సంపీడ్య తాడయామాస లోహదండైర్భయానకైః
అతడు భయంకరమైన ఇనుప దండాలతో వారిని గట్టిగా కొట్టాడు.
ఆశ్వినేయౌ సమాలోక్య వచనం ప్రాహ తౌ ముదా ఏకనామ్నా యువాం ప్రీతౌ నాసత్యౌ చ భవిష్యథః
ఆశ్వినులు ఇద్దరిని చూసి, ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: 'మీరిద్దరూ ఒకే పేరుతో, ప్రేమతో, నాసత్యులు అవుతారు.'
సోమశక్తిరిడాదేవీ జ్యేష్ఠపత్నీ భవిష్యతి
సోమశక్తి అయిన ఇడాదేవి పెద్ద భార్యగా అవుతుంది.
ఇడాపతిస్స వై నామ ద్వితీయః పింగలాపతిః తస్య శాన్తికరో జ్యేష్ఠో భవిష్యతి మహీతలే
ఆమె భర్తను ఇడాపతి అంటారు, రెండవవాడిని పింగలపతి అంటారు; అతని పెద్ద కుమారుడు భూమిపై శాంతిని తీసుకొస్తాడు.
ద్వితీయశ్చ నృణాం రాశేః సావర్ణిర్భ్రమకారకః
రెండవవాడు, సావర్ణి, మనుషుల వంశాలలో కలవరం కలిగించేవాడు.
జన్మరాశిస్థితా దేవీ తపతీ తా పకారిణీ
జన్మరాశిలో స్థితి చెందిన తపతి దేవి, ఫలితాన్ని కలిగించేది.
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య సురవైద్యౌ బభూవతుః తేషాం తు పరిహారార్థౌ దస్రౌ చాశ్వినిసంభవౌ
ఈ మాటలు విని, వారిద్దరూ దేవ వైద్యులయ్యారు; వారి ఉపశమనార్థం, దస్రులు అయిన ఆశ్వినులు జన్మించారు.
సూత ఉవాచ స్వాంశాన్మహీతలే జాతౌ శూద్రయోన్యాం రవేస్తుతౌ
సూతుడు చెప్పాడు: వారి స్వాంశాలు భూమిపై, శూద్రుల వంశంలో, రవి ప్రశంసించినవారిగా జన్మించారు.
చాణ్డాలస్య గృహే జాతశ్ఛాగహంతురిడాపతిః 3.4.18.
ఒక చాండాలుని ఇంట్లో పుట్టిన, మేకలను చంపే, మేకల యజమాని జన్మించాడు.
శాలిగ్రామశిలాతుల్యం ఛాగమాంసం విచిక్రియే
ఆయన మేక మాంసాన్ని శాలిగ్రామ శిలతో సమానంగా భావించాడు.
స తు సత్యనిధిః పూర్వం బ్రహ్మణస్తప ఆస్థితః రాజగేహే కరస్తస్మాత్సధనస్య లయం గతః
అతడు ముందుగా సత్యనిధిగా ఉండి, బ్రహ్మను ధ్యానిస్తూ తపస్సు చేశాడు. తరువాత రాజు ఇంట్లో పనివాడిగా ఉండి తన సొమ్ము కోల్పోయాడు.
చర్మకారగృహే జాతో ద్వితీయః పింగలాపతిః
రెండవవాడు పింగలాపతి, ఒక చర్మకారుని ఇంట్లో పుట్టాడు.
పురీం కాశీం సమాగమ్య కబీరం రామతత్పరమ్
ఆయన కాశీ నగరానికి వచ్చి, కబీరు రామునికి భక్తుడయ్యాడు.
తయోర్వివాదో సభవదహోరాత్రం మతాన్తరే రామానన్దముపాగమ్య తస్య శిష్యత్వమాగతః
వీరిద్దరి మధ్య సభలో ఒక రోజు, రాత్రంతా వాదన జరిగింది. తరువాత రామానందుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆయన శిష్యుడయ్యాడు.
ఇతి తే కథితం విప్ర సురాంశాశ్చ యథాభవన్
బ్రాహ్మణా! దేవతల భాగాలు ఎలా అవతరించాయో నీకు చెప్పాను.
