వైవస్వతేఽన్తరే పూర్వం విశ్వకర్మా విచిత్రకృత్ స్పర్ద్ధాభూతో మహామాయాం తుష్టావ బహుపూజనైః
వైవస్వత మను కాలంలో, విశ్వకర్ముడు అద్భుతాలు సృష్టించేవాడు. అతడు పోటీతో, మహామాయను ఎన్నో పూజలతో ఆరాధించాడు.
ప్రసన్నా సా తదా దేవీ చిత్రాయాం తస్య యోషితి
ఆ సమయంలో ఆ దేవి సంతోషించి, అతని ప్రియమైన చిత్ర రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది.
షోడశాబ్దే వయః ప్రాప్తే సంజ్ఞాయాస్తత్పితా సుఖీ
ఆమె పదహారు సంవత్సరాలు నిండినప్పుడు, ఆమె తండ్రి సంజ్ఞుడు ఆనందపడ్డాడు.
యక్షాధీశాశ్చ షడ్వింశత్కుబేరాద్యాస్సమాగతాః
యక్షాధిపతులు ఇరవై ఆరు మంది, కుబేరుని ముందుగా పెట్టుకుని, అక్కడ చేరారు.
పావకా ఊనపంచాశద్వాయవశ్చ తథా స్మృతాః
అక్కడ నలభై తొమ్మిది అగ్నులు, వాయువులు కూడా గుర్తించబడ్డారు.
త్రయోదశ చ ప్రత్యూషాః ప్రాప్తా విశ్వప్రరక్షకాః
మరియు పదమూడు ప్రత్యూషులు, జగత్తును రక్షించే వారు, అక్కడికి వచ్చారు.
భవాద్యాశ్చ తదాః రుద్రాః శశిమణ్డలరక్షకాః
ఆ సమయంలో భవుడు మొదలైన రుద్రులు, చంద్ర మండలాన్ని కాపాడేవారు కూడా ఉన్నారు.
దానవా విప్రచిత్త్యాద్యాశ్చతురాశీతిరాయయుః
విప్రచిత్తి మొదలైన దానవులు, ఎనభై నాలుగు మంది అక్కడికి వచ్చారు.
శేషాద్యాశ్చ తదా నాగాస్తార్క్ష్యాద్యా గరుడాః స్మృతాః 3.4.18.
ఆ సమయంలో శేషుడు మొదలైన నాగులు, తార్క్ష్యుడు మొదలైన గరుత్మంతులు కూడా గుర్తించబడ్డారు.
ఏతస్మిన్నంతరే దేవీ దేవకన్యాసమన్వితా
అంతలో దేవతా కన్యలతో కూడిన ఆ దేవి అక్కడికి వచ్చింది.
తాం సమాలోక్య బలవాన్బలిః కామవిమోహితః
ఆమెను చూసి, బలవంతుడు అయిన బలి, కామంతో మోహితుడయ్యాడు.
తదా క్రోధాతురా దేవా రురుధుర్దైత్యసత్తమమ్
అప్పుడు దేవతలు, కోపంతో బాధపడి, ఆ గొప్ప దైత్యుని కోసం విలపించారు.
దానవాశ్చ తదా దైత్యా నానావాహనసంస్థితాః
ఆ సమయంలో దానవులు, దైత్యులు ఎన్నో రకాల వాహనాలపై సిద్ధంగా నిలిచారు.
దానవైశ్చ హతా దేవాః సురైర్దైత్యా వినాశితాః
ఆ దానవుల చేత దేవతలు సంహరించబడ్డారు; దేవతల వల్ల దైత్యులు నాశనం చేయబడ్డారు.
పక్షమాత్ర మభూద్యుద్ధం దివ్యం దానవదేవయోః
దానవులు, దేవతల మధ్య ఆ యుద్ధం పక్షి రెక్క ఊపినంత కాలమే కొనసాగింది.
అఘాసురోఽర్యమా చైవ బలః శక్రస్తథైవ చ
అఘాసురుడు, అర్యమా, బలుడు, అలాగే ఇంద్రుడు అక్కడ ఉన్నారు.
