అహోరాత్రం తు తన్నైవం సౌరేఽపి భాగమానతః
కానీ సౌరమాసంలో, పగలు-రాత్రి ఇలా భాగాలుగా లెక్కించబడతాయి.
సౌరే చాన్ద్రే తూపగణౌ త్రింశద్భాగే త్వదర్శనాత్
సౌరమాసం, చంద్రమాసంలో ముప్పై భాగాలుగా విభజన జరుగుతుంది, అవి కనబడవు.
అతిభాగవ్యవస్థాయాం ప్రాయశ్చిత్తక్రియాసు చ
లెక్కలో అధికం లేదా తక్కువ ఉన్నప్పుడు, ప్రాయశ్చిత్త క్రియల్లో కూడా ఇదే పద్ధతి.
కరస్య గ్రహణే రాజ్ఞో వ్యవహారేషు మాఃసు చ
పన్నులు వసూలు చేయడంలో, రాజకార్యాల్లో, నెలలకు సంబంధించిన న్యాయ విషయాల్లో కూడా ఇదే విధానం.
సౌరమాసో వివాహాదౌ యదాద్యైః సుప్రగృహ్యతే 2.2.6.
పెళ్లి వంటి శుభకార్యాల్లో సౌరమాసాన్ని అనుసరిస్తారు.
చాన్ద్రస్తు పార్వణే గ్రాహ్యో వార్షికేష్వష్టకాసు చ
పౌర్ణమి యాగాల్లో, అష్టకా వ్రతాల్లో చంద్రమాసాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
నాక్షత్రః సోమపాదీనామార్యభాగవిచారణే
సోమాది కర్మల్లో నక్షత్రాల గణన కోసం నక్షత్రమాసాన్ని తీసుకుంటారు.
తద్వచ్చైత్రాదిమాసోక్తం తిథ్యుక్తం కర్మ దృశ్యతే
చైత్రాది మాసాలు, తిథుల ప్రకారం చెప్పిన కర్మలు కూడా అలాగే నిర్వహించాలి.
రాజోక్తౌ సావనః ప్రోక్తే తిథిసంభాగకర్మణి
రాజాజ్ఞల్లో, తిథి విభాగ కర్మల్లో సావనమాసాన్ని పేర్కొంటారు.
చిత్రానక్షత్రయోగేన చైత్రీ సా పూర్ణిమా స్మృతా
చైత్రమాసపు పౌర్ణమి, చిత్రా నక్షత్రం కలిసినప్పుడు వస్తుంది అని భావిస్తారు.
స చ తిథ్యాత్మకో మాసశ్చాన్ద్రః శ్రవణభాస్కరః
ఆ చంద్రమాసం తిథుల ఆధారంగా ఉండి, శ్రవణభాస్కరమని పిలవబడుతుంది.
గౌణోఽప్యసౌ యుగాద్యాదేరనురోధేన వర్ధనాత్
అది కూడా యుగాది మొదలైన వాటి అనుసరణతో పెరుగుతూ, ద్వితీయంగా పరిగణించబడుతుంది.
చైత్రాద్యాశ్చాన్ద్రమాసా యే ద్వాదశాపి తు యోగతః
చైత్రమాసం మొదలుకొని మొత్తం పన్నెండు చంద్రమాసాలు, వాటి సంయోగాల ప్రకారం నిర్ణయించబడతాయి.
విశాఖయాద్యేషు యా వా తథా భాద్రపదేన వా
విశాఖ మొదలైన వాటిలో అయినా, లేదా భాద్రపదమాసంలో అయినా ఇదే విధంగా జరుగుతుంది.
యోఽసౌ యద్యపి చైత్రాదౌ నైష్ఠికోఽపి ప్రలభ్యతే 2.2.6.
అది చైత్రమాసం మొదట కనిపించకపోయినా, నైష్ఠికంగా లభించవచ్చు.
తథా చ మాససామాన్యే యోగేనాయం భవేత్క్వచిత్
అలాగే, సాధారణ మాసాలలో కూడా, సంయోగం వల్ల ఇది కొన్ని సందర్భాల్లో కలుగుతుంది.
సంయుక్తా లభ్యతే యత్ర భవేద్రాజ్యవినాశనమ్
ఎక్కడ సంయోగం జరుగుతుందో అక్కడ రాజ్యానికి నాశనం సంభవిస్తుంది.
దణ్డద్వయే భుక్తశేషే న భుఞ్జీత కదాచన
రెండు దండలు మిగిలిన తర్వాత, మళ్లీ భోజనం చేయకూడదు.
యత్ర వింశత్తిథిస్తస్మాత్సఞ్చితైకా భవేదితి
ఎక్కడ ఇరవై తిథులు ఉంటాయో, అక్కడ ఒకటి మాత్రమే సేకరించబడుతుంది.
స చాధికో యతో మాసస్తతః స్యాదధిమాసకః
ఆ మాసం అధికంగా ఉండటం వల్ల, దాన్ని అధికమాసమని అంటారు.
గశే రాశ్యంతరే సూర్యో యావద్గచ్ఛతి భానుమాన్
సూర్యుడు ఒక రాశి నుండి మరొక రాశికి వెళ్లేంతవరకు, అతడు ప్రయాణిస్తూనే ఉంటాడు.
వర్ధతే తిథయో యావత్తులాం యాతి దివా కరః
సూర్యుడు తులారాశిని చేరే వరకు తిథులు పెరుగుతుంటాయి.
స్వభావాత్సమగత్యా తు యతః సంక్రమతే రవిః నిశాస్వపి తు సౌరే తా ఏకస్మింస్తిస్ర ఇత్యపి
స్వభావం ప్రకారం, సమంగా కదిలే సూర్యుడు సంచరించేటప్పుడు, రాత్రిపూట కూడా ఒకే మాసంలో మూడు సౌరతిథులు ఏర్పడవచ్చు.
సంపూర్ణత్రింశత్తిథిభిర్మాస్యేకస్మిన్యదా భవేత్
ఒక మాసంలో ముప్పై తిథులు పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు,
భుక్తోచ్ఛిష్టా తు తన్మాసాదసంస్పృష్టదివాకరః 2.2.6.
ఆ మాసంలో భుజించిన మిగతావి సూర్యునికి తాకవు.
సార్ధవర్షద్వయే పూర్ణే పతత్యేవం నిశాకరః తిథయస్తే నియోక్తవ్యా నరో న స్యాత్స పూరణః
రెండు సంవత్సరాలు, అర్ధ సంవత్సరం పూర్తయిన తర్వాత, చంద్రుడు పడిపోతాడు; ఆ తిథులను నిర్ణయించాలి, ఒక వ్యక్తి తాను పూర్తిచేయరాదు.
నైర్ఋత్యాంతం హితార్థాయ జలకేతుర్నిగచ్ఛతి
హితార్థంగా, జలకేతువు నైరుత్య దిశ చివరకు కదులుతుంది.
అతః ప్రేతక్రియాః సర్వాః కార్యా మలిమ్లుచేఽపి చ
అందువల్ల, మలినులకైనా అన్ని ప్రేతక్రియలు చేయాలి.
తదిదానీం ప్రవక్ష్యామి కథితం చ ప్రసంగతః మలమాసేఽపి తత్కార్యం విశి నష్టి సపిండనమ్
ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే విషయం — సందర్భానుసారం ఇదివరకే చెప్పినట్టు, మలినమైన నెలలోనైనా ఆ కార్యాన్ని, ముఖ్యంగా సపిండీకరణాన్ని, తప్పక చేయాలి.
యదా తు ద్వాదశో మాసో దైవాన్మలిమ్లుచో భవేత్। తత్రైవ యత్నాత్కర్తవ్యా క్రియా ప్రేతస్య వార్షికీ
దైవకృప వల్ల ద్వాదశ నెల మలినంగా మారితే, ఆ నెలలోనే శ్రద్ధను శ్రద్ధగా నిర్వహించాలి.