కలియుగీయేతిహాససముచ్చయవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ చతుర్థచరణే జాతైర్మనుజైరేకవింశతిః । అజీర్ణభూతా నరకా యాస్యన్తి చ యమాలయమ్ । । ౧ నమస్తే ధర్మరాజాయ నశ్చ తృప్తికరాయ చ । వచనం శృణు సర్వజ్ఞ నశ్చ జాతమజీర్ణకమ్ । । ౨ యథా భజామ ప్రకృతిం తథా కురు సురోత్తమ । ఇతి శ్రుత్వా ధర్మరాజశ్చిత్రగుప్తేన సంయుతః । । ౩ బ్రహ్మాణం చ గమిష్యన్తి సన్ధ్యాయాం చ కలౌ యుగే । చతురశ్చ యమాన్దృష్ట్వా పరమేష్ఠీ పితామహః । । ౪ తదీరితం స్వయం జ్ఞాత్వా క్షీరాబ్ధిం ప్రతి యాస్యతి । పూజయిత్యా జగన్నాథం దేవదేవం వృషాకపిమ్ । । ౫ సాఙ్ఖ్యశాస్త్రమయైః స్తోత్రైః సంస్తోష్యతి పరమ్ ప్రభుమ్ । । ౬ జయ జయ జయ నిర్గుణ గుణధారిన్రగజగజీవతత్త్వశుభకారిన్ । సారభూతసద్గుణమయ తత్త్వైర్దేవాన్రచయతి పాతి గుణసత్త్వైః । । తస్మై నమో నమో గుణరాశే దేవవృన్దహృది కృష్ణవికాశే । । ౭ రజోభూతతత్త్వేభ్య ఉతాశు విరచతి భువి చ నరాన్స్వయమాశు । పాతి హన్తి యో దేవ ఉదారస్తస్య శిరసి సంస్థితజగభారః । । పాహి నాథ నో దైత్యవినాశిన్కాలజనితలీలాగుణభాసిన్ । । ౮ తేషామితి వచనం ప్రభుః శ్రుత్వా హ్యవనిమివాశు । యథా జనిష్యతి స ప్రభుస్తచ్ఛృణు వై మన ఆశు । । ౯ ? నమ్రీభూతాన్తురాన్విష్ణుర్నమోవాక్యేన తాన్ప్రతి । వదిష్యతి వచో రమ్యం లోకమఙ్గలహేతవే । । 3.4.25.౧౦ భోః సురాః సమ్భలగ్రామే కశ్యపోఽయం జనిష్యతి । నామ్నా విష్ణుయశాః ఖ్యాతో విష్ణుకీర్తిస్తు తత్ప్రియా । । ౧౧ కృష్ణలీలామయం గ్రన్థం నరాంస్తాఞ్ఛ్రావయిష్యతి । తదా తే నన్దినో భూత్వా చైకీభూయ సమన్తతః । । ౧౨ తం ద్విజం విష్ణుయశసం గృహీత్వా నిగడైర్దృఢైః । బద్ధ్వా సర్వే సపత్నీకం కారాగారే దృఢాయసే । । ౧౩ కరిష్యన్తి మహాధూర్తా నారకా ఇవ దారుణాః । విష్ణుకీర్త్యా స భగవాన్పూర్ణో నారాయణో హరిః । । ౧౪ జనిష్యతి మహావిష్ణుః సర్వలోకశివఙ్కరః । నిశీథే తమసోద్భూతే మార్గకృష్ణాష్టమీదినే । । ౧౫ బ్రహ్మాణ్డం మఙ్గలం కుర్వన్సురాః ప్రాదుర్భవిష్యతి । బ్రహ్మ విష్ణుర్హరశ్చైవ గణేశో వాసవో గురుః । । ౧౬ వహ్నిః పితృపతిః పక్షో వరుణః సవిభీషణః । చిత్రో వాయు్ర్ధ్రువో విశ్వే రవిః సోమః కుజో బుధః । । ౧౭ గురుః శుక్రః శనిః రాహుః కేతుస్తత్ర గమిష్యతి । పద్యైకైకేన తే దేవాః స్తోష్యన్తి పరమేశ్వరమ్ । । ౧౮ మహత్తమా మూర్తిమయీ తవాజా తదాస్య పూర్వాజ్జనితోహఽమాదౌ । మయా తతం విశ్వమిదం సదైవ యతో నమస్తత్పురుషోత్తమాయ । । ౧౯ అజస్య యామ్యాజ్జనితోఽహమాదౌ విష్ణుర్మహాకల్పకరోఽధికారీ । స్వకీయనామ్నా తు మయా తతం తద్విశ్వే సదైవం చ నమో నమస్తే । । 