కల్పాదౌ సృజతే తాత అన్తే కల్పస్య సంహరేత్ । దినం తస్యేహ యత్తాత కల్పాన్తమితి కథ్యతే
హే కుమారా, కల్పదిన శుభోదయంలో లోకాలు ఉత్పన్నమై కల్పాంతసమయంలో లీనమవుతాయ్; అిష్టే కాలం ఇక్కడ కల్పదినం అనే పేరు పొందింది.
కాలసంఖ్యాం తతస్తస్య కల్పస్య శృణు భారత । నిమేషా దశ చాష్టౌ చ అక్ష్ణః కాష్ఠా నిగద్యతే
భరతా, ఆ కల్పకాలం గణన విని: పది నిమిషాలు మరియు ఎనిమిది నిమిషాలు కలిసి ఒకాక్ష్ణము అంటారు, అలాగే ఒక కష్టా పేరుతో సూచించబడుతుంది.
త్రింశత్కాష్ఠాః కలామాహుః క్షణస్త్రింశత్కలాః స్మృతాః । ముహూర్తమథ మౌహూర్తా వదన్తి ద్వాదశ క్షణమ్
ముప్పై కష్టాలు ఒక కాలగా, ముప్పై కాలాలు ఒకక్షణగా అంటారు; ఒక ముఖూర్త లేదా దాని సగం పన్నెండు క్షణాలుగా అంటారు.
త్రింశన్ముహూర్తముద్దిష్టమహోరాత్రం మనీషిభిః । మాసస్త్రింశదహోరాత్రం ద్వౌ ద్వౌ మాసావృతుః స్మృతః
విభాకు తెలుపుచుంటుంది ముప్పై ముఖూర్తలు దినరాత్రి కలిపి ఏర్పడతాయ్; ఒక్క నెలా ఇలాంటి ముప్పై దినరాత్రులుగా ఉంటుంది, నెలలు జోడులుగా చక్రం పూర్తి చేస్తాయి.
ఋతుత్రయమప్యయనమయనే ద్వే తు వత్సరః । అహోరాత్రే విభజతే సూర్యో మానుషదైవికే
ఒక సంవత్సరంలో మూడు ఋతువులు మరియు రెండు అఘనాల (అయనాలు) ఉంటాయి; సూర్యునికి దినరాత్రి పంపిణీ చేయబడతాయి, మానవులకు గానీ దైవ గణనకు గానీ.
రాత్రిః స్వప్నాయ భూతానాం చేష్టాయై కర్మణామహః । పిత్ర్యే రాత్ర్యహనీ మాసః ప్రవిభాగస్తు పక్షయోః
రాత్రి జీవుల నిద్రకోసం, చేసి నిలిచే కార్యాలకోసం; దినం ఆత్మవంశులకే — నెలను రెండు చంద్ర దశలుగా విభజిస్తారు.
కర్మ చేష్టాస్వహః కృష్ణః ముక్తః స్వప్నాయ శర్వరీ । దైవే రాత్ర్యహనీ వర్షం ప్రవిభాగస్తయోః పునః
కృష్ణపక్షం కార్యసాధన‑ప్రమదకు, శుక్లపక్షం స్వప్నం మరియు విమోచనకకు; దైవ గణనలో సంవత్సరం కూడా మళ్లీ రాత్రి‑దినంగా విడగొలుస్తారు.
అహస్తత్రోదగయనం రాత్రిః స్యాద్దక్షిణాయనమ్ । బ్రాహ్మస్య తు క్షపాహస్య యత్ప్రమాణం మహీపతే
సూర్యుడు ఎగువవైపు మళ్ళినప్పుడు దినం, దిగువకు మళ్ళినప్పుడు రాత్రి — దక్షిణ దిశోదయం అయితే రాత్రి; బ్రాహ్మణుడి దినం రాజు నిర్దేశానికి అనుగుణంగా కొలవాలి.
ఏకైకశో యుగానాం తు క్రమశస్తన్తిబోధ మే । చత్వార్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్
నేను నీకు ప్రతి వంద యుగాల క్రమాన్ని శిథిలంగా చెప్పును: యుగం నాలుగు భాగాలుగా ప్రతి భాగం వెయ్యి సంవత్సరాలుగా ఏర్పడ్డట్లు చెప్పబడింది.
తస్య తావచ్ఛతీ సన్ధ్యా సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః । త్రేతా త్రీణి సహస్రాణి వర్షాణి చ విదుర్బుధాః
ఆ యుగానికి నిర్ధారితంగా కొన్ని సంద్యా కాలాలు మరియు వాటి భాగాలు ఉన్నాయి; త్రేతా కాలం కోసం మునులు మూడుసార్లు వెయ్యి సంవత్సరాలున్నట్లు తెలియచేస్తారు.