వైవస్వతమనోర్మధ్యే కల్కీ నామ్నాహమాగతః 3.4.25.
వైవస్వత మనువు మధ్యలో, నేను కల్కి అనే పేరుతో భూమిపై వచ్చాను.
సావర్ణికాదౌ భవితా బుద్ధో నామ్నా స వై భువి
సావర్ణి మనువు ప్రారంభంలో, బుద్ధుడు అనే పేరుతో భూమిపై అవతరించనున్నాడు.
వైవస్వతమనోర్మధ్యే రామో దాశరథిర్భువి
వైవస్వత మనువు మధ్యలో, దశరథుని కుమారుడు రాముడు భూమిపై అవతరించాడు.
సర్వపూజ్యావతారశ్చ న భవేద్వై కదాచన
ప్రతి ఒక్కరూ పూజించే అవతారం ఎప్పుడూ కలుగదు.
త్రయోఽవతారాః కథితాస్తథా నాన్యచ్చతుర్యుగే
మూడు అవతారాలు వివరించబడ్డాయి; నాలుగు యుగాల్లో ఇంకొకటి లేదు.
ద్వాపరస్య తథా కృష్ణః శేషేణ సహ వై భువి
ద్వాపర యుగంలో, కృష్ణుడు శేషునితో కలిసి భూమిపై అవతరించాడు.
అతః ఖండః పవిత్రోఽయం నృణాం పాతకనాశనః
కాబట్టి, ఈ భాగం పవిత్రమైనది, మనుషుల పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
జన్మ ప్రభృతి పాపాని తస్య నశ్యంతి నాన్యథా
పుట్టిన దగ్గర నుంచి పాపాలు దీనివల్ల నశించిపోతాయి, వేరే విధంగా కాదు.
ద్వితీయో యో మహాకల్పో విష్ణుకల్పః స వై స్మృతః
రెండవ మహాకల్పాన్ని విష్ణు కల్పం అని అంటారు.
శతకోటిప్రవిస్తారో విష్ణుపౌరాణికస్య వై
విష్ణు పురాణ సంప్రదాయం శతకోట్ల మేర విస్తరించింది.
పూర్వార్ద్ధాద్భగవాన్బ్రహ్మా .సర్వదేవసమన్వితః 3.4.25.
మొదటి భాగంలో, భగవంతుడు బ్రహ్మా అన్ని దేవతలతో కూడి ఉన్నాడు.
తృతీయో యో మహాకల్పః శివకల్పః స వై స్మృతః
మూడవ మహాకల్పాన్ని శివ కల్పం అని అంటారు.
శతకోటిప్రవిస్తారః శివపౌరాణికైః స్మృతః
శివపురాణాన్ని బాగా తెలిసినవారు ఈ విశ్వ విస్తీర్ణం వంద కోట్లదని చెబుతారు.
గణేశస్తత్ర భగవాన్పురాణపురుషాసనే
అక్కడ భగవంతుడైన గణేశుడు పురాతన పురుషుని ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
విష్ణోర్నాభిసముద్భూతః పరమేష్ఠీ పితామహః
విష్ణువు నాభి నుంచి పరమేశ్ఠి అయిన బ్రహ్మా జన్మించాడు.
పంచమో యో మహాకల్పో వాయుకల్పః స వై స్మృతః
ఐదవ గొప్ప యుగాన్ని వాయు కల్పం అని అంటారు.
మహేన్ద్రాదభవత్ప్రాప్తో మహేంద్రాదింద్రియాణి చ
అతడు మహేంద్రుని శక్తులను, మహేంద్రుని ఇతర ఇంద్రియాలను కూడా సంపాదించాడు.
