువ్వు వంటివి కొద్దిగా తీసుకోవాలి. తగిన సమయంలో, వినయంగా, గౌరవంగా భర్తకు ఆహారం సమర్పించాలి. ఆరోగ్యం లేదా అనారోగ్యం ఉన్నప్పుడు, తెలిసినవారు చెప్పిన విధంగా అన్నీ ఆహారం, పానీయం అందించాలి. భర్త తక్కువవాడో, సమానవాడో, ఎక్కువవాడో ఎలా చూస్తాడో, అలాగే తాను కూడా చూడాలి. సహపత్నుల పిల్లలను తనవారిలా చూసుకోవాలి; సహపత్నులను అక్కాచెల్లెళ్లలా, వారి కోడళ్లను తన బంధువుల్లా చూడాలి. సహపత్నులకు తాను ముందు ఆహారం, దుస్తులు, తల నూనె, స్నానం, అలంకారం చేయించకూడదు; తనకూ చేయించుకోవద్దు. అనారోగ్యంగా ఉన్నవారికి, తనకూ, వారికీ, ఆధారంగా ఉన్నవారందరికీ మందులు, చికిత్స శ్రద్ధగా చేయించాలి. వారి దుఃఖంలో తాను కూడా దుఃఖించాలి; ఆనందంలో ఆనందించాలి; సేవకులు, బంధువులు, సహపత్నుల సుఖదుఃఖాలను సమానంగా పంచుకోవాలి. అవకాశం దొరికినప్పుడు రాత్రి నిద్రించాలి; క్రమంగా లేవాలి; అత్యవసరమైతే తప్ప భర్తను ఒంటరిగా పిలిచి చెప్పాలి. సహపత్నుల గురించి నిందించదగిన విషయాన్ని తానే భర్తకు చెప్పకూడదు; కానీ పెద్ద తప్పు జరిగితే, దాన్ని రహస్యంగా తెలియజేయాలి. దురదృష్టవశాత్తూ, పిల్లలు లేని సహపత్నిని, లేదా భర్త వదిలేసినవారిని, వారు తప్పు చేయకపోతే, ఓదార్చి, భర్తతో కలిపేలా చూడాలి. అలాగే, భర్త మాటలతో, శిక్షతో బాధించినవారిని, అవసరమైతే ఓదార్చాలి; లేకపోతే అది తప్పవుతుంది. తాను పిల్లలు లేనిదాన్ని, కాలం ఎక్కువ గడిచిందని భావిస్తే, సంతానం కోసం తగినది తానే సూచించాలి. భర్త చేయదలచిన మరేదైనా విషయం తెలిసినప్పుడు, తెలియనట్టు నటిస్తూ అది పూర్తయ్యేలా చూడాలి. భర్తకు వివాహకర్మలు శ్రద్ధగా చేసి, కొత్తగా వచ్చిన భార్యను ఎప్పుడూ చెల్లెల్లాగా చూడాలి. కొత్త కోడలికి సంబంధువులకు పూజలు, శుభకార్యాలు ఆనందంగా చేయాలి. అసూయ లేకుండా, తల్లి లాగా ఇంటిపనులు నేర్పాలి; స్థానిక ఆచారాలను తానే శ్రద్ధగా పాటించాలి. ఇలా భర్త మనసుకు అనుగుణంగా అన్ని పనులు చేయాలి; స్త్రీలకు భర్తే దేవుడు. స్త్రీలకు భర్తే పరమదైవం; బ్రాహ్మణులకు బ్రహ్మదేవతలు; ప్రజలకు రాజు దేవుడు. వీరి trivarga siddhi కి రెండు కారణాలు: భర్తకు అనుకూలత, అవ్యాజమైన స్వభావం. యవ్వనం, అందం, ఆభరణాలు కన్నా భర్తకు ప్రీతిపాత్రత ఎక్కువ; అది ఎప్పటికీ లాభదాయకం. వయస్సు, అందం ఉన్నవారు దురదృష్టవంతులుగా ఉండొచ్చు; అందం లేనివారు, వృద్ధులు భర్తకు ప్రీతిపాత్రులై ఉండొచ్చు. అందుకే, భర్తకు ప్రీతిపాత్రతే ప్రధానమైన అర్హత; అది లేకపోతే మిగతా గుణాలన్నీ వ్యర్థం. అందుకే, అన్ని విధాలా తాను అర్హురాలిగా తయారవ్వాలి; భర్త మనసు తెలుసుకోవడమే అన్ని పనులకు మూలం. భర్త ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, సమయం తెలుసుకుని, నేల శుభ్రం చేసి, కూర్చోనిచోట సిద్ధంగా ఉండాలి; అతని ఆజ్ఞకు సిద్ధంగా ఉండాలి. తానే భర్త పాదాలు కడగాలి; పనివారిని లేపి, తాళపత్రం వంటివాటితో చెమట, దుమ్ము తుడవాలి. భర్తకు తినడం, స్నానం, తాగడం కావాలని సంకేతం కనిపిస్తే, వెంటనే సిద్ధంగా ఉన్నవి అందించాలి. భర్త బంధువులకు, స్నేహితులకు అతని మనసుకు అనుగుణంగా ప్రవర్తించాలి; తన బంధువులకు అంతగా చేయకూడదు. వారిలో, తనలో భర్త మనసు