3.4.25.౨౦ అవ్యక్తపాశ్చాత్యముఖాత్సుజన్మా శివోఽహమాదౌ సురతత్త్వకారీ । మయా మహాకల్పకరస్తృతీయా త్వదాజ్ఞయా దేవ నమో నమస్తే । । ౨౧ ప్రధానవక్త్రోత్తరతోఽహమాదౌ జాతో గణేశః కిల కల్పకర్తా । మయా తతం విశ్వమిదం సదైవ తస్మై నమః కారుణికోత్తమాయ । । ౨౨ అజార్ద్ధవక్త్రాజ్జనితోఽహమాదౌ మరున్మహాకల్పకరో మహేన్ద్రః । మయా తతం విశ్వమిదం స్వకల్పే యదాజ్ఞయా దేవ నమో నమస్తే । । ౨౩ ప్రథానభాలాక్షిసముద్భవోఽహం వహ్నేర్మహాకల్పకరో గుహాఖ్యః । వినిర్మితం విశ్వమిదం మయా తద్యదాజ్ఞయా నాథ నమో నమస్తే । । ౨౪ అజాముఖాత్పూర్వగతాచ్చ జాతశ్చాదౌ మహాకల్పకరోఽహమగ్నిః । బ్రహ్మాణ్డమేతచ్చ మయా తతం వై బ్రహ్మాణ్డకల్పాయ నమో నమస్తే । । ౨౫ అజాభుజాద్దక్షిణతోఽహమాదౌ జాతో మహాకల్పకకరః సధర్మః । మయా సదేవై రచితం సమగ్రం లిఙ్గాఖ్యకల్పాయ నమో నమస్తే । । ౨౬ అజాభుజాత్పశ్చిమతోఽహమాదౌ జాతో మహాకల్పకరః స యజ్ఞః । మయా తతం విశ్వమిదం సమగ్రం మత్స్యాఖ్యకల్పాయ నమో నమస్తే । । ౨౭ ప్రధానబాహూత్తరతోఽహమాదౌ జాతో మహాకల్పకరః ప్రచేతాః । మయా తతం నాథ తవాజ్ఞయేదం కర్మాఖ్యకల్పాయ నమో నమస్తే । । ౨౮ బ్రహ్మాణ్డతమసో జాతస్త్వద్దాసోఽహం విభీషణః । మయా తతం త్రిలోకం చ నమస్తే మనురూపిణే । । ౨౯ బ్రహ్మాణ్డసద్గుణాజ్జాతశ్చిత్తోఽహం మనుకారకః । మయా తతం చ త్రైలోక్యం స్వాయమ్భువ నమోఽస్తు తే । । 3.4.25.౩౦ బ్రహ్మాణ్డరజసో జాతో వాయుర్మన్వన్తరం తతమ్ । మయా స్వారోచిషం స్వామిన్నమస్తే మనురూపిణే । । ౩౧ బ్రహ్మాణ్డమనసో జాతో ధ్రువోఽహం మనుకారకః । మయోత్తమం చ రచితం నమస్తేఽస్తు తవాజ్ఞయా । । ౩౨ బ్రహ్మాణ్డశ్రవణాజ్జాతో విశ్వకర్మాహమీశ్వరః । మయా తతం రైవతం చ నమో దేవ తవాజ్ఞయా । । ౩౩ బ్రహ్మాణ్డదేహతో జాతస్సూర్యోఽహం చాక్షుషప్రదః । తవాజ్ఞయా తతం విశ్వం మనురూపాయ తే నమః । । ౩౪ బ్రహ్మాణ్డనేత్రతో జాతః సోమోఽహం తు మయా తతమ్ । వైవస్వతాన్తరం రమ్యం నమస్తే మనురూపిణే । । ౩౫ బ్రహ్మాణ్డరసనాజ్జాతో మోహోఽహం మనుకారకః । నమస్తే మనురూపాయ మయా సావర్ణికం తతమ్ । । ౩౬ బ్రహ్మాణ్డఘ్రాణతో జాతో బుధోఽహం