వత్సాసురో భగశ్చైవ వివస్వాంశ్చ బలిః స్వయమ్
వత్సాసురుడు, భగుడు, వివస్వాన్, బలి కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
విశ్వకర్మా మయశ్చైవ కాలనేమిర్హరిః స్వయమ్ పరాజితాశ్చ తే దైత్యా యుద్ధం త్యక్త్వా ప్రదుద్రువుః
విశ్వకర్మ, మయుడు, కాలనేమి, హరిః కూడా అక్కడ ఉన్నారు. ఆ దైత్యులు ఓడిపోయి, యుద్ధాన్ని వదిలేసి పారిపోయారు.
వివస్వాఁశ్చ తదా సంజ్ఞాం గృహీత్వా రథసంస్థితామ్ 3.4.18.
ఆ సమయంలో వివస్వాన్, రథంపై నిలిచిన సంజ్ఞను తీసుకున్నాడు.
వివస్వంతం సురశ్రేష్ఠం దృష్ట్వా సంజ్ఞా వచోఽబ్రవీత్
దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన వివస్వాంతుని చూసి సంజ్ఞ ఇలా పలికింది.
త్వయా జితాహం భగవన్బలేర్విప్రియకారిణః
ప్రభూ! బలికి విరుద్ధంగా నీవు చేసిన కార్యాల వల్ల నేను నీ చేతిలో ఓడిపోయాను.
వీరభుక్తా సదా నారీ స్త్రీరత్నం మునిభిః స్మృతమ్ ఏకా సా ప్రకృతిర్మాతా గుణసామ్యాత్సనాతనీ
పరాక్రమవంతుల చేత ఎప్పుడూ ఆనందించబడే స్త్రీని మునులు స్త్రీమణిగా పిలుస్తారు. ఆమె ఒక్కతే ప్రకృతి, గుణ సమత్వంతో శాశ్వతమైన తల్లి.
సత్త్వభూతా చ భగి నీ రజోభూతా చ గేహినీ
సత్త్వగుణంతో ఉన్నప్పుడు ఆమె భగిని, రజోగుణంతో ఉన్నప్పుడు ఆమె గేహిని అని పిలవబడుతుంది.
బహవః పురుషా యే వై నిర్గుణాశ్చైకరూపిణః
ఎక్కువ మంది పురుషులు రూపరహితులుగా, ఒకే స్వభావంతో ఉంటారు.
అలోకే పాపజాస్సర్వే దేవబ్రహ్మసముద్భవాః కోఽపి పుత్రః పితా భ్రాతా స చ తస్యాః పతిర్భవేత్
చీకటిలో పాపంతో జన్మించినవారు, దేవతలు, బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించినవారు — వారిలో ఎవరు అయినా కుమారుడు, తండ్రి, అన్నయ్య, లేదా ఆమెకు భర్త కావచ్చు.
స్వకీయాం చ సుతాం బ్రహ్మా విష్ణుదేవః స్వమాతరమ్
బ్రహ్మ తన కుమార్తెను, విష్ణువు తన తల్లిని భార్యగా స్వీకరించారు.
ఇతి శ్రుత్వా వేదమయం వాక్యం చాదితిసంభవః
వేదమయమైన ఆ మాటలు విని, అదితి కుమారుడు—
సుతాః కన్యాస్తయోర్జాతా మనుర్వైవస్వతస్తథా
వారికి కుమార్తెలు, అలాగే వివస్వంతుని కుమారుడు మనువు జన్మించారు.
తదా సంజ్ఞా సతీ సాక్షాత్తేజోభూతం పతిం స్వకమ్ 3.4.18.
అప్పుడు నిజమైన సంజ్ఞ, తన తేజోమయమైన భర్తను స్వీకరించింది.
సావర్ణిశ్చ మనుస్తస్యాం శనిశ్చ తపతీ తథా
ఆమెకు సావర్ణి మనువు, శని, అలాగే తపతీ జన్మించారు.