తెలుసుకుని, అతన్ని సంతోషపెట్టాలి; తన బంధువులకు అంతగా ప్రాముఖ్యత ఇవ్వకూడదు. భర్త కోరినా, తన బంధువులను గౌరవించడం వల్ల అపవాదం వస్తే, అలా చేయకూడదు. స్త్రీలు ఎప్పుడూ సంబంధాన్ని గౌరవించాలి; దానికి ప్రతిఫలం ఆశించే పురుషుడు ఎవడు? తన కుమార్తెను భర్తకు సమర్పించి గౌరవించిన తర్వాత, ఇంకేమీ ఆశించాల్సిన అవసరం లేదు. కుమార్తెను ఇచ్చి జీవనం సాగించేవారు దాసులు, నటులు లాంటి వారు; ఇది మంచివారి మార్గం కాదు. అందుకే, స్త్రీలు, వారి బంధువులు ఎప్పుడూ భర్త కుటుంబానికి ప్రేమ, మంచి ప్రవర్తన చూపాలి. భర్త ప్రేమను, తన పేరు ప్రతిష్టను కాపాడాలి; మంచి ప్రవర్తన కలవారు అపవాదం రాకుండా చూసుకోవాలి. మంచి ప్రవర్తన తెలుసుకుని, స్త్రీ ఎప్పుడూ భర్త కుటుంబానికి ఇష్టపడేలా ప్రవర్తించాలి. ఎంత ప్రియమైనా, ఎంత మంచి వృత్తి ఉన్నా, ఎంత గొప్ప కుటుంబమయినా, అపవాదం వల్ల సీతలా పెద్ద కష్టాన్ని పొందవచ్చు. నిజమైన గుణదోషాలు తెలియకపోవడం, నియమం, శిష్టాచారం లేకపోవడం వల్ల స్త్రీల ప్రవర్తన కష్టమే. మనసు పట్టుకోవడం కష్టం; మోసపూరితంగా కనిపించవచ్చు; ప్రజలు నియంత్రణ లేకుండా ప్రవర్తించేవారు; అపవాదం రాని స్త్రీలు అరుదు. దైవయోగం, అవకాశాల్లేకపోవడం, ప్రవర్తన తెలియకపోవడం వల్ల, మనసు శుద్ధిగా ఉన్నా, స్త్రీలకు అపవాదం రావచ్చు. వారికి దైవాన్ని తప్ప, ప్రవర్తన, పేరు ప్రతిష్టే ఔషధం. యువతులు ఊయల, ఆటల్లో మునిగిపోయి, రాత్రిళ్లు ప్రియులతో విహరిస్తే, విధవలు స్వేచ్ఛగా తిరిగితే, వృద్ధ భార్యలు, సహపత్నులు, వాహనాల్లో, పాటల్లో పాల్గొనేవారు—ఇలాంటి వారిని ఎవరు పటివ్రతగా నమ్ముతారు? అందుకే, మంచి స్త్రీ అయినా అనుమానం రావచ్చు. ఇలాంటి స్త్రీల సంకేతాలు, రూపాలు నిజంగా తెలుసుకోవడం యోగులకు మాత్రమే సాధ్యం. అందుకే, నియమంగా ప్రవర్తించాలి; అబద్ధ అపవాదం వచ్చినా కుటుంబాన్ని కదిలిస్తుంది. మూడు తరాల కుటుంబంలో పేరు ప్రతిష్టను కాపాడాలి; సంతానం స్థాపన, భర్త trivarga siddhi స్త్రీల చేత సాధించాలి. చెడు ప్రవర్తన వల్ల తాము, కుటుంబం నాశనం అవుతారు; మంచి ప్రవర్తన వల్ల వారిని పైకి తీసుకెళ్తారు.
పతిపరదేశవాసే స్త్రీణాం శృఙ్గారనిషేధః బ్రహ్మోవాచ ప్రేషితే మణ్డనం స్త్రీణాం పత్యౌ మఙ్గలమాత్రకమ్ । నిష్పాదనం చ యత్నేన తదారబ్ధస్య కర్మణః । । ౧ శయ్యాముపార్జనమర్థానాం వ్యయానాం పరిహాపణమ్ । । ౨ వ్రతోపవాసతాత్పర్యం తద్వార్తాపరిమార్గణమ్ । దైవజ్ఞేక్షణికప్రశ్నో దేవానాముపయాచనమ్ । । ౩ నిత్యం తస్యాగమాశంసా క్షేమార్థం దేవపూజనమ్ । న చాత్యుజ్జ్వలవేషత్వం న సదా తైలధారణమ్ । ।౪ జ్ఞాతివేశ్మ న గన్తవ్యం సకామగమనేన ౧ చ । గురూణామాజ్ఞయా యావద్భర్తురాప్తజనైః సహ । । ౫ తత్రాపి న చిరం తిష్ఠేత్స్నానాదీన్వాపి నాచరేత్ । యావదర్థం క్షణం స్థిత్వా తతః శీఘ్రం సమాచరేత్ । । ౬ ఆగతే ప్రకృతిస్థైవ కృత్వా తాత్కాలికం విధిమ్ । ముక్తప్రవాసనే పథ్యే స్నాతే భుక్తవతి ప్రియే । । ౭ ఆత్మానం సమలఙ్కృత్య సవిశేషం ముదాన్వితా । దేవపూజోపహారాదీన్దద్యాత్ప్రాగుపపాదితాన్ । । ౮ కనిష్ఠామాతృవజ్జ్యేష్ఠాం తదపత్యాని చాత్మవత్ । పశ్యేత్తత్పరివర్గం తు నిత్యం స్వపరివర్గవత్ । । ౯ తత్పురోనాసనే తిష్ఠేత్పతిం నామంత్రయేత చ । తదభిప్రాయతః కుర్యాత్ప్రవృత్తిం సర్వకర్మసు । । 