నాథ కిఙ్కరః । నిర్మితం బ్రహ్మసావర్ణం మయా తాత నమో నమః । । ౩౭ బ్రహ్మాణ్డవక్త్రతో జాతో జీవోఽహం మనుకారకః । మయా వై దక్షసావర్ణం తతం తత్తే నమో నమః । । ౩౮ బ్రహ్మాణ్డకరతో జాతః శుక్రోహం తవ కిఙ్కరః । నిర్మితం రుద్రసావర్ణం మయా తుభ్యం నమో నమః । । ౩౯ బ్రహ్మాణ్డపదతో జాతోమన్దోఽహం నాథ తేఽనుగః । తతం వై ధర్మసావర్ణం ప్రభాతేస్మై నమో నమః । । 3.4.25.౪౦ బ్రహ్మాణ్డలిఙ్గతో జాతో రాహుశ్చాహం తవ ప్రియః । మయా భౌమం కృతం నాథ నమస్తే మనురూపిణే । । ౪౧ బ్రహ్మాణ్డగుహ్యతో జాతః కేతుశ్చాహం తవానుగః । భౌతం మన్వతరం సృష్టం తస్మై దేవాయ తే నమః । । ౪౨ వ్యాస ఉవాచ ఇతి తేషాం స్తవాన్స్వామీ శ్రుత్వా దేవాన్వదిష్యతి । వరం బ్రూహీతి వచనం తతం ప్రతి మనుః క్రమాత్ । ।౪ ౩ ఇతి కృత్వా తు తే దేవా బాలరూపం హరిం స్వయమ్ । నమస్కృత్య వదిష్యన్తి వాఞ్ఛితం లోకహేతవే । । కేయం భవాన్బ్రూహి లోకానాం కల్పే కల్పే తముద్భవమ్ । తథా మన్వన్తరే చైవ శ్రోతుమిచ్ఛామహే వయమ్ । ।౪౫ కల్క్యువాచ అష్టాదశ మహాకల్పాః ప్రకృతేశ్చ తనౌ స్థితాః । ఆద్యో బ్రహ్మమహాకల్పస్తత్ర బ్రహ్మా పరః పుమాన్ । ।౪౬ తత్పూర్వార్ద్ధాత్సముద్భూతాస్త్రయస్త్రింశచ్చ దేవతాః । పరార్ద్ధాద్భగవాన్బ్రహ్మా యోగిధ్యేయో నిరఞ్జనః । ।౪౭ తస్మిన్కల్పే తు యా లీలా బ్రహ్మపౌరాణికైః స్మృతా । శతకోటిప్రవిస్తారో బ్రహ్మపౌరాణికస్య వై । ।౪౮ పురాణపురుషస్యాన్తే మహాకల్పః స్మృతో బుధైః । బ్రహ్మాణ్డప్రలయే కల్పో యుగదైవసహస్రకః । ।౪ ౯ కల్పాశ్చాష్టాదశ ఖ్యాతాస్తేషాం నామాని మే శృణు । కూర్మకల్పో మత్స్య కల్పః శ్వేతవారాహకల్పకః । । 3.4.25.౫౦ నృసింహకల్పశ్చ తథా తథా వామనకల్పకః । స్కన్దకల్పో రామకల్పః కల్పో భాగవతస్తథా । । ౫౧ తథా మార్కణ్డకల్పశ్చ తథా భవిష్యకల్పకః । లిఙ్గకల్పస్తథా జ్ఞేయస్తథా బ్రహ్మాణ్డకల్పకః । । ౫౨ అగ్నికల్పో వాయుకల్పః పద్మకల్పస్తథైవ చ । శివకల్పో విష్ణుకల్పో బ్రహ్మకల్పస్తథా క్రమాత్ । । ౫౩ ద్విసహస్రమితావర్తైరేషాం కల్పో మహాన్స్మృతః । సహస్రయుగపర్యన్తం బ్రహ్మాణ్డాయుః ప్రకీర్తితమ్ । । ౫౪ యన్నామ్నా చ స్మృతః కల్పస్తస్మాజ్జాతో విరాడయమ్
స్వాయంభువాంతరే యద్వై జాంతంజాతం చతుర్యుగమ్
స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, ప్రతి నాలుగు యుగాలు యథావిధిగా పుట్టాయి.
