దేవతాతీర్థతపసాం భారతాదేవ నిశ్చయః । న జన్యతే నాస్తికతా తస్య మీమాంసకైరపి
హే భరతా, దేవతల నిర్ధారణ, పుణ్యస్థళాలు, రిషుల విశ్వాసం అన్నీ నీకోసం మాత్రమే ఉన్నవి; గ్రంథవిమర్శకులూ కూడా అక్కడ అప‌వాదమును సృష్టించలేరు.
విష్ణౌ దేవేషు వేదేషు గురుషు బ్రాహ్మణేషు చ । భక్తిర్భవతి కల్యాణీ భారతాదేవ ధీమతామ్
విష్ణుప్రేమం దేవులలో, వేదాలలో, గురువుల్లో, బ్రాహ్మణుల్లో వికసిస్తుంది — ఈ శుభాకాంక్ష భక్తి మహనీయులకు నీచే, హే భరతా, వస్తుంది.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం భరతాత్సిద్ధిరేవ హి । అజిహ్మో భారతః పన్థా నిర్వాణపదగామినామ్
ధర్మార్ధకామమోక్షాధికారులకు భరతే విజయసాధనారహితమైన మార్గం; మోక్షస్థితి ఆకాంక్షించేవారి నడక భరతేనే.
మోక్షధర్మార్థకామానాం ప్రపఞ్చో భారతే కృతః । అనిత్యతాపసన్తప్తా భవన్తి తస్య ముక్తయే
భరతులో ప్రపంచం మోక్షం, ధర్మం, సంపత్తి, కామఫలాల లక్ష్యాల కోసం నిర్మించబడింది; కుటుంబశ్రమా వేసుకున్నవారు దీని ద్వారా విమోచితులవుతారు.
విపత్తిం భారతాచ్ఛ్రుత్వా వృష్ణిపాణ్డవసమ్పదామ్ । దుఃఖావసానాద్రాజేన్ద్ర! పుణ్యం చ సంశ్రయేద్బుధః
భరతునికీ వృష్ణులూ పాండవులూ బాగులైన అస్తవ్యస్తత్వం విన్న ప్రతికూలం తెలిసి, విశిష్ట రాజుడు దుఃఖాంతంలో ధర్మశరణం పొందాలి, రాజాధిరాజా.
ఏవంవిధం భారతం వై ప్రోక్తం యేన మహాత్మనా । సోఽయం నారాయణః సాక్షాత్ వ్యాసరూపీ మహామునిః
అలా ఆ మహాత్ముడు భరతుడిని వర్ణించెను; ఆ నరాయణనే ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు — మహానుభావ వ్యాసుడు సుస్థూల రూపమైనాడు.
స తేషాం వచనం శ్రుత్వా ప్రతాపీ యో మహీపతిః । ప్రసాదయామాస మునిం వ్యాసం శాస్త్రవిశారదమ్
ఆ మాటలు విని, శాస్త్రమాస్వరూప వేదవ్యాసుడని ఆ శక్తివంతుడు రాజు సాంత్వన చేసి, అతనికి అనుగ్రహమిచ్చాడు.
శతానీక ఉవాచ అఞ్జలిః శిరసా బ్రహ్మన్! కృతోఽయం పాదయోస్తవ । బ్రూహి మే ధర్మశాస్త్రం తు యేనా పూతతాం వ్రజే
అంజలి తల అభిగ్రహించి పలికింది: హే బ్రహ్మనై, మీ పాదాలు నిజంగా నా తలపై పెట్టబడ్డాయి; రాజ్యకర్మలు శుద్ధి కుదిరే ధర్మశాస్త్రం మేకు చెప్పండి.
సముద్ధర భవాదస్మాత్కీర్తయిత్వా కథాం శుభామ్ । యథా మమ పితా పూర్వం కీర్తయిత్వా తు భారతమ్
నన్ను లేచి, మీ తండ్రిగారి గురించి ముందే నన్ను సమక్షమున చెప్పిన ఆ శుభకథను మళ్లీ చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ తస్యైతద్వచనం శ్రుత్వా వ్యాసో వచనమబ్రవీత్ । ఏష శిష్యః సుమన్తుర్మే కథయిష్యతి తే ప్రభో!
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు వినిపించిన వెంటనే వ్యాసుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను — 'నా శిష్యుడు సుమంత్ర ఇతను దీన్ని పాఠకునికి చెప్పును, ప్రభో.'
యదిచ్ఛసి మహాబాహో! ప్రీతిదం చాద్భుతం శుభమ్ । శ్రవ్యం భరతశార్దూల! సర్వపాపభయాపహమ్
యేవం కోరుకున్నా, సంపాతవంతుని వలా, ఈ ఆనందకరము అద్భుత శుభము—శ్రవణముచ్చు, భారతులలో పులివంకరా!—ఇది పాపభయమంతా తొలగిస్తుంది.