1.14.౧౦ న సంసృజేత తద్ద్విష్టైః సఖ్యం కుర్వీత తత్ప్రియైః । జనమాప్తతమం తస్య సదాభర్తుశ్చ మానయేత్ । । ౧౧ పైతృకాత్సముపానీతం వసుసౌగంధికాదికమ్ । తస్మై నివేద్యాత్మతయా తదా తదుపయోజయేత్ । । ౧౨ సోపి తత్ప్రీతయే కించిదాదద్యాదల్పమూల్యకమ్ । సంగోప్య మాతృవత్స్థేయం తత్తథైవోపయోజయేత్ । । ౧౩ తత్ప్రీత్యర్థం గృహీతం యద్వైలక్ష్యాదినివృత్తయే । సవిశేషం ప్రసంగేన తస్యైతత్ప్రతిపాదయేత్
భర్త ఇంట్లో లేని సమయంలో స్త్రీ అలంకారం చేయడం శుభకార్యాలకే పరిమితం కావాలి. అప్పటివరకు ప్రారంభించిన పనులను శ్రద్ధగా పూర్తి చేయాలి; మంచం, సంపాదన, ఖర్చులను జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు నిష్ఠగా చేయాలి; వాటి గురించి తెలుసుకోవాలి; జ్యోతిష్కులు, దేవతలను సంప్రదించాలి. భర్త తిరిగి రావాలని ఆశిస్తూ, ఆయన క్షేమం కోసం దేవతలను పూజించాలి. ఎప్పుడూ అతిగా మెరిసే దుస్తులు ధరించకూడదు; నూనెను తరచూ రాయుకోకూడదు. బంధువుల ఇంటికి తన ఇష్టానుసారం వెళ్లకూడదు; పెద్దల అనుమతితో, భర్త నమ్మినవాళ్లతో మాత్రమే వెళ్లాలి. అక్కడ కూడా ఎక్కువసేపు ఉండకూడదు; స్నానం వంటివి చేయకూడదు; అవసరమైనంతసేపు ఉండి, వెంటనే తిరిగి రావాలి. భర్త తిరిగి వచ్చినప్పుడు, అప్పటి ఆచారాన్ని పాటించాలి. ప్రయాణం ముగించి, స్నానం చేసి, తినిన తర్వాత, సంతోషంగా, ప్రత్యేకంగా అలంకరించి, ముందే సిద్ధం చేసిన కానుకలు, పూజా వస్తువులు భర్తకు అందించాలి. పెద్ద భార్యను తల్లిలా, ఆమె పిల్లలను తన పిల్లలుగా చూడాలి; వారి కుటుంబాన్ని ఎప్పుడూ తన కుటుంబంలా చూడాలి. భర్త ఎదుట కూర్చుని, ఆయన పేరుతో సంభోదించి, ఆయన అభిప్రాయానికి అనుగుణంగా అన్ని పనులు చేయాలి. భర్తకు ఇష్టముకాని వారితో కలవకూడదు; ఆయనకు ఇష్టమైనవారితో స్నేహం చేయాలి; ఆయనకు అత్యంత సన్నిహితులను ఎప్పుడూ గౌరవించాలి. తండ్రిగారి ఇంటి నుంచి వచ్చిన ధనం, సుగంధ వస్తువులు భర్తకు సమర్పించి, ఆయన చెప్పినట్లు ఉపయోగించాలి. భర్త ఆనందం కోసం కొంత తాను ఉంచుకోవచ్చు; తల్లిలా దాచుకుని, ఆయన చెప్పినట్లు ఉపయోగించాలి. భర్త సంతోషం కోసం, లేదా సంకోచం పోవడానికి తీసుకున్నది, తగిన సమయంలో, ప్రత్యేకంగా ఆయనకు ఇవ్వాలి.
౧౫ తథా కల్పితనేపథ్యా భర్తుః పర్యాయవాసరే । హ్రియమాదయమానేవ౩ పతిం గచ్ఛేద్విసర్జితా । । ౧౬ గత్వా రహసి భర్తారం తత్కాలోచితసంభ్రమైః । తద్భావానుగతైస్తైస్తైః సవిశేషముపాచరేత్ । । ౧౭ ప్రతిబుధ్య తతః కాలే సవిశేషం త్రపాన్వితా । జ్యేష్ఠాయ వసతిం గచ్ఛేద్విశేషేణ తథా పునః । । ౧౮ అప్రాతికూల్యం జ్యేష్ఠాయా హితమన్యత్ర యోషితః । తతః శనైస్త్వవచ్ఛిద్య పతిం స్వవశమానయేత్ । । ౧౯ బహిష్పాకాదియోగేన చతుఃషష్ట్యా రహోగతమ్ । జ్యేష్ఠామతిశయానేవ భర్తారముపరఞ్జయేత్ । । 1.14.