దుర్గోత్థానం తులాయాం తు విష్ణుర్నిద్రాం జహాత్యసౌ
తులా రాశి వచ్చినప్పుడు, విష్ణువు నిద్రను విడిచిపెడతాడు.
తిథివిధానవర్ణనమ్ కాలే తాన్యేవ కర్మాణి ఫలం యచ్ఛంతి కుర్వతామ్
సరైన సమయంలో చేసిన పనులకు ఫలితాలు తప్పక లభిస్తాయి.
ముహుర్బాల్యే కర్మఫలం త్రికాలేఽపి న విద్యతే
చిన్న వయస్సులో, ఏ కాలంలోనైనా పనులకు ఫలం ఉండదు.
కాలస్తు గుణభావేన సర్వకాలాశ్రితా క్రియా
కాలం యొక్క స్వభావం వల్ల అన్ని పనులు అన్ని కాలాల్లో ఆధారపడి ఉంటాయి.
అతః కాలం ప్రవక్ష్యామి నిమిత్తం కర్మణామిహ । కాలే హ్యమూర్తిర్భగవానేక ఏవ తు యద్యపి
అందుకే, ఇక్కడ పనులకు కారణమైన కాలాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. భగవంతుడు రూపరహితుడైనా, కాలమే ఆయన రూపంగా ఉంటుంది.
తిథినక్షత్రవారాదౌ రాత్రియోగాదయోపి యే సాధనాని భవన్త్యేతే స్వాతన్త్ర్యేణ న కస్యచిత్
తిథులు, నక్షత్రాలు, వారాలు, రాత్రి యోగాలు ఇవన్నీ పనులకు ఉపకరణాలే కానీ, ఎవరికీ స్వతంత్రంగా ఉండవు.
ధర్మస్య వాప్యధర్మస్య ముఖ్యో వ్యాపార ఏవ సః
ధర్మమైనా, అధర్మమైనా, ప్రధానంగా పనే కారణం అవుతుంది.
పాలయన్స్వర్గమాప్నోతి హిత్వా ప్రాప్నోత్యధోగతిమ్
దాన్ని పాటిస్తే స్వర్గాన్ని పొందుతాడు; వదిలేస్తే దిగువ స్థితికి చేరతాడు.
కాలభాగో నిఃసహాయో యేఽపి స్యుః కర్మసాధనాః
కాలానికి భాగం లేకుండా ఉండే పనుల ఉపకరణాలు కూడా శక్తిలేనివే.
ఏకోద్దిష్టం తు మధ్యాహ్నవ్యాపిన్యాం హి సమాచరేత్
ఒక్కోసారి చేసే పిండప్రదానాన్ని మధ్యాహ్న సమయంలో చేయాలి.
న తు పూర్వాహ్ణమధ్యాహ్నపరాహ్ణేషు యథోచితమ్ 2.2.7.
కానీ, పూర్వాహ్నం, మధ్యాహ్నం, పరాహ్నంలో యథావిధిగా చేయరాదు.
ఏకో హి కాలః ప్రాతస్తు వృద్ధిశ్రాద్ధాదిసాధనే
వృద్ధి శ్రాద్ధాది వంటి పనులకు ఉదయాన్నే ఒక్కసారే సమయం ఉంటుంది.
దేవేభ్యో బ్రహ్మణా దత్తః పూర్వాహ్ణస్తిథిభిః సహ
దేవతలకు బ్రహ్మా తిథులతో కూడిన పూర్వాహ్న సమయాన్ని ఇచ్చాడు.
పూర్వాహ్ణమాత్రసంప్రాప్తౌ తతో దేవాన్ప్రపూజయేత్
పూర్వాహ్న సమయం వచ్చినప్పుడు దేవతలను పూజించాలి.
ఖర్వా దర్పా తథా హింస్రా తిథిశ్చ త్రివిధా భవేత్
తిథి మూడు రకాలుగా ఉంటుంది: ఖర్వ, దర్ప, హింస్ర.
