సప్తాఙ్గం కలశే జ్ఞేయం పఞ్చాఙ్గమథ వా పునః
కలశానికి ఏడు భాగాలు ఉన్నాయని, లేకపోతే ఐదు భాగాలు ఉన్నాయని తెలుసుకోవాలి.
అథ వాక్షతపుష్పేషు దేవమావాహ్య పూజయేత్
తర్వాత, అక్షతలు మరియు పుష్పాలతో దేవుని ఆహ్వానించి పూజించాలి.
వటస్యాశ్వత్థవృక్షస్య ధాతకీబిల్వకస్య చ
వటవృక్షం, అశ్వత్థవృక్షం, ధాతకీ, బిల్వవృక్షం— వీటి గురించి చెప్పబడింది.
సౌవర్ణా రాజతా వాపి తామ్రాద్యా మృన్మయాస్తథా
బంగారం, వెండి, రాగి, లేదా మట్టి — ఇవి కలశానికి ఉపయోగించవచ్చు.
అభేద్యాః సుషమాః ప్లక్షాః సర్వే ఆద్యాః సుపూరితాః
మొదటి పక్కడికాయ చెట్లు అన్నీ బలంగా, అందంగా, పూర్తిగా పెరిగినవిగా ఉంటాయి.
ఏక త్రింశాఙ్గులం కుర్యాత్కాలాహే ద్విగుణం శతమ్
ముప్పై ఒకటి వేలుల పరిమాణాన్ని తయారు చేయాలి; కాలమాపనకు రెండు వందలు పరిమాణంగా ఉండాలి.
తైజసైః కారయేన్మానం మృన్మయే మానముచ్యతే
పరిమాణాన్ని బంగారంతో తయారు చేయాలి; మట్టితో చేసిన పరిమాణమూ చెప్పబడింది.
కలశస్థాపనం వక్ష్యే యత్ర సన్నిహితాః సురాః
దేవతలు ఉన్న చోట కలశాన్ని ఎలా ఉంచాలో నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
యజ్ఞే సాధారణం వక్ష్యే యద్విధానం యథామతమ్ 2.2.5.
యజ్ఞంలో సాధారణ విధానాన్ని, సంప్రదాయంగా ఎలా ఉందో అలా వివరించబోతున్నాను.
చతురస్రోత్తరం భిత్త్వా చోర్ధ్వాధోమానతః సమమ్
నాలుగు మూలలను పొడిచి, పైభాగం కింద భాగం రెండూ సమంగా చేయాలి.
మార్జయేత్స్వస్తికాకారం తుర్యమాత్రం యథా భవేత్
స్వస్తిక ఆకారంలో నేలను శుద్ధి చేసి, అది నాలుగవ భాగం పరిమాణంలో ఉండేలా చూడాలి.
స్యోనా పృథివీతి మంత్రేణ కుర్యాద్భూభిపరిగ్రహమ్ ఋషిర్నారాయణోఽస్య స్యాద్గాయత్రీ దేవతా రవిః
'స్యోనా పృథివీ' మంత్రంతో భూమిని స్వాధీనం చేసుకోవాలి; దీనికి ఋషి నారాయణుడు, ఛందస్సు గాయత్రీ, దేవత సూర్యుడు.
వినియోగః స్థాపనే చ తథా భూమిపరిగ్రహః
ఈ మంత్రాన్ని కలశ స్థాపనకు, అలాగే భూమిని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ఉపయోగిస్తారు.
అస్య మన్త్రస్య చ ఋషిర్గౌతమః పరికీర్తితః
ఈ మంత్రానికి ఋషిగా గౌతముడు చెప్పబడ్డాడు.
ఆజిఘ్రం కలశం మహ్యాం స్థాపయేత్కలశం తతః
కలశాన్ని వాసన చూసిన తర్వాత, భూమిపై ఆ కలశాన్ని ఉంచాలి.
