రంకణో వంకణశ్చోభౌ చతుర్లక్షపదాతిభిః దాక్షిణాత్యగ్రామపాస్తే తౌ పురస్కృత్య సంయయుః
రంకణుడు, వంకణుడు ఇద్దరూ నాలుగు లక్షల కాలాళ్ల సైన్యంతో దక్షిణ గ్రామాల సైన్యాన్ని ముందుండి నడిపించారు.
ఉభే సేనే సమాసాద్య యుద్ధాయ సముపస్థితే
రెండు సేనలు ఎదురుపడగా, యుద్ధానికి సమయం సమీపించింది.
త్రియామే రుధిరైస్తేషాం నదీ ప్రావర్తత ద్రుతమ్ బలఖానిరమేయాత్మా ఖఙ్గపాణిర్నరో యయౌ
మూడవ ప్రహరంలో వారి రక్తం వేగంగా నదిలా పారింది. అపారమైన ధైర్యంతో బలఖాని యోధుడు ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని ముందుకు వెళ్లాడు.
భల్లహస్తస్తదా దేవో మనోరథహయే స్థితః
ఆ సమయంలో భల్లహస్తుడు దేవుడు, తన కోరికలతో నడిచే రథంపై కూర్చొని కటారిని పట్టుకున్నాడు.
ఆహ్లాదశ్చ గదాహస్తః పోథయామాస వాహినీమ్ తాలనో హస్తనిస్త్రింశో మాహిష్మత్యాం హనన్యయౌ
ఆహ్లాదుడు గదను చేతబట్టి సైన్యాన్ని కొట్టాడు. తాలనుడు ఖడ్గంతో మాహిష్మతిని చేరి శత్రువులను సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.
ఏవం మహాభయే జాతే రణే తస్మిన్మహాబలే
అలా ఆ యుద్ధంలో మహాబలులు ఉన్నప్పుడు గొప్ప భయం పుట్టుకొచ్చింది.
ప్రభగ్నం స్వబలం దృష్ట్వా కాలియో బలఖానికమ్
తన సైన్యం చితికిపోయినదాన్ని చూసి, కాలియుడు బలఖానిని ఎదుర్కొన్నాడు.
హరిణీ వడవా తస్య జ్ఞాత్వా స్వామినమాతురమ్
ఆయన యజమాని బాధపడుతున్నాడని ఆ ఆడగుఱ్ఱం గ్రహించింది.
పతితే కాలియే వీరే పంచశబ్దో మహాగజః
కాలియుడు వీరంగా పడిపోయినప్పుడు, పంచశబ్ద అనే గొప్ప ఏనుగు అక్కడికి వచ్చింది.
మూర్చ్ఛితే పంచశూరే తు రూపణో భయకాతరః 3.3.12.
ఐదుగురు వీరులు అపస్మారంలో ఉన్నప్పుడు, రూపణుడు భయంతో వణికిపోయాడు.
తదా తు దుఃఖితా దేవీ దోలామారుహ్య సత్వరా
ఆ సమయంలో దుఃఖంతో ఉన్న దేవీ వేగంగా దోలపైకి ఎక్కింది.
గజరాజ నమస్తుభ్యం శక్రదత్త మహాబల
ఓ ఏనుగుల రాజా, ఇంద్రుడు ఇచ్చిన మహాబలుడా, నీకు నమస్కారం.
ఇతి శ్రుత్వా దివ్యగజో దేవమాయావిశారదః
ఇలా విన్న ఆ దివ్య ఏనుగు, దేవమాయలో నిపుణుడు,
ఇత్యుక్తే గజరాజే తు కృష్ణాంశో బలవత్తరః
అలా ఏనుగుల రాజును ఉద్దేశించి పలికినప్పుడు, కృష్ణాంశుడు బలవంతుడిగా ఉన్నాడు.
తముత్థాప్య కరస్పర్శైర్బలఖానిసమన్వితః కరాల మన్దం స్మితం రూపణాయ తదా దదౌ
బలఖానితో కలిసి, రూపణునికి తన చేతులతో తాకి అతన్ని లేపి, కరాళుడు మృదువుగా నవ్వాడు.