౨౦ ప్రాగల్భ్యం రహసి స్త్రీణాం లజ్జాధిక్యం తతోఽన్యదా । చిత్తజ్ఞానానువృత్తిశ్చ పత్యౌ సంసేవనం పరమ్ । । ౨౧ ఏవమారాధ్య భర్తారం గృహమాక్రమ్య చ క్రమాత్ । గౌరవం ప్రతిపత్తిం వా జ్యేష్ఠాదిషు న హాపయేత్ । । ౨౨ గృహవ్యాపారదానేషు పతిం గుఢం తధా వదేత్ । అధికుర్యాదనిచ్ఛన్తీ జ్యేష్ఠైవేనాం యథా బలాత్ । । ౨౩ సాపి విజ్ఞాయ భర్తారం కనిష్ఠాకృష్టమానసమ్ । విశ్రామం ప్రార్థయేదేనామధికుర్యాత్సుతామివ । । ౨౪ మత్వా భర్తురభిప్రేతం రక్షన్తీ నిజగౌరవమ్ । కృతం భర్త్రనుకూలం స్యాత్తదిష్టాయానుమోదయేత్ । । ౨౫ స్థానినో యదభిప్రేతం భృత్యైః కిం క్రియతేఽన్యథా । క్లిశ్యతే తత్ర మూఢాత్మా పరతన్త్రో వృథా జనః । । ౨౬ తస్మాత్సర్వాస్వవస్థాసు మనోవాక్కాయకర్మభిః । హితం స్వామ్యనుకూలత్వం నారీణాం తు విశేషతః । । ౨౭ సాపి జ్యేష్ఠాపతిం చైవ గృహతన్త్రం చ సర్వదా । సమావర్జ్య ౧ గుణైర్ధీరా ప్రాగవస్థాం న విస్మరేత్ । । ౨౮ న సౌభాగ్యమదం కుర్యాన్న చౌద్ధత్యాదివిక్రియామ్ । నితరామానతిం గచ్ఛేత్సదానార్యభయాదివ । । ౨౯ యథా యోగ్యతయా పత్యౌ సౌభాగ్యమభివర్ధతే । స్పర్ధయేచ్య కులస్త్రీణాం ప్రశ్రయోపాధికం తథా । । 1.14.౩౦ ఏవమారాధ్య భర్తారం తత్కార్యేష్వప్రమాదినీ । పూజ్యానాం పూజనే నిత్యం భృత్యానాం భరణేషు చ । । ౩౧ గుణానామర్జనే నిత్యం శీలవత్పరిరక్షణే । ప్రేత్య చేహ చ నిర్ద్వన్ద్వం సుఖమాప్నోత్యనుత్తమమ్ । । ౩౨ ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి స్త్రీధర్మేషు సపత్నీకర్తవ్యవర్ణనం నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః
భర్త మనసు ఇతర పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు, భార్య తన అలంకరణను సరిచేసుకొని, మర్యాదగా, నిగూఢంగా అతని దగ్గరకు వెళ్ళాలి. భర్తను ఒంటరిగా కలిసినప్పుడు, ఆ సమయానికి తగిన విధంగా, అతని మనసుకు అనుగుణంగా, ప్రేమతో సేవ చేయాలి. తర్వాత, మర్యాదతో, కొంత సంకోచంతో, పెద్దవారి ఇంటికి వెళ్ళాలి. పెద్దవారికి ఎటువంటి అపకారం చేయకుండా, ఇతర స్త్రీలకు కూడా మేలు చేయాలి. అలా చేస్తూ, భర్తను మెల్లగా తనవైపు తిప్పుకోవాలి. ఇంటి పనుల్లో, పెద్దవారిని మించిపోయేలా, భర్తను సంతోషపెట్టాలి. ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ధైర్యంగా ఉండాలి, ఇతర సమయాల్లో మర్యాదతో ఉండాలి. భర్త మనసు ఎలా ఉందో గ్రహించి, తాను చేసే పనులు అతనికి అనుకూలంగా ఉండేలా చూసుకోవాలి. ఇంటిలో ఎవరి పనైనా, భర్తకు తెలియకుండా, మంచి కోసం చేస్తే తప్పు లేదు. ఇంటి వ్యవహారాల్లో, తనకు తక్కువగా అనిపించకుండా, ఎప్పుడూ గౌరవంగా ఉండాలి. తన అదృష్టాన్ని చూపిస్తూ, గర్వంగా ప్రవర్తించకూడదు. ఎప్పుడూ వినయంగా ఉండాలి. భర్తతో అనుబంధాన్ని పెంచుకుంటూ, ఇతర స్త్రీలకు కూడా గౌరవం చూపాలి. భర్తను సంతుష్టిపరిచే విధంగా, ఇంటి పనుల్లో అప్రమత్తంగా ఉండాలి. పెద్దవారిని, ఇంటి వ్యవహారాలను ఎప్పుడూ గౌరవించాలి. తన అదృష్టాన్ని, సౌభాగ్యాన్ని చూపిస్తూ, ఎప్పుడూ వినయంగా ఉండాలి. భర్తను ఆనందపరిచే విధంగా, ఇంటి పనుల్లో శ్రద్ధగా ఉండాలి. మంచి లక్షణాలతో, ఇంటిని బాగుపరిచే విధంగా, ఎప్పుడూ తన స్థితిని మరచిపోకూడదు. ఎప్పుడూ వినయంగా, భయంతో, మంచి పేరును సంపాదించాలి. భర్తతో అనుబంధాన్ని పెంచుకుంటూ, ఇతర స్త్రీలకు కూడా గౌరవం చూపాలి. మంచి లక్షణాలతో, ఇంటిని బాగుపరిచే విధంగా, ఎప్పుడూ తన స్థితిని మరచిపోకూడదు. భర్తను ఆనందపరిచే విధంగా, ఇంటి పనుల్లో శ్రద్ధగా ఉండాలి. మంచి లక్షణాలతో, ఇంటిని బాగుపరిచే విధంగా, ఎప్పుడూ తన స్థితిని మరచిపోకూడదు.
