తత్ర సర్వే సమాధిస్థా ధ్యాత్వా సర్వమయం హరిమ్ 3.4.6.౧
అక్కడ అందరూ ధ్యానంలో లీనమై, సర్వమయుడైన హరిని ధ్యానించారు.
వ్యాస ఉవాచ వర్ణితం చ మయా తుభ్యం కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి
వ్యాసుడు పలికాడు: నేను నీకు ఇదంతా వివరించాను; ఇంకేమి వినాలనుకుంటున్నావు?
అహం మాయాభవో జాతో భవాన్వేదభవో భువి
నేను మాయ నుండి జన్మించాను, నువ్వు భూమిపై వేదం నుండి పుట్టినవాడవు.
అవిద్యయా చ సకలం మమ జ్ఞానం సమాహృతమ్
అజ్ఞానంతో నా జ్ఞానం అంతా పోయింది.
పరం బ్రహ్మైవ కృపయా దృష్ట్వా మాం మందభాగినమ్
పరబ్రహ్మ తన దయతో తక్కువ పుణ్యమున్న నన్ను చూశాడు.
నమస్తస్మై మునీంద్రాయ వేదవ్యాసాయ సాక్షిణే
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడు, సాక్షిగా ఉన్న వేదవ్యాసునికి నమస్కారం.
పునరన్యచ్చ మే బ్రూహి సూతాద్యైః కిం కృతం మునే
మహర్షీ, సూతుడు మరియు ఇతరులు ఏమి చేసారో మళ్లీ నాకు చెప్పు.
అహంకారో హి జీవాత్మా సర్వః స్యాత్కోటిహీనకః
అహంకారమే జీవాత్మ; అందరూ లెక్కకు మించిపోయినవారు.
పురాణోఽణోరణీయాంశ్చ షోడశాత్మా సనాతనః
పురాణం అత్యంత సూక్ష్మమైనది, పదహారు రూపాలతో, శాశ్వతమైనది.
జ్ఞేయో జీవః శరీరేఽస్మిన్స ఈశగుణబంధితః
ఈ శరీరంలో జీవుడు తెలుసుకోవాల్సినవాడు; అతడు భగవంతుని గుణాలకు బంధించబడ్డాడు.
బుద్ధిర్మనశ్చ విషయా ఇంద్రియాణి తథైవ చ 3.4.6.
బుద్ధి, మనస్సు, విషయాలు, అలాగే ఇంద్రియాలు—
జీవో నారాయణస్సాక్షాచ్ఛంకరేణ విమోహితః
జీవుడు నారాయణుడే అయినా, శంకరుని మాయ వల్ల మోహించిపోతాడు.
కాలాత్మా భగవానీశో మహాకల్పస్వరూపకః ఈశనేత్రాణి తాన్యేవ బన్ధకల్పశ్చతుర్థకః
కాలమే స్వరూపంగా ఉన్న భగవంతుడు, మహాకల్పానికి రూపం. ఆయన శక్తులు అన్నీ నియంత్రణ చేసే శక్తులే. నాలుగవది బంధన కల్పం.
వాయుకల్పో వహ్నికల్పో బ్రహ్మాండో లింగకల్పకః
వాయు కల్పం, అగ్ని కల్పం, బ్రహ్మాండం, లింగ కల్పం ఉన్నాయి.
భవిష్యకల్పశ్చ తథా తథా గరుడక ల్పకః
అలాగే భవిష్యత్ కల్పం, గరుడ కల్పం కూడా ఉన్నాయి.
వామనశ్చ నృసింహశ్చ వరాహో మత్స్యకూర్మకౌ
వామన కల్పం, నరసింహ కల్పం, వరాహ కల్పం, మత్స్య కల్పం, కూర్మ కల్పం ఉన్నాయి.
అష్టాదశదినేష్వేవ బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః
బ్రహ్మ దేవుడు, అవ్యక్తంగా జన్మించినవాడు, ఆయనకి పద్దెనిమిది రోజులు మాత్రమే ఉన్నాయి.
కూర్మకల్పశ్చ తత్రాద్యో మత్స్యకల్పో ద్వితీయకః
అక్కడ మొదట కూర్మ కల్పం, రెండవది మత్స్య కల్పం.
ద్విధా చ భగవాన్బ్రహ్మా సూక్ష్మః స్థూలోఽగుణో గుణీ
భగవంతుడు బ్రహ్మ రెండు రూపాల్లో ఉంటాడు: సూక్ష్మంగా, స్థూలంగా; గుణాలు లేని రూపంలో, గుణాలు ఉన్న రూపంలో.
నిర్గుణోవ్యయరూపశ్చావ్యక్తజన్మా స్వభూః స్వయమ్
ఆయన గుణాలు లేని వాడు, నశించని రూపంలో ఉన్నవాడు, అవ్యక్తంగా జన్మించినవాడు, స్వయంగా పుట్టినవాడు, స్వయంగా ఉన్నవాడు.
ఊనవింశసహస్రాణి లక్షైకో మానుషాబ్దకైః 3.4.6.
పదకొండు వేల నూరు సంవత్సరాలు, ఇవి మానవ సంవత్సరాల ప్రకారం.
నిర్గుణోఽవ్యక్తజన్మా చ కాలాత్సర్వేశ్వరః పరః
ఆయన గుణాలు లేని వాడు, అవ్యక్తంగా జన్మించినవాడు, సమస్తానికి పరమేశ్వరుడు, కాలానికి అతీతుడు.
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరవ్యక్తస్య స్మృతాని వై
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవన్నీ అవ్యక్తానికి చెందినవిగా చెప్పబడతాయి.
యదా వ్యక్తే స్వయం ప్రాప్తోఽవ్యక్తజన్మా హి సంస్మృతః
అవ్యక్తంగా జన్మించినవాడు, వ్యక్తంగా వచ్చినప్పుడు, ఆయనను స్మరించబడతాడు.
సూక్ష్మో మనోనిలో భూత్వా గచ్ఛేద్వై బ్రహ్మణః పదమ్
సూక్ష్మమైన మనస్సు, వాయువుగా మారి, బ్రహ్మ యొక్క స్థానానికి చేరుకుంటాడు.
తత్ర స్థానే తు మునయో గతాః సర్వే సమాధినా
ఆ స్థలంలో, అన్ని మునులు ధ్యానం ద్వారా అక్కడికి చేరుకున్నారు.
సచ్చిదానందఘనకం తతః ప్రాప్తాః కలేవరే
అక్కడ, శరీరాన్ని పొందిన వారు, సత్యం, జ్ఞానం, ఆనందం కలిగిన పరిపూర్ణతను పొందారు.
దదృశుర్మనుజాన్సర్వాన్పశుతుల్యాన్హి సూక్ష్మకాన్
అవారు అన్ని మనుషులను, జంతువుల్లా సూక్ష్మంగా ఉన్నవారిని చూశారు.
క్వచిత్క్వచిత్స్థితా వర్ణా వర్ణసంకరసన్నిభాః
కొన్ని చోట్ల వర్ణాలు ఉన్నాయి, వర్ణ సంస్కరణలతో కలిసినట్లుగా కనిపించాయి.
తీర్థాని సకలా వేదాస్త్యక్త్వా భూమండలం తదా ।। గోప్యో భూత్వా చ హరిణా సార్ద్ధం చక్రుర్మహోత్సవమ్
అప్పుడు, అన్ని తీర్థాలు, వేదాలు భూమిని వదిలి, దాచబడి, హరిదేవునితో కలిసి గొప్ప ఉత్సవాన్ని జరిపాయి.