యథా వైశమ్పాయనేన పురా ప్రోక్తం పితుస్తవ । మహాభారతవ్యాఖ్యానం బ్రహ్మహత్యావ్యపోహనమ్
వైశంపాయనుడు ఒకసారిగా నీ తండ్రికోసం చెప్పిన దానినని: మహాభారత విధానం బ్రాహ్మణుని హత్యాబద్ధ పాపమ్ నుంచి విముక్తిని యందు చేస్తుంది.
అథ తమృషయః సర్వే రాజానమిదమబ్రువన్ । సాధు ప్రోక్తం మహాబాహో! వ్యాసేనామితబుద్ధినా
అప్పుడు ఆ ఋషులు అందరూ ఆ రాజునికి పలుకుచున్నరో: "శ్రేయో మాట, సంపాతవ! అటువంటి విజ్ఞానవంతుడైన వైయాసుడిచ్చిన సత్యమైన వాక్యమే ఇది."
సుమన్తుం పృచ్ఛ రాజర్షే! సర్వశాస్త్రవిశారదమ్ । అస్మాకమపి రాజేన్ద్ర! శ్రవణే జాయతే మతిః । అథ వ్యాసో మహాతేజాః సుమన్తుమృషిమబ్రవీత్
రాజా-వేదవేత్త సుమంతుడు సర్వశాస్త్రనిపుణుడైన ఆ ఋషిని అడిగాడు: "హే మహారాజా, వినటం మనకూ పరాక్రమాన్నిస్తుంది." అప్పుడు ప్రఖ్యాతుడు వైయాసుడు సుమంత ఋషిని సమోపాధేశించాడు.
కథయాస్మై కథాస్తాత! యాః శ్రుత్వా మోదతే నృపః । భారతాదికథానాం తు యత్రాస్య రమతే మనః
అయన అన్నాడు: "పవిత్రకథలు చెప్పుము, ప్రియా వందనీయుడా, విని ఏ కథలు రాజుని ఆనందపరుస్తాయో—భరత్ వారితో సహా కలిగిన కథనాలలో మనసుకు సంతృప్తి కలిగే వాటిని చెప్పుము."
అసావపి మహాతేజాః శ్రుత్వా భావం మహామతేః । వ్యాసస్య ద్విజశార్దూల! ఋషీణాం చాపి సర్వశః
ఇది వింటుచున్నప్పుడు, మహామనస్యుడు ఆ ఋషి ఆత్మాభిమానంతో భావోద్వేగమును అనుభవించాడు; ద్విస్త్రజనోత్తముడైన వైయాసుడా, అతను ఇతర ఋషుల హృదయాన్నీ అలాగే... చేయించిన్నాడు.
చకార వక్తుం స మనస్తస్మై రాజ్ఞే మహామతిః । వ్యాసస్య శాసనాద్విప్ర! ఋషీణాం చైవ సర్వశః
ఆమె మనస్సును రాజునికి మాట్లాడించు పరిచేశాడు, ద్విస్త్రజనోత్తమై వైయాసుని ద్వారా; వైయాసుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఇతర ఋషులు సకల దృష్ట్యా కూడా పలికినారు.
అథ రాజా మహాతేజా ఆజమీఢో ద్విజోత్తమమ్ । ప్రణమ్య శిరసాత్యర్థం ప్రవక్తుముపచక్రమే
అప్పుడే మహోద్భాసితుడైన రాజు లేచి ఋషులలో ఉత్తముడైన బ్రాహ్మణుని ఆలింగించి, తలదంటు చేసి తన లక్ష్యమును చెప్పబోతు స్థితిలో అతని సమీపానికి వచ్చాడు.
శతానీక ఉవాచ పుణ్యాఖ్యానం మమ బ్రహ్మన్! పావనాయ ప్రకీర్తయ । శ్రుత్వా యద్బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ! ముచ్యేఽహం సర్వపాతకాత్
సుమత్రి చెప్పాడు: "ఓ బ్రాహ్మణా, శుద్ధి కావడానికి మరియు ప్రశంసార్థంగా ఒక పవిత్రమైన కథని ఉవాచించగురు; నీతోను, బ్రాహ్మణాన్ష్రేష్ఠా, వినగానే నేనెంతైన పాపాల నుండి విముక్తుడవును."
సుమన్తురువాచ నానావిధాని శాస్త్రాణి సన్తి పుష్పాని భారత । యాని శ్రుత్వా నరో రాజన్! ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః
సుమంతు ప్రతిచేసెను: "ఓ భారతా, పుస్తకాలవని అనేక జాతులే ఉన్నాయి, పుష్పాల్లా; ఎవరు ఆవన్నీ వింటారో, రాజా, వారు నిజంగానే అన్ని మలినతల నుంచి విముక్తులైపోతారు."