లక్షాబ్దం వై సత్యయుగే త్రేతాయామయుతాబ్దకమ్
సత్యయుగంలో మానవుల ఆయుషు లక్ష సంవత్సరాలు, త్రేతాయుగంలో పది వేల సంవత్సరాలు ఉండేది.
స్వారోచిషేఽన్తరే ఐవ జాతంజాతం చతుర్యుగమ్
స్వారోచిష మన్వంతరంలో కూడా, ప్రతి నాలుగు యుగాలు యథావిధిగా పుట్టాయి.
త్రేతాయాం చ తదర్ద్ధాబ్దం ద్వాపరే తు తదర్ద్ధకమ్
త్రేతాయుగంలో ఆయుషు దాని సగం, ద్వాపరయుగంలో మళ్లీ దాని సగం ఉండేది.
ఔత్తమస్యాన్తరే చైవ సత్యే షష్టిసహస్రకమ్ 3.4.25.
ఔత్తమస మన్వంతరంలో, సత్యయుగంలో మానవుల ఆయుషు అరవై వేల సంవత్సరాలు ఉండేది.
కలౌ సార్ద్ధసహస్రాబ్దం నృణామాయుః ప్రకీర్తితమ్
కలియుగంలో మానవుల ఆయుషు వెయ్యిన్నర సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది.
నృణామాయుః సత్యయుగే త్రేతాయాం చ తదర్ద్ధకమ్
సత్యయుగంలో మానవుల ఆయుషు ముందుగా చెప్పినట్లే, త్రేతాయుగంలో దాని సగం ఉండేది.
రైవతాన్తరకే చైవ సత్యే త్రింశత్సహస్రకమ్
రైవత మన్వంతరంలో, సత్యయుగంలో మానవుల ఆయుషు ముప్పై వేల సంవత్సరాలు ఉండేది.
కలౌ చాష్టశతాబ్దాయుర్నృణాం వేదైః ప్రకీర్తితమ్
కలియుగంలో మానవుల ఆయుషు వేదాలలో ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది.
త్రేతాయాం త్రిసహస్రాబ్దం ద్వాపరే ద్విసహస్రకమ్
త్రేతాయుగంలో మానవుల ఆయుషు మూడు వేల సంవత్సరాలు, ద్వాపరయుగంలో రెండు వేల సంవత్సరాలు ఉండేది.
వైవస్వతేన్తరే చైవ సత్యే తుర్యసహస్రకమ్
వైవస్వత మను అంతరంలో, సత్యయుగంలో, మానవుల ఆయుషు నాలుగు వేల సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది.
కలౌ శతాబ్దకం ప్రోక్తమాయుర్వేదైస్తథా నృణామ్
కలియుగంలో, ఆయుర్వేదం ప్రకారం మానవుల ఆయుషు వంద సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది.
ఆయుః సత్యే తదర్ద్ధం తు త్రేతాయాం చ ప్రకీర్తితమ్
సత్యయుగంలో మానవుల ఆయుషు అంతే ఉంటుంది; త్రేతాయుగంలో అది అర్థం మాత్రమే అని చెప్పబడింది.
బ్రహ్మసావర్ణికే చైవ సత్యే దశసహస్రకమ్
బ్రహ్మసావర్ణి మను అంతరంలో, సత్యయుగంలో, మానవుల ఆయుషు పది వేల సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది.
వ్యాసుడు కలియుగ ఇతిహాసాలను వివరించాడు. నలభయ్యొక రకాల మనుషులు పుట్టతారని చెప్పాడు.