మహేన్ద్రవచనం ప్రాహ తం ద్విజం జ్ఞానకోవిదమ్
మహేంద్రుని వాక్యాన్ని ఆ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన ద్విజునికి చెప్పాడు.
మోక్షశ్చతుర్విధో విప్ర సాలోక్యం తపసోద్భవమ్
మోక్షం నాలుగు విధాలుగా ఉంటుంది, బ్రాహ్మణా: తపస్సుతో కలిగే సాలోక్యం.
సాయుజ్యం జ్ఞానతో జ్ఞేయం తేషాం స్వామీ పరః పుమాన్
జ్ఞానంతో తెలిసే సాయుజ్యం; వీటికి అధిపతి పరమపురుషుడు.
దేవానాం చైవ దేహేషు యే మోక్షాః పునరాగతాః
దేవతల శరీరాల్లో, మళ్లీ వచ్చిన మోక్షాలు —
యత్ప్రసన్నేన విప్రేన్ద్ర సాయుజ్యం మే భవేత్తవ ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే దేవస్తేన మోక్షీకృతో ద్విజః
బ్రాహ్మణులలో ఉత్తముడా, నువ్వు సంతోషిస్తే నాతో ఏకత్వం పొందుతావు అని దేవుడు చెప్పి అంతరించిపోయాడు. ఆ దేవుని కృపతో ఆ బ్రాహ్మణుడు ముక్తి పొందాడు.
స్వరూపం దర్శయామాస దేవదేవః సనాతనః ।। 3.4.7.
శాశ్వతమైన దేవదేవుడు తన అసలు రూపాన్ని చూపించాడు.
శృణుధ్వం సకలా దేవా యన్నిమితాః సమాగతాః
మీరు అందరూ ఎందుకు వచ్చారో, ఆ దేవతలారా, వినండి.
ఇత్యుక్త్వా స్వముఖాత్తేజః సముత్పాద్య దివాకరః
అలా చెప్పి, తన నోటి నుంచి తేజస్సును ఉద్భవింపజేసి సూర్యుడు ప్రకాశించాడు.
ధాతృశర్మా ద్విజో యో వై సూర్యే మోక్షముపాగతః
ధాత్రిశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడు సూర్యునిలో ముక్తిని పొందాడు.
ఈశ్వరో నామ విఖ్యాతః పురీశద్వాన్త ఆత్మవాన్
ఆయన పురీశంలో ఆత్మవంతుడిగా 'ఈశ్వరుడు' అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.
ఇతి తే కథితం విప్ర యథా జీవనభాషితమ్
బ్రాహ్మణుడా, జీవనంలో చెప్పినట్టు నేను నీకు ఈ కథను వివరించాను.
కావ్యవిద్యాపరో నిత్యం రసికః కామినీప్రియః
ఆయన ఎప్పుడూ కవిత్వం, విద్యలో నిమగ్నుడై, రసికుడు, స్త్రీలకు ప్రియమైనవాడు.
కుంభరాశిం మయి ప్రాప్తే గంగాద్వారే మహోత్సవః
సూర్యుడు కుంభరాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు గంగాద్వారంలో గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది.
తత్రోత్సవే నరా నార్య్యో బహుభూషణభూషితాః
ఆ ఉత్సవంలో పురుషులు, స్త్రీలు అనేక ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
మిత్రశర్మా తు స ప్రాప్య కామసేనస్య వై సుతామ్
మిత్రశర్మ ఆ ఉత్సవంలో కామసేన కుమార్తెను పొందాడు.
దాక్షిణాత్యస్య భూపస్య తనయాం మధురాననామ్ 3.4.7.
దక్షిణ దేశపు రాజు కుమార్తె, మధురానన అనే పేరు కలిగినవారు.
సా తు తం చిత్రిణీ నామ్నా మిత్రశర్మాణముత్తమమ్
ఆమె, చిత్రిణీ అనే పేరు కలిగి, మిత్రశర్మకు భార్యగా మారింది.
స్వగేహం పునరాగత్య చిత్రిణీ భాస్కరం ప్రభుమ్
తన ఇంటికి తిరిగి వచ్చి, చిత్రిణీ భాస్కరుడైన ప్రభువును పూజించింది.
మిత్రశర్మా తు తత్స్థానే గంగాకూలే మనోహరే
మిత్రశర్మ ఆ గంగా తీరంలోని అందమైన స్థలంలో ఉన్నాడు.
స్తోత్రమాదిత్యహృదయమజపత్సూర్యతత్పరః
సూర్యునికి భక్తితో, ఆదిత్యహృదయ స్తోత్రాన్ని జపించాడు.
మాసాన్తే భగవాన్సూర్యో దదౌ తస్మై హి తం వరమ్
మాసాంతంలో, భగవంతుడు సూర్యుడు అతనికి ఆ వరాన్ని ఇచ్చాడు.
చిత్రిణీ తు వరం ప్రాప్తా వాంఛితం లోకభాస్కరాత్
చిత్రిణీ కూడా లోకాన్ని ప్రకాశించే భాస్కరుని నుండి తాను కోరుకున్న వరాన్ని పొందింది.
మిత్రశర్మాణమాహూయ వరయామాసతుః సుతామ్
మిత్రశర్మను పిలిపించి, వారు అతని కుమార్తెను పెళ్లికి అడిగారు.
తౌ తు చక్రం ముదావిష్టౌ ప్రత్యహం సూర్యదేవతమ్
ఆ ఇద్దరూ ఆనందంతో ప్రతి రోజూ చక్రాన్ని పెట్టి సూర్యదేవుని పూజించారు.
ఈజతూ రక్తకుసుమైర్వ్రతం కృత్వా రవిప్రియమ్
వారు ఎర్ర పువ్వులతో, సూర్యునికి ఇష్టమైన వ్రతాన్ని ఆచరించి పూజ చేశారు.
శతాబ్దవపుషౌ చోభౌ నిర్జరౌ శ్రమవర్జితౌ 3.4.7.
వారిద్దరికీ వందేళ్ళ వయస్సు ఉన్న శరీరాలు ఉండి, వారిలో వృద్ధాప్యమూ అలసటా లేకపోయాయి.
ఇతి శ్రుత్వా రవేర్గాథాం వైశాఖ్యాం దేవరాట్ స్వయమ్
ఇలా సూర్యుని వైశాఖ గాథను విని, దేవతల అధిపతి తానే స్వయంగా
భక్తినమ్రాన్సురాన్దృష్ట్వా భగవాంస్తిమిరాపహః మమాంశాత్తనయో భూమౌ భవిష్యతి సురోత్తమ
భక్తితో నమిలిన దేవతలను చూసి, అంధకారాన్ని తొలగించే భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: "నా భాగం నుండి భూమిపై ఒక కుమారుడు జన్మిస్తాడు, అతడు ఉత్తమ దేవత అవుతాడు."
సముత్పాద్య కృతః కాశ్యాం రామానందస్తతోభవత్
అతడు జన్మించి, కాశీలో రామానందుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
దేవలస్య చ విప్రస్య కాన్యకుబ్జస్య వై సుతః పిత్రా మాత్రా పరిత్యక్తో రాఘవం శరణం గతః
కాన్యకుబ్జానికి చెందిన దేవల ముని కుమారుడు, తండ్రి తల్లి వదిలేసినవాడు, రాఘవుని ఆశ్రయించాడు.