కిమిచ్ఛసి మహాబాహో! శ్రోతుం యత్త్వాం బ్రవీమి వై । భారతాదికథానాం తు యాసు ధర్మాదయః స్థితాః
ఏమి కోరుకొంటావు, సంపాతవ? ఇప్పుడు నేనని చెప్పేదిని విని ఉంఱవు: భరత్ కథలలో కొన్ని కథలు ఉన్నాయి, అవలో ధర్మాధి మరియు విధానములు స్థాపితముగా ఉంటాయి.
శతానీక ఉవాచ మతాని కాని విప్రేన్ద్ర ! ధర్మశాస్త్రాణి సువ్రత! । యాని శ్రుత్వా నరో విప్ర! ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః
సాతానికుడు అడిగాడు: "పరమకళావంతుడా, ఏ ధర్మశాస్త్రాలను నీవు నిలుపుదలగా తీర్మానిస్తావో చెప్పుము; ఎందుకంటే అవి వినగానే మనుష్యుడు, ద్విస్త్రజన, తన అన్నీ పాపాల నుంచి విముక్తుడవును."
సుమన్తురువాచ శ్రూయన్తాం ధర్మశాస్త్రాణి మనుర్విష్ణుర్యమోఽఙ్గిరాః । వసిష్ఠదక్షసంవర్తశాతాతపపరాశరాః
సుమంతు అన్నాడు: "ధర్మశాస్త్రములను విన్నవుము—మానవ, విష్ణు, యమ, ఆంగిరస; అలాగే వశిష్ఠ, దక్ష, సంవర్త, సతత, తపస, మరియు పరిషర యే వినగలవో."
ఆపస్తమ్బోఽథ ఉశనా కాత్యాయనబృహస్పతీ । గౌతమఃశఙ్ఖలిఖితౌ హారీతోఽత్రిరథాపి వా
అపస్తంబ, ఉషాన, కాట్యాయన, బ్రహస్పతి; గౌతమీ, శాంఖ్యలి, హరిత, ఆత్రేయ మరియు రథో వంటి పేర్లు ఇక్కడ పొందికయ్యేరు.
ఏతాని ధర్మశాస్త్రాణి శ్రుత్వా జ్ఞాత్వా చ భారత! । వృన్దారకపురం గత్వా మోదతే నాత్ర సంశయః
ఈ ధర్మశాస్త్రములను వినిపించి అవగాహనచేసుకొని, ఓ భారతా, వృషిందరక పట్టణానికి వెళ్ళి సంతృప్తితో ఉండుము—ఇందులో సందేహం లేదు.
శతానీక ఉవాచ యాన్యేతాని త్వయోక్తాని ధర్మశాస్త్రాణి సువ్రత! । నేచ్ఛామి శ్రోతుం విప్రేన్ద్ర! శ్రుతాన్యేతాని హి ద్విజ!
సాతనికుడు అన్నాడు: నీవు పేరుచేసిన ఆ ధర్మశాస్త్రాలు, ఓ శ్రద్ధావంతా, నేను వినదున్నాను కాదు, ఓ ద్విజా; నిజమే, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను ఈ శ్రుతి విద్యలను శ్రవించను.
త్రయాణామపి వర్ణానాం ప్రోక్తానామపి పణ్డితైః । శ్రేయసే న తు శూద్రాణాం తత్ర మే వచనం శృణు
మూడు వర్గాల కోసం మరియు పండితులచే వివర్థింపబడినవైనవే కావున మంచిదైనాయన్నా, శుద్రులకోసం కాదని — ఆ విషయముపై నా మాటలు విను.
చతుర్ణామిహ వర్ణానాం శ్రేయసే యాని సువ్రత! । భవన్తి ద్విజశార్దూల! శ్రుతాని భువనత్రయే
నాలుగు వర్ణాల సంక్షేమార్థమే, ఓ శ్రద్ధావంతా, ఈ ఉపాయాలు ప్రకాశించబడ్డాయి; ఓ ద్విజులలో పులి సర్కారు, ఈ శ్రుతి నియమాలు త్రిలోకంలో ప్రాచుర్యమున్నవి.
విశేషతశ్చతుర్థస్య వర్ణస్య ద్విజసత్తమ!
ప్రత్యేకంగా నాల్గవ వర్ణానికి ఈ విషయం ముఖ్యమైనది, ఓ ద్విజాములో ప్రత్యక్షతమగైనవ!
బ్రాహ్మణాదిషు వర్ణేషు త్రిషు వేదాః ప్రకల్పితాః । మన్వాదీని చ శాస్త్రాణి తథాఙ్గాని సమన్తతః
బ్రాహ్మణుడితో మొదలైన వర్ణాలలో మూడు వేదాలు వ్యాక్యపరచబడ్డాయి; అదేవిధంగా మను మొదలైన ధర్మశాస్త్రాలు మరియు వాటి అన్ని అర్ధ భాగాలు కూడా.