స్త్రీధర్మవర్ణనమ్ బ్రహ్మోవాచ దుర్భగా చ పునర్నిత్యముపవాసాదితత్పరా । బాహ్యేషు పతికృత్యేషు స్యాద్విశేషాభియోగినీ । । ౧ న ప్రశంసాం సపత్నీషు నిందాం చాపి తథాత్మని । అసూయాం భర్తురీర్ష్యాం వా ప్రణయం వాపి దర్శయేత్ । । ౨ మద్విధా యా హి బహ్వేతత్తచ్చాత్త్యంతికమశ్నుతే । యదస్యా యుష్మతో యాయాద్భార్యాశబ్దాభిధేయతామ్ । । ౩ న చ నిర్భూషణా తిష్ఠేన్న చాప్యుద్ధతభూషణా । నాన్యదా గంధమాల్యాది గ్రాహ్యం పత్యుపచారతః । । ౪ తన్న్యూనం సర్వశో గ్రాహ్యం వల్లభాయా విశేషతః । భూషణం గన్ధమాల్యం తు తావత్కాలమలక్షితమ్ । । ౫ సమ్బాధానాం ప్రదేశానాం నిత్యం స్వేదాదిమార్జనమ్ । దన్తనాసాదిపఙ్కానాం విగన్ధస్య చ శోధనమ్ । । ౬ నిమిత్తం భర్తురేతాసాం యత్కించిదభిలక్షయేత్ । నానేన వా తయోర్యత్నం విదధ్యాదఙ్గమార్జనే । । ౭ సర్వాసాం చ సపత్నీనాం సర్వత్రానుగతా భవేత్ । వైతసీం వృత్తిమాస్థాయ వల్లభాయా విశేషతః । । ౮ అన్యస్యా యదనుష్ఠేయం యన్న సీదేత్సమర్పితమ్ । భర్తుశ్చావిదితం యత్నాత్తత్కుర్యాదవిరోధి చేత్ । । ౯ కోశవస్త్రాన్నతామ్బూలగన్ధాపానౌషధాదికమ్ । తత్సర్వమనియుక్తానాం దోషవత్వాద్విరుధ్యతే । । 1.15.౧౦ యత్తు ముక్తమనుష్ఠేయం గహసమ్మార్జనాదికమ్ । స్త్రీణామనధికారేఽపి ప్రాయస్తద్విధిరుచ్యతే । । ౧౧ అభ్యఙ్గోద్వర్తనం స్నానం భోజనం మణ్డనాని చ । కుర్యాద్భర్తురపత్యానాం ధాత్రీకర్మాణి సాదరమ్ । । ౧౨ ఆత్మవత్తాన్యపత్యాని సాధయత్యనుయోగతః । స్వేనాప్యమీషాం విత్తేన విదధ్యాన్మణ్డనాదికమ్ । । ౧౩ భోగః స్వయమపత్యైర్వా స్త్రీవిత్తస్య పతిర్విధా । పూర్వే వయస్యభినన్ద్య పశ్చిమే చోపయోజనమ్ । । ౧౪ ఉభయోగస్తు వా మా వా కర్మజః పృథగేవ సః । సద్వృత్తే త్వధికాం ఖ్యాతిం కుర్వీత క్రియయా పునః । । ౧౫ న కాపి దుర్భగా నామ సుభగా నామ జాతితః । వ్యవహారాద్భవత్యేష నిర్దేశో రిపుమిత్రవత్ । । ౧౬ భర్తృచిత్తాపరిజ్ఞానాదననుష్ఠానతోఽపి వా। వృత్తైర్లోకవిరుద్ధైశ్చ యాన్తి దుర్భగతాం స్త్రియః । । ౧౭ ప్రానుకూల్యాన్మనోవృత్తైః పరోఽపి ప్రియతాం వ్రజేత్ । ప్రాతికూల్యాన్నిజోప్యాశు ప్రియః ప్రద్వేషతామియాత్ । । ౧౮ తస్మాత్సర్వాస్వవస్థాసు మనోవాక్కాయకర్మభిః । ప్రియం సమాచరేన్నిత్యం తచ్చితానువిధాయినీ । । ౧౯ యామన్యాం కామయేత్తాసాం తం తయా సంప్రయోజయేత్ । కుపితాం చ ప్రియాం కాఞ్చిద్యత్నాదస్మై ప్రసాదయేత్ । । 1.15.౨౦ తత్పాదపరిచర్యాయాం గోత్రసంవాహనే ౧ తథా । పీడనే శిరసశ్చైవ పరం కౌశలమభ్యసేత్ । । ౨౧ పీడనం మృదు మధ్యం చ గాత్రావస్థావిశేషతః । ముఖగాత్రాదిభిర్లిఙ్గైః ప్రయోజ్యం తత్సుఖావహమ్ । । ౨౨ బాహూరుకటిపృష్ఠేషు స్కంధే శిరసి పాదయోః । గాఢమర్దనమిచ్ఛన్తి ప్రాయోన్యత్రాపి మధ్యమమ్ । । ౨౩ నిర్మాంసేషు ప్రదేశేషు నాభిమూలేషు మర్మసు । హృద్గణ్డకకపోలాదావిచ్ఛన్తి మృదుమర్దనమ్ । । ౨౪ గాఢం జాగ్రదవస్థాయామర్ధసుప్తస్య మధ్యమమ్ । కిఞ్చిత్సపరిఘాతం చ మృదుసుప్తస్య నేతి వా । । ౨౫ విరుద్ధం సర్వగాత్రేషు౨ లోమవస్తు విశేషతః । ఉత్కణ్డూయత్యు సోద్ధర్షం స్నేహాక్తేషు చ మర్ద నమ్ । । ౨౬ స్పర్శాద్రోమాఞ్చజననం సనఖచ్ఛురితం శనైః । పులకోల్లేఖనోపేతం శిరఃకండూశ్చ పార్శ్వయోః । । ౨౭ తేషు తేషు చ గాత్రేషు తత్ప్రయోజ్యం తథాతథా । నిద్రాగమాయ తత్కాలే రాగసంధుక్షణాయ చ । । ౨౮ తిష్ఠతశ్చోపవిష్టస్య ౧ జాగ్రతః స్వపతోఽపి వా । సంవాహనం ప్రశంసంతి యదత్యర్థం సుఖావహమ్ । । ౨౯ నైష్పన్ద్యం పులకోద్భేదో గాత్రాణామక్షిమీలనమ్ । తత్ప్రదేశార్పణం కిఞ్చిద్బోధేద్వికృతిదర్శనమ్ । । 1.15.౩౦ ఊరూ మూలాదిదేశే చ తత్పాణిప్రతిపీడనమ్ । లక్షయేన్నిపుణా౨ యత్ర తత్రైవాధికమాచరేత్ । । ౩౧ ఏవమేవ యథోద్దిష్టం స్త్రీవృత్తం యానుతిష్ఠతి । పతిమారాధ్య సమ్పూర్ణ త్రివర్గం సాధిగచ్ఛతి