శనిర్బుధో రవిః శుక్రో విశ్వ కర్మా బృహస్పతిః
శని, బుధుడు, రవి, శుక్రుడు, విశ్వకర్మ, బృహస్పతి—
సృష్టికర్తా స వై బ్రహ్మా లిఙ్గేన్ద్రియసముద్భవః । సృష్టిపాతా స వై విష్ణురవతారిపదోద్భవః । । ౧౦౮ చతుర్వింశతితత్త్వేషు కల్పేకల్పే ప్రభుర్గతః । సనత్కుమారో హంసశ్చ వారాహో నారదస్తథా । । ౧౦౯ నారాయణౌ చ కపిలాత్రేయౌ యజ్ఞాశ్వకణ్టకౌ । వృషభశ్చ పృథుర్మత్స్యః కూర్మో ధన్వన్తరిస్తథా । । 3.4.25.౧౧౦ మోహినీ చ నృసింహశ్చ వామనో భార్గవస్తథా । రామో వ్యాసో బలః కృష్ణో బుద్ధః కల్కీ స్వతత్త్వగః । । ౧౧౧ గుహ్యజన్మా మహాదేవః సృష్టిదైత్యవినాశకః । ఏవం జాతాస్త్రయో దేవా మహాకల్పే చ పఞ్చమే । । ౧౧౨ షష్ఠో యస్తు మహాకల్పో వహ్నికల్పః స వై స్మృతః । స్కన్దస్తత్రైవ భగవాన్పురాణపురుషాసనే । । ౧౧౩ పురుషావ్యయతః స్కన్నః స్కన్దస్తస్మాన్మహార్చిమాన్ । సూర్యరూపా మహార్చిర్యా తస్యాం జాతో హరిః స్వయమ్ । । ౧౧౪ వహ్నిరూపా మహార్చిర్యా తస్యాం జాతః పితామహః । చన్ద్రరూపా మహార్చిర్యా తస్యాం జాతః స వై హరః । । ౧౧౫ ఋషయో మునయో వర్ణా లోకా జాతాః పితామహాత్ । ఆదిత్యా విశ్వవసవస్తుషితా భాస్వరానిలాః । । ౧౧౬ మహారాజికసాధ్యాశ్చ దేవా విష్ణుసముద్భవాః । యక్షరాక్షసగన్ధర్వాః పిశాచాః కిన్నరాదయః । । ౧౧౭ దైత్యాశ్చ దానవా భూతాస్తామసా రుద్రసమ్భవాః । కల్పే కల్పే సముద్భూతమేవం బ్రహ్మాణ్డగోచరే । । ౧౧౮ సప్తమో యో మహాకల్పః స వై బ్రహ్మాణ్డకల్పకః । పావకస్తత్ర భగవాన్పురాణపురుషాసనే । । ౧౧౯ అచిన్త్యతేజసస్తస్మాత్పురుషాద్వహ్నిరుద్భవః । తతో జాతో మహాబ్ధిశ్చ తస్మాజ్జాతం విరాణ్మయమ్ । । 3.4.25.౧౨౦ రోమ్ణి రోమ్ణి తతస్తస్య బ్రహ్మాణ్డాః కోటిశోఽభవన్ । బ్రహ్మాణ్డాదభవద్బ్రహ్మా సర్వలోకపితామహః । । ౧౨౧ తస్మాజ్జాతో విభుర్విష్ణుస్తస్మాజ్జాతో హరః స్వయమ్ । శతకోటిప్రవిస్తారో బ్రహ్మాణ్డాఖ్యపురాణకే । । ౧౨౨ త్రినేత్రం పఞ్చవక్త్రం చ దశబాహుర్భవస్య చ । అష్టాదశానాం కల్పానాం వాయుర్వై వైదికైః స్మృతః । । ౧౨౩ మహాకల్పేఽభవన్సర్వే ద్విసహస్రాః క్షయం గతాః । అష్టమో యో మహాకల్పో లిఙ్గకల్పః స వై స్మృతః । । ౧౨౪ తత్రైవ భగవాన్ధర్మః పురాణపురుషాసనే । అచిన్త్యావ్యక్తరూపశ్చ జాతో ధర్మః సనాతనః । । ౧౨౫ ధర్మాత్కామః సముద్భూతః కామాల్లిఙ్గస్త్రిధాభవత్ । పుంల్లిఙ్గః క్లీబలిఙ్గశ్చ స్త్రీలిఙ్గశ్చ సురోత్తమ । । ౧౨౬ పుఁల్లిఙ్గాదభవద్విష్ణుః