హింస్రా తు క్షయజా జ్ఞేయా కాలభేదేన గృహ్యతే
హింస్ర తిథి క్షయంతో కలుగుతుంది; కాలంలో తేడా ద్వారా గుర్తించాలి.
శుక్లపక్షే పరా గ్రాహ్యా కృష్ణే పూర్వా ప్రశస్యతే
శుక్లపక్షంలో తరువాత తిథిని తీసుకోవాలి; కృష్ణపక్షంలో ముందు తిథిని ప్రశంసిస్తారు.
యథావాస్తే రవిర్భాతి ఘటికా దశ వాపి వా
సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం, పది ఘడియలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వెలుగును ప్రసరిస్తాడు.
శుక్లే వా యది వా కృష్ణే ఖర్వా దర్పా తిథిశ్చ యా 2.2.7.
శుక్లపక్షంలో అయినా, కృష్ణపక్షంలో అయినా, ఖర్వ లేదా దర్ప తిథి ఏదైనా ఉండవచ్చు.
దినద్వయేఽపి కుతపే అస్తగాం తిథిమాశ్రయేత్ వ్రతే చ వృద్ధిగామిన్యాం యత్రోదయో రవేర్భవేత్
రెండు రోజుల్లో కూడా, అస్తమించిన తిథిని పాటించాలి; వ్రతంలో, వృద్ధి కలిగించే వ్రతానికి సూర్యోదయం ఉన్న చోట పాటించాలి.
అమావాస్యపార్వణే చ సా తిథిః పితృపూజనే
అమావాస్య మరియు పూర్ణిమ రోజుల్లో, ఆ తిథి పితృ పూజకు ఉపయోగపడుతుంది.
అస్తగామితిథిర్యత్ర సా తిథిః పితృమందిరమ్
అస్తమించిన తిథి ఉన్న చోట, ఆ తిథి పితృల గృహానికి చెందుతుంది.
శుక్లపక్షే చ కృష్ణే చ యో యోగః పరపూర్వయోః సా పూజ్యా చ స్వకృత్యేషు పక్షయోరుభయోరపి
శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం రెండింటిలోనూ, తరువాత మరియు ముందు తిథుల సంయోగాన్ని రెండు పక్షాల్లోనూ పనుల్లో గౌరవించాలి.
పూజ్యా హి వ్యస్తం సంత్యజ్య పూర్వం చైకాదశీయుగమ్
గౌరవించదగిన తిథిని పాటించాలి; విడిపోయిన తిథిని, ముందుగా కలిసిన ఏకాదశిని వదిలివేయాలి.
ఏతా ఉపోష్యాస్తిథయః పుణ్యాః స్యుర్ధర్మవేదిభిః
ఈ తిథులను ఉపవాసంగా పాటించాలి; ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి ఇవి పుణ్యంగా ఉంటాయి.
బాణేన విద్ధా యా షష్ఠీ మునివిద్ధా తథాష్టమీ
బాణంతో గాయపడిన షష్టి, మునితో గాయపడిన అష్టమి.
అమావాస్యా భూతవిద్ధా నోపోష్యా మునినాపి చ
భూతాలతో గాయపడిన అమావాస్యను ముని కూడా ఉపవాసంగా పాటించకూడదు.
విద్ధా యే నాభినిన్ద్యాః స్యుర్యుక్తాస్తేనాభినన్దితాః
గాయపడిన తిథులను తక్కువగా చూడకూడదు; సరైనప్పుడు వాటిని ప్రశంసించాలి.
తామస్తాం తు తిథిం ప్రాప్య యుగ్మాన్యపూజ్యతామియుః 2.2.7.
అటువంటి తిథిని పొందిన తర్వాత, జతగా ఉన్న తిథులు పూజించదగినవి కావు.
నక్తాదివ్రతయోగే తు దివాసంవర్ద్ధమర్కరాన్
రాత్రి వ్రతం మరియు ఇతర వ్రతాల సంయోగంలో, సూర్యుడు పగలు పెరుగుతాడు.