బ్రహ్మ దేవుడు ఇలా అన్నాడు: ఎప్పుడూ ఉపవాసాలు, ఇతర నియమాల్లో నిమగ్నమై, భర్త పనుల్లో శ్రద్ధగా ఉండే స్త్రీ, తన సహధర్మిణులను పొగడకూడదు, తానెప్పుడూ తక్కువగా మాట్లాడుకోకూడదు. భర్తపై అసూయ, ఈర్ష్య, అనవసర ప్రేమ చూపించకూడదు. ఇలాంటి లక్షణాలు ఉన్నవారే నిజంగా మంచి భార్యగా పిలవబడతారు. అలంకరణలో అతిగా లేకుండా, అలంకారాలు లేకుండా ఉండకూడదు. భర్త కోసం మాత్రమే గంధం, పుష్పాలు ధరించాలి. శరీర శుద్ధికి ఎప్పుడూ శ్రద్ధ పెట్టాలి. భర్త కోసం ఏదైనా అవసరం ఉంటే, దానికి తగిన విధంగా శ్రద్ధ వహించాలి. ఇంట్లోని ఇతర స్త్రీలతో స్నేహంగా, సహనంగా ఉండాలి. ఇతరులు చేసే పనుల్లో, భర్తకు తెలియకుండా మంచి కోసం చేస్తే తప్పు లేదు. ధనం, వస్త్రాలు, ఆహారం, తాంబూలం, గంధం, ఔషధాలు — ఇవన్నీ భర్త అనుమతి లేకుండా తీసుకోవద్దు. ఇంటి శుభ్రత, ఇతర పనుల్లో, స్త్రీలకు కూడా హక్కు ఉంది. స్నానం, అలంకరణ, భోజనం, పిల్లల సంరక్షణ — ఇవన్నీ భర్త, పిల్లల కోసం శ్రద్ధగా చేయాలి. తన పిల్లలతో పాటు, ఇతర పిల్లలను కూడా ప్రేమగా చూసుకోవాలి. తన సంపాదనతో కూడా అలంకరణ చేయవచ్చు. స్త్రీ ధనం భర్తకు చెందుతుంది. మంచి ప్రవర్తనతో, మంచి పేరు సంపాదించాలి. ఎవ్వరూ జన్మతో అదృష్టవంతులు, దురదృష్టవంతులు కారు. ప్రవర్తన, భర్త మనసు గ్రహించడంలో తప్పు చేస్తేనే దురదృష్టం వస్తుంది. భర్త మనసుకు అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తే, ఎవ్వరైనా ప్రియమైనవారవుతారు. అందుకే, ఎప్పుడూ మనసు, మాట, కర్మలతో భర్తకు అనుకూలంగా ప్రవర్తించాలి. భర్తకు ఇష్టమైనవారిని కలిపించాలి, కోపంగా ఉన్నవారిని శాంతింపజేయాలి. పాద సేవ, శరీర మర్దనలో నైపుణ్యం సాధించాలి. శరీర భాగాల ప్రకారం మర్దనం చేయాలి. మృదువుగా, మధ్యంగా, గట్టిగా — అవసరాన్ని బట్టి చేయాలి. ఎవరు ఇలా ప్రవర్తిస్తారో, వారు భర్తను సంతోషపరిచి, మూడు పురుషార్థాలను పొందుతారు.
ప్రతిపత్కల్పవర్ణనమ్ సుమన్తురువాచ ఇత్యుక్త్వా భగవాన్బ్రహ్మా స్త్రీలక్షణమశేషతః । సద్వృత్తం చ తథా స్త్రీణాం జగామ స నిజాలయమ్ । । ౧ ఋషయశ్చ తథా జగ్ముః స్వాని ధిష్ణ్యాన్యశేషతః । స్త్రీలక్షణం తథా వృత్తం శ్రుత్వా కృత్స్నం మహీపతే । । ౨ ఇత్థం లక్షణసమ్పన్నాం భార్యాం ప్రాప్య మహీపతే । కర్తవ్యం యద్గృహస్థేన తదిదానీం నిబోధ మే । । ౩ బైవాహికాగ్నౌ కుర్వీత గృహ్యం కర్మ యథావిధి । పఞ్చయజ్ఞవిధానం తు పక్తిం కుర్యాత్సదా గృహీ । ।౪ పఞ్చ సూనా గృహస్థస్య తేన స్వర్గం న గచ్ఛతి । కణ్డనీ పేషణీ చుల్లీ ఉదకుమ్భీః ప్రమార్జనీ । । ౫ ఆసాం క్రమేణ సర్వాసాం విశుద్ధ్యర్థం మనీషిభిః । పఞ్చోద్దిష్టా మహాయజ్ఞాః ప్రత్యహం గృహమేధినామ్ । । ౬ అధ్యాపనం బ్రహ్మయజ్ఞః పితృయజ్ఞశ్చ తర్పణమ్ । హోమో దైవో బలిర్భౌమస్తథాన్యోఽతిథిపూజనమ్ । ।౭ పఞ్చైతాన్యో మహాయజ్ఞాన్న హాపయతి శక్తితః । స గృహేఽపి వసన్నిత్యం సూనోదోర్షైర్న లిప్యతే । । ౮ దేవతాతిథిభృత్యానాం పితౄణామాత్మనశ్చ యః । న నిర్వపతి పఞ్చానాముచ్ఛ్వసన్న చ జీవతి । । ౯ శతానీక ఉవాచ యస్య నాస్తి గృహే త్వగ్నిః స మృతో నాత్ర సంశయః । న స పూజయితుం శక్తో దేవాదీన్బ్రాహ్మణోత్తమః । । 