స్త్రీలిఙ్గాచ్చ మహేన్దిరా । క్లీబలిఙ్గాత్స వై శేషస్తస్యోపరి స చ స్థితః । । ౧౨౭ త్రిభ్యస్తమోమయేభ్యశ్చ జాతమేకార్ణవం జగత్ । సుప్తే నారాయణే దేవే నాభేః పఙ్కజముత్తమమ్ । । ౧౨౮ జాతం తస్మాత్స వై బ్రహ్మా తస్మాజ్జాతో విరాడయమ్ । శతకోటిప్రవిస్తారైర్లిఙ్గపౌరాణికైః కథా । । ౧౨౯ గీతా చైవ విధేరగ్రే తస్య సారోఽయముత్తమః । నవమో యో మహాకల్పో మత్స్యకల్పః స వై స్మృతః । । 3.4.25.౧౩౦ కుబేరస్తత్ర భగవాన్పురాణపురుషాసనే । అవ్యయాచ్చ సముద్భూతో ధూలివృన్దో మహాంస్తథా । । ౧౩౧ రజోభూతాచ్చ తస్మాచ్చ కుబేరస్య సముద్భవః । కుబేరాదుద్భవన్మత్స్యో వేదమూర్తిశ్చ సద్గుణః । । ౧౩౨ మత్స్యోదరాత్సముద్భూతో విష్ణుర్నారాయణో హరిః । విష్ణోర్నాభేః సముద్భూతో బ్రహ్మా లోకపితామహః । । ౧౩౩ బ్రహ్మణశ్చోద్భవం దైవం దైవాద్దేవా బభూవిరే । చతుర్వింశతితత్త్వాని తైర్దేవైర్జనితాని వై । । ౧౩౪ కల్పేకల్పే క్రమాదేవం కల్పనామాన్యకారయత్ । మత్స్యకల్పే తు మత్స్యశ్చ మహామత్స్యాత్సముద్భవః । । ౧౩౫ తన్మత్స్యాద్భగవాన్విష్ణుస్తతో బ్రహ్మణ ఉద్భవః । కూర్మకల్పే మహామత్స్యాత్కూర్మో జాతః స కచ్ఛపః । । ౧౩౬ కూర్మాచ్చ భగవాన్విష్ణుస్తతో బ్రహ్మా తతో విరాట్ । శ్వేతవారాహకల్పే చ వరాహాద్విష్ణురుద్భవః । । ౧౩౭ విష్ణోర్నాభేశ్చ స బ్రహ్మా తతో జాతో విరాడయమ్ । ఏవం సర్వే చ వై కల్పా జ్ఞేయాః సర్వత్ర వై బుధైః । । ౧౩౮ దశమో యో మహాకల్పః కూర్మకల్పః స వై స్మృతః । అచేతాస్తత్ర భగవాన్పురాణపురుషాసనే । । ౧౩౯ ప్రకృతేశ్చ పరో యో వై తురీయోఽవ్యయ ఏవ చ । శూన్యభూతాత్తతో జాతః ప్రచేతా భగవాన్స్వయమ్ । । 3.4.25.౧౪౦ తస్మాజ్జాతో మహానబ్ధిస్తత్ర సుష్వాప స ప్రభుః । నారాయణ ఇతి ఖ్యాతః స వై జలపతిః స్వయమ్ । । ౧౪౧ తదర్ద్ధాచ్చ మహాకూర్మస్తతః శేషో మహానభూత్ । త్రిధాఽభవత్స వై శేషో భూమా శేషశ్చ భౌమనీ । । ౧౪౨ భూమా స వై విరాడ్ జ్ఞేయః శేషోపరి స చాస్థితః । భౌమనీ చ మహాలక్ష్మీః సా భూమ్నో హృది సంస్థితా । । ౧౪౩ భూమ్నో జాతః స వై బ్రహ్మా సృష్టిస్థితివినాశకః । త్రిధామూర్తిః స వై బ్రహ్మా కల్పేకల్పే క్రమాదయమ్ ।। ౧౪౪ పటం సుషుప్తభూతం యత్పురాణపురుషాసనమ్ । యత్ర గత్వేన్ద్రియాణ్యేవ తృప్తిం ప్రాప్య క్షయన్తి వై ।। ౧౪౫ అహఙ్కారస్తదాగత్య చైతన్యం మనసి స్థితమ్ । వఞ్చయిత్వా పునర్లోకం కరోతి స్మ స్వలీలయా ।। ౧౪౬ తురీయశక్తిర్యా జ్ఞేయా మహాకాలీ సనాతనీ । మహాకల్పశ్చ తైః సర్వైస్తదఙ్గం శ్రుతిభిః స్మృతమ్ ।। ౧౪౭ నమస్తస్యై మహాకాల్యై మమ మాత్రే నమో నమః । యతః పురాణపురుషా భవన్తి చ లియన్తి చ ।। ౧౪౮ దశైవ చ మహాకల్పా వ్యతీతా ఇహ భోః సురాః । సామ్ప్రతం వర్తతే యో వై మహాకల్పో భవిష్యకః ।। ౧౪౯ తదుత్పత్తిం శృణుధ్వం భో దేవాః సర్పిగణా మమ । అచిన్త్యమక్షరం యత్తు తురీయం చ సదా స్థితమ్ ।। 3.4.25.౧౫౦ యద్గత్వా న నివర్తన్తే నరాస్తత్రైవ తత్పదమ్ । అనేకసృష్టిరచనాః సన్తి తస్యైవ లీలయా ।। ౧౫౧ తస్యాన్తం న విదుర్దేవాః కథం జానన్తి వై నరాః । భూతో భూతో మహాకల్పో దృష్టో వైదేస్తదీరితః ।। ౧౫౨ భావ్యా యే తు మహాకల్పా న వై జానన్తి తే సదా । త్రయస్త్రింశన్మహాకల్పాః కైశ్చిద్వేదైరుదీరితాః ।। ౧౫౩ అష్టాదశ మహాకల్పాః పృథఙ్ నామ్నోపవర్ణితాః । ఏకాదశ మహాకల్పాః కైశ్చిత్ప్రోక్తాః పురాతనైః ।। ౧౫౪ అతోఽహం నిశ్చయేనాద్య భావ్యకల్పేషు భోః సురాః । వేదానాం వచనం సత్యం నాన్యథా చ భవేత్క్వచిత్ ।। ౧౫౫ తదవ్యయాత్సముద్భూతో రాధాకృష్ణః సనాతనః । ఏకీభూతం ద్వయోరఙ్గం రాధాకృష్ణో బుధైః స్మృతః ।। ౧౫౬ సహస్రయుగపర్యన్తం యత్తేపే పరమం తపః । తదా స చ ద్విధా జాతో రాధాకృష్ణః పృథక్పృథక్ ।। ౧౫౭ సహస్రయుగపర్యన్తం తేపతుస్తౌ పరం తపః । తయోరఙ్గాత్సముద్భూతా జ్యోత్స్నా తమనాశినీ । । ౧౫౮ తజ్యోత్స్నాభిః సముద్భూతం దివ్యం వృన్దావనం శుభమ్ । ఏకవింశత్ప్రకృతయో యోజనే యోజనే స్మృతాః । । ౧౫౯ దివ్యం వృన్దావనం జాతం చతురాశీతిసమ్మితే । క్రోశాయామం మహారమ్యం తల్లిఙ్గం శృణు మే ప్రభో । । 3.4.25.౧౬౦ ఇన్ద్రియప్రకృతీనాం చ దశానాం గ్రామతద్దశ
ఆ సృష్టికర్త బ్రహ్మా లింగేంద్రియాల నుంచి పుట్టాడు. సృష్టి, లయలకు కారణమైన విష్ణువు అవతార పదాల నుంచి ఉద్భవించాడు. ప్రతి కల్పంలో, నలభై నాలుగు తత్త్వాల్లో ప్రభువు ప్రవేశించాడు. సనత్కుమారుడు, హంస, వారాహుడు, నారదుడు, నారాయణులు, కపిలుడు, అత్రేయుడు, యజ్ఞుడు, అశ్వకంఠుడు, వృషభుడు, పృథు, మత్స్యుడు, కూర్ముడు, ధన్వంతరి, మోహిని, నరసింహుడు, వామనుడు, భార్గవుడు, రాముడు, వ్యాసుడు, బలరాముడు, కృష్ణుడు, బుద్ధుడు, కల్కి—ఇలా స్వతంత్ర స్వరూపంలో అవతరించారు. గుప్త జన్ముడైన మహాదేవుడు సృష్టిని చేసి దైత్యులను నాశనం చేశాడు. ఇలా మూడు దేవతలు ఐదవ మహాకల్పంలో జన్మించారు. ఆరవ గొప్ప యుగాన్ని అగ్నికల్పం అంటారు. అక్కడ భగవంతుడు స్కందుడు పురాణపురుషుని ఆసనంలో ఉన్నాడు.