మూర్చ్ఛితం కాలియం శత్రుం బద్ధ్వా స నిగడైర్దృఢైః
అపస్మారమైన శత్రువు కాలియుని బలమైన గొలుసులతో కట్టేశాడు.
సూర్యవర్మా తదా జ్ఞాత్వా బద్ధం బంధుం చ కాలియమ్
సూర్యవర్ముడు తన బంధువు కాలియుడు బంధించబడినట్టు తెలుసుకున్నాడు.
తమాయాన్తం సమాలోక్య తే వీరా యుద్ధదుర్మదాః
అతను వస్తున్నాడని చూసి, యుద్ధంలో మత్తుగా ఉన్న ఆ వీరులు
కుంఠితేఽస్త్రే తదా తేషాం విస్మితాస్తేఽభవన్మునే
వారి ఆయుధాలు ముదిరిపోయినప్పుడు, వారు ఆశ్చర్యపోయారు, ఓ మునీ!
తస్యాస్త్రైస్తే మహావీరా వ్రణార్తిభయపీడితాః 3.3.12.
అతని ఆయుధాల వల్ల ఆ మహావీరులు గాయాలు, బాధ, భయంతో బాధపడిపోయారు.
ఏవం కతి దినాన్యేవ బభూవ రణ ఉత్తమః కృష్ణాంశం శరణం జగ్ముస్తేన వీరేణ మోహితాః
ఇలా మరికొన్ని రోజులు గొప్ప యుద్ధం కొనసాగింది. ఆ వీరుడి మాయ వల్ల వారు గందరగోళానికి లోనై, కృష్ణుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళారు.
కృష్ణస్తు తం తథా దృష్ట్వా దేవీం విశ్వవిమోహినీమ్
కృష్ణుడు, ఆ విధంగా ఉన్న విశ్వాన్ని మాయలో ముంచే దేవిని చూసి—
తదా తుష్టా జగద్ధాత్రీ దుర్గా దుర్గార్తినాశినీ
అప్పుడే జగత్తును పోషించే దుర్గాదేవి, బాధలను తొలగించేవారు, సంతృప్తి చెందింది.
నిద్రయా మోహితం దృష్ట్వా కృష్ణాంశస్తు మహాబలః
నిద్ర వల్ల మాయలో పడిన వాడిని చూసి, మహాబలశాలి కృష్ణుని భాగమైనవాడు—
తుందిలశ్చ తథా జ్ఞాత్వా భాతృశోకపరిప్లుతః రిపుసైన్యస్య మధ్యే తు బహుశూరానతాడయత్
తండ్రి బాధతో మనసు కలవరపడిన తుండిలుడు, ఇది గ్రహించి, శత్రు సైన్యంలో ఉన్న అనేక ధైర్యవంతులను చంపాడు.
మాహిష్మత్యాశ్చ తే శూరా రంకణేన సమన్వితాః
మహిష్మతిపురానికి చెందిన వీరులు, రంకణుడితో కలిసి—
ప్రద్రుతం స్వం బలం దృష్ట్వా తాలనః పరిఘాయుధః
తన సైన్యం పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, తాలనుడు గట్టి ఇనుపగదుతో—
వంకణం చ తథా హత్వా ఖడ్గేనైవ చ రంకణమ్
వంకణుడిని చంపి, అలాగే ఖడ్గంతో రంకణుని కూడా సంహరించాడు.
కాలియే చ రిపౌ బద్ధే సుబద్ధే సూర్యవర్మణి
కాళియ అనే శత్రువును బంధించి, సూర్యవర్ముణ్ని బలంగా కట్టిపట్టి—
సహస్రం మ్లేచ్ఛరాజానో హతశేషా బలాన్వితాః 3.3.12.
వెయ్యి మంది మ్లేచ్ఛ రాజులు, మిగిలిన వారి సైన్యాలతో కలసి, అక్కడే చంపబడ్డారు.