1.16.౧౦ నిరగ్నికస్య విప్రస్య కథం దేవాదయో ద్విజ. । ప్రీతాః స్యుః శాన్తయే తస్య పరం కౌతూహలం మమ । । ౧౧ సుమన్తురువాచ సాధు పృష్టోఽస్మి రాజేన్ద్ర శ్రూయతాం పరమం వచః। అనగ్నయస్తు యే విప్రాస్తేషాం శ్రేయోఽభిధీయతే । । ౧౨ వ్రతోపవాసనియమైర్నానాదానైస్తథా ౧ నృప । దేవాదయో భవన్త్యేవ ప్రీతాస్తేషాం న సంశయః । । ౧౩ విశేషాదుపవాసేన తిథౌ కిల మహీపతే । ప్రీతా దేవాదయస్తేషాం భవన్తి కురునన్దన । । ౧౪ శతానీక ఉవాచ భగవంస్త్వం తిథీన్బ్రూహి తిథీనాం చ విధిం హి మే । ప్రాశనం గృహ్యధర్మాంశ్చ ఉపవాసవిధీనపి । । ౧౫ ముచ్యేమ యేన పాపౌఘాత్త్వత్ప్రసాద్ద్విజోత్తమ । సంసారాచ్చాపి విప్రేన్ద్ర శ్రేయసే జగతస్తథా । । ౧౬ సుమన్తురువాచ శృణు కౌరవ కర్మాణి తిథిగుహ్యాశ్రితాని తు । శ్రుతాని ఘ్నన్తి పాపాని ఉపోషితఫలాని చ । । ౧౭ ప్రతిపది క్షీరప్రాశనం ద్వితీయాయాం లవణవర్జనమ్ । తృతీయాయాం తిలాన్నం ప్రాశ్నీయాచ్చతుర్థ్యాం క్షీరాశనశ్చ పఞ్చమ్యామ్ । । ఫలాశనః సదా షష్ఠ్యాం శాకాశనః సప్తమ్యాం బిల్వాహారోష్టమ్యాం తు । । ౧౮ పిష్టాశనో నవమ్యామనగ్నిపాకాహారో దశమ్యామేకాదశ్యాం ఘృతాహారో ద్వాదశ్యాం పాయసాహారః । త్రయోదశ్యాం గోమూత్రాహారశ్చతుర్దశ్యాం యవాన్నాహారః । । ౧౯ కుశోదకప్రాశనః పౌర్ణమాస్యాం హవిష్యాహారోఽమావాస్యాయామ్ । ఏష ప్రాశనవిధిస్తిథీనామేవ చానేన విధినా పక్షమేకం యో వర్తయతి । । 1.16.౨౦ సోఽశ్వమేధఫలం దశగుణఫలమవాప్నోతి । స్వర్గే మన్వన్తరాణి యావత్ప్రతివసతి । । ౨౧ ఉపగీయమానోప్సరోగన్ధర్వైర్మాసత్రయచతుష్టయమ్ । సోశ్వమేధరాజసూయానాం శతగుణమవాప్నోతి । । ౨౨ స్వర్గే ఉపగీయమానోప్సరోగన్ధర్వైశ్చతుర్యుగానాం దశశతీర్యావత్ప్రతివసతి । తథాష్టమాసపారణే రాజసూయాశ్వమేధాభ్యాం సహస్రగుణఫలమవాప్నోతి । । ౨౩ స్వర్గే చతుర్దశ మన్వతరాణి యావత్ప్రతివసతి । ఉపగీయమానోప్సరోగన్ధర్వైర్య ఏవం నియమమాస్థాయ వర్షమేకం వర్తయతి । । ౨౪ స సవితుర్లోకే కాలం మన్వన్తరం ప్రతివసతి । । ౨౫ య ఏవం నియమాన్రాజన్నాశ్వయుజనవమ్యాం మాఘమాసస్య సప్తమ్యాం వైశాఖతృతీయాయాం కార్తికపౌర్ణమాస్యాం తిథివ్రతాని గృదృణాతి బ్రహ్మచారీ గృహస్థో వనస్థో నారీ నరో వా శూద్రః ప్రయతమానసః దీర్ఘాయుష్యం సవితుః సాలోక్యం వ్రజతి।।౨౬ యైశ్చాపి పురా రాజన్ననేన విధినా ఏతాసు తిథిష్వన్యజన్మాన్తరే ఉపవాసవిధిః కృతః దానాని దత్తాని వివిధప్రకారాణి బ్రాహ్మణానాం తపస్విజనేషు వా । । ౨౭ త్రిరాత్రోపవాసినాం తీర్థయాత్రాతపోగురుమాతాపితృశుశ్రూశానిరతానాం తేషాం స్వర్గాదిభోగవాసనాదిహాగతానాం ఫలనిష్పత్తిచిహ్నాని మనుష్యలోకే ప్రత్యక్షత ఏవ దృశ్యన్తే । । ౨౮ హస్త్యశ్వయానయుగ్యధనరత్నకనకహిరణ్యకటకకేయూరగ్రైవేయకకటిసూత్రకర్ణాలఙ్కారముకుటవరవస్త్రవరనారీ-వరవిలేపనసురూపగుణదీర్ఘాయుషో విగతాధివ్యాధయో దానోపవాసరతానాం ఫలాన్యేతాని నృత్యగీత-వాదిత్రమఙ్గలపాఠకశబ్దైరిహాద్యాపి పుణ్యకృతో బోధ్యమానా దృశ్యన్త ఇతి । । ౨౯ తథాకృతోపవాసా అపి హి దృశ్యన్తే । । 1.16.