విన్యాసశ్చైవ కర్తవ్యస్త్ర్యంగులే బ్రహ్మముద్రయా పంక్తిశ్ఛన్దశ్చ ఉద్దిష్టో దేవతా విష్ణురవ్యయః
మూడు వేలులతో బ్రహ్మ ముద్రతో ఏర్పాటును చేయాలి; ఛందస్సు పంక్తి, దేవత అవినాశి విష్ణువు.
కలశస్థాపనే చైవ సోమయాగే చ యోజయేత్
ఈ విధానాన్ని కలశ స్థాపనలోను, సోమయాగంలోను పాటించాలి.
దేవతా పరమా త్రిష్టుబ్దేవతా సోమభావితః
పరమదేవత త్రిష్టుప్; దేవత సోమ ప్రభావంతో ఉన్నది.
యాః ఫలినీతి మంత్రేణ ప్రదద్యాత్సఫలాక్షతమ్ త్రిష్టుప్ఛన్దో గణపతిర్దేవతా పరికీర్తితా ।। 2.2.5.
'యా ఫలినీ' మంత్రంతో పండ్లను, పగలని అక్షతను సమర్పించాలి; ఛందస్సు త్రిష్టుప్, దేవతగా గణపతి చెప్పబడ్డాడు.
బదరం నాగరం చైవ ధాత్రీ చ పిచుమర్దకమ్
బదరి, నాగరము, ధాత్రి, పిచుమర్దకము ఉపయోగించాలి.
హిరణ్యగర్భేతి ఋచా పఞ్చరత్నాని నిక్షిపేత్ సవితా దేవతా చాస్య రత్నన్యాసేతి యోజ యేత్
'హిరణ్యగర్భ' మంత్రంతో అయిదు రత్నాలను ఉంచాలి; దేవత సవిత, ఇది రత్నాల స్థాపనకు వర్తించాలి.
అమృతీకరణం కుర్యాద్దైవశుల్బనమేవ చ
అమృతాన్ని తయారు చేయాలి, అలాగే దైవిక కొలతను కూడా చేయాలి.
శ్రీశ్చ తే ఇతి మన్త్రేణ దద్యాత్పుష్పం సచన్దనమ్
'శ్రీశ్చ తే' మంత్రంతో పుష్పాలు, గంధాన్ని సమర్పించాలి.
కాణ్డాదితి చ మన్త్రేణ దద్యాద్దూర్వాక్షతం పునః
'కాండాదితి' మంత్రంతో మళ్లీ దర్భ, అక్షతలను సమర్పించాలి.
తిలాశ్చ మాషా ముద్గాశ్చ శ్యామాకాః శాలయః స్మృతాః
నువ్వులు, మినుములు, పెసర్లు, సజ్జలు, బియ్యం ఇవే నియమించబడ్డవి.
మాసవర్ణనమ్ క్రియతే తద్విధం సంఖ్యే భవేన్మాస శ్చతుర్విధః
మాసాల వివరము: లెక్క ప్రకారం నెలలు నాలుగు విధాలుగా ఉంటాయి.
చాన్ద్రః సౌరః సావనశ్చ నాక్షత్రశ్చ తథాపరః
ఆ నెలలు చంద్రమాసం, సౌరమాసం, సావనమాసం, నక్షత్రమాసం అని పిలుస్తారు.
ఏకరాశౌ రవిర్యావత్స మాసః సౌర ఉచ్యతే
సూర్యుడు ఒక రాశిలో ఉండే కాలాన్ని సౌరమాసం అంటారు.
నాక్షత్రమాసోఽశ్విన్యాదిరేవత్యన్తో హి విశ్రుతః
నక్షత్రమాసం అశ్విని నుండి రేవతి వరకు కొనసాగుతుంది.
తంత్రేణైకతిథేర్భాగకాలో దివస ఐన్దవః
లెక్క ప్రకారం ఒక తిథి కాలాన్ని 'ఐందవ దినం' అంటారు.