౩౦ తథా అదత్తదానా అకృతపుణ్యాశ్చ ప్రత్యక్షత ఏవ దృశ్యన్తే । । ౩౧ తద్యథా కాణకుష్ఠిబధిరజడమూకవ్యఙ్గా రోగదారిద్ర్యోపసర్గవ్యాధిహతాయుషశ్చ దృశ్యంతేఽద్యాపి మానవాః । । ౩౨ శతానీక ఉవాచ ద్విజేన్ద్ర తిథయః ప్రోక్తాః సమాసేన త్వయా బుధ । విస్తరేణైవ మే భూయః ప్రబ్రూహి ద్విజసత్తమ । । ౩౩ రహస్యం యత్తిథీనాం తు దేవానాం చ విచేష్టితమ్ । యానీష్టాని చ దేవానాం భోజ్యాని నియమాస్తథా । । ౩౪ తాని మే వద ధర్మజ్ఞ యేన పూతో భవేన్వహమ్ । నిర్ద్వన్ద్వో హి యథా విప్ర లభే యాగఫలాని తు । । ౩౫ సుమన్తురువాచ రహస్యం యత్తిథీనాం చ భోజనం ఫలమేవ తు । యావచ్చ యేన నియమో విశేషాత్స్త్రీజనస్య చ । । ౩౬ ఏతత్తే సర్వమాఖ్యామో రహస్యం తన్నిబోధ మే । యన్మయా నోక్తపూర్వం హి కస్యచిత్సుప్రియస్య హి । । ౩౭ తత్తేఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి యస్య దేవస్య యా తిథిః । దేవతానాం రహస్యాని వ్రతాని నియమాస్తథా । । ౩౮ తాఞ్ఛృణుష్వ మహాబాహో గదతో మమ నారద । సృష్టిం పూర్వం వదిష్యామి సంక్షేపేణ తిథిం ప్రతి । । ౩౯ తమోభూతమిదం త్వాసీదలభ్యమవితర్కితమ్ । జగద్బ్రహ్మా సమాగత్యాసృజదాత్మానమాత్మనా । । 1.16.౪౦ సంభూతాత్మైవ ఆత్మాసావణ్డమధ్యాద్వినిఃసృతః । ఆత్మనైవాత్మనో హ్యణ్డం సృష్ట్వా స విభురాదితః । । ౪౧ బ్రహ్మా నారాయణాఖ్యోఽసౌ సృష్టిం కర్తుం సముద్యతః । తాభ్యాం సోణ్డకపాలాభ్యాం దివం భూమిం చ నిర్మమే । । ౪౨ దిశశ్చైవోపదిశశ్చైవ దేవాదీన్దానవాంస్తథా । తిథిం పూర్వామిమాం రాజంశ్చకారాథ విభుః స్వయమ్ । । ౪౩ తిథీనాం ప్రవరా యస్మాద్బ్రహ్మణా సముదాహృతా । ప్రతిపాదితా పరే పూర్వే ప్రతిపత్తేన తూచ్యతే । । ౪౪ అస్మాత్పదాత్తు తిథయో యస్మాత్త్వన్యాః ప్రకీర్తితాః । అస్యాన్తే కథయిష్యామి ఉపవాసవిధిం పరమ్ । । ౪౫ కార్త్తిక్యాం మాఘసప్తమ్యాం వైశాఖస్య యుగాదిషు । నియమోపవాసం ప్రథమం గ్రాహయేత విధానవిత్
సుమంతుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రహ్మ దేవుడు స్త్రీల లక్షణాలు, మంచి ప్రవర్తన గురించి వివరంగా చెప్పి తన లోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. ఋషులు కూడా తమ తమ స్థలాలకు వెళ్ళారు. రాజా! ఇలా మంచి లక్షణాలు ఉన్న భార్యను పొందిన గృహస్థుడు ఏం చేయాలో ఇప్పుడు విను. వివాహాగ్నిలో విధిగా గృహకర్మలు చేయాలి. ఐదు యజ్ఞాలు ఎప్పుడూ చేయాలి. ఐదు సూనాలు — కండన, పేసన, చుల్లి, నీటి కుండ, శుభ్రత — ఇవి ఇంట్లో తప్పనిసరిగా ఉంటాయి. వీటి పవిత్రత కోసం ఐదు మహాయజ్ఞాలు ప్రతిరోజూ చేయాలి. బ్రహ్మయజ్ఞం, పితృయజ్ఞం, హోమం, భూతబలి, అతిథి పూజ — ఇవి ఐదు మహాయజ్ఞాలు. వీటిని శక్తి మేర చేయవలెను. దేవతలు, అతిథులు, సేవకులు, పితృదేవతలు, తనకు కూడా నిత్యం పూజ చేయాలి. ఇంట్లో అగ్ని లేకపోతే, ఆ ఇంటివాడు మృతుడే. అగ్ని లేని బ్రాహ్మణుడు దేవతలను సంతుష్టిపరచలేడు. అగ్ని లేని వారికి ఉపవాసాలు, దానాలు, నియమాలతో దేవతలు సంతోషిస్తారు. ముఖ్యంగా ఉపవాసంతో దేవతలు ప్రసన్నమవుతారు. రాజా! ప్రతి తిథికి తగిన విధంగా ఉపవాస నియమాలు పాటిస్తే, పాపాలు తొలగిపోతాయి. ప్రతి తిథికి తగిన ఆహారం తీసుకోవాలి. ఇలా ఒక పక్షం నియమంగా పాటిస్తే, అశ్వమేధయాగానికి పదింతల ఫలం లభిస్తుంది. మూడునాలుగు నెలలు ఇలా చేస్తే, రాయసూయ, అశ్వమేధాలకు వంద రెట్లు ఫలం లభిస్తుంది. ఏడాది పాటు నియమంగా చేస్తే, సూర్యలోకంలో మానవుడు నివసిస్తాడు. గత జన్మల్లో ఎవరు ఇలా ఉపవాసాలు, దానాలు, తపస్సు చేసారో, వారికి ఇహలోకంలోనే ఫలితాలు కనబడతాయి. మంచి పనులు చేసినవారికి ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, సౌభాగ్యం లభిస్తాయి. చెడు పనులు చేసినవారికి వ్యాధులు, దారిద్ర్యం, తక్కువ ఆయుష్షు కలుగుతాయి. అందుకే, ప్రతి ఒక్కరు నియమంగా తిథి వ్రతాలు పాటించాలి.