మోక్షచిన్తామతిక్రమ్య యోఽన్యచిన్తాపరిశ్రమః 2.1.5.
మోక్షాన్ని మనసులో పెట్టుకోకుండా, ఇతర విషయాల్లో శ్రమపడేవాడు—
ప్రయాగే విద్యమానేఽపి యోఽన్యత్ర స్నానమాచరేత్
ప్రయాగం దగ్గరే ఉన్నా, ఎవరైనా వేరే చోట స్నానం చేస్తే—
ఆయుషస్తు క్షయార్థాయ శాస్త్రేయమృషిసంమతః
ఇది ఆయుష్కు తగ్గడానికి కారణమవుతుంది, ఇది శాస్త్రాలు, ఋషులు అంగీకరించినది.
బహూని పుస్తకానీహ శాస్త్రాణి వివిధాని చ
ఇక్కడ అనేక పుస్తకాలు, వివిధ రకాల శాస్త్రాలు ఉన్నాయి.
బలేన చ్ఛలఛద్మేన ఉపాయేన ప్రబంధనమ్
బలంతో, మోసంతో, ఉపాయంతో, ఏర్పాటుతో పని చేయడం జరుగుతుంది.
మధురాన్నం ప్రతిష్ఠాప్య దైవే పిత్ర్యే చ కర్మణి
దైవకార్యాల్లో, పితృకార్యాల్లో తీయని అన్నాన్ని సమర్పించడం జరుగుతుంది.
కృపణః స తు విజ్ఞేయో న స్వర్గీ న చ మోక్షభాక్
అతను దురాశపడి ఉన్నవాడిగా గుర్తించాలి; అతనికి స్వర్గం లేదు, మోక్షం కూడా లేదు.
స ఏవ కృపణః ఖ్యాతః సర్వధర్మబహిష్కృతః
అటువంటి దురాశపడి ఉన్నవాడు అందరికీ ప్రసిద్ధి, అన్ని ధర్మాలనుండి బయటపడ్డవాడు.
పితృమాతృగురుత్యాగీ శౌచాచారవివర్జితః
తండ్రి, తల్లి, గురువును వదిలేసి, శుద్ధి, మంచి ఆచరణ లేని వాడు.
జీవత్పితృపరిత్యక్తం సుతం సేవన్న వా క్వచిత్
తండ్రి తల్లి బ్రతికుండగానే, తన కుమారుడిని ఎక్కడా పట్టించుకోని వాడు.
సాధ్వాచారం చ ప్రచ్ఛాయ సేవనం చాపి దర్శయేత్ 2.1.5.
మనిషి మంచి ప్రవర్తన చూపిస్తూ, గౌరవంగా సేవ చేయాలి.
జీవేద్దేవలవృత్తిర్యః భార్యావిపణజీవకః
దేవాలయంలో పని చేసి జీవించే వాడు, లేదా భార్యను వ్యాపారంగా మార్చే వాడు.
షడేవ నష్టాః శాస్త్రే చ న స్వర్గమోక్షభాగినః
ఈ ఆరుగురు శాస్త్రప్రకారం నశించిపోయారు; వారికి స్వర్గం, మోక్షం లభించవు.
భ్రుకుటీకుటిలః క్రుద్ధో రుష్టః పంచవిధోదితః
కోపంతో కనురెప్పలు మడతపెట్టే వాడు, వంకర మనసున్నవాడు, ఐదు విధాల కోపంతో ఉన్నవాడు.
నిద్రాలుర్వ్యసనాసక్తో మద్యపః స్ర్త్రీనిషేవకః
నిద్రకు బానిస, చెడు అలవాట్లకు అలవాటైనవాడు, మద్యం తాగేవాడు, స్త్రీల వెంట తిరిగేవాడు.
ఏకాకీ మిష్టమశ్నాతి వంచకః సాధునిందకః
తనకు మాత్రమే మిఠాయి తినేవాడు, మోసగాడు, మంచివారిని నిందించేవాడు.
నిగమాగమతంత్రాణి నాధ్యాపయతి యో ద్విజః
వేదాలు, ఆగమాలు, తంత్రాలు బోధించని ద్విజుడు.
శ్రుతిః స్మృతిశ్చ విప్రాణాం నయనే ద్వే వినిర్మితే
వేదం, స్మృతి బ్రాహ్మణులకు రెండు కన్నుల్లా ఏర్పడ్డాయి.
వివాదః సోదరైః సార్ద్ధం పిత్రోరప్రియకృద్వదేత్
తమ్ముళ్లతో వాదించేవాడు, తల్లిదండ్రులకు ఇష్టం లేని మాటలు చెప్పేవాడు.
పిశునో రాజగామీ చ శూద్రసేవక ఏవ చ
పొగడుడు, రాజుగారి దగ్గరకు వెళ్లేవాడు, శూద్రుని సేవ చేసేవాడు.
పక్వాన్నం శూద్రగేహే చ యో భుంక్తే సకృదేవ వా ।। 2.1.5.
శూద్రుని ఇంట్లో వండిన అన్నం ఒక్కసారైనా తినేవాడు.
అష్టకుష్ఠాన్వితః కుష్ఠీ త్రికుష్ఠీ శాస్త్రనిన్దితః
ఎనిమిది రకాల కుష్టురోగంతో బాధపడేవాడు, కుష్టురోగి, మూడు రకాల కుష్టురోగి, శాస్త్రం నిందించినవాడు.
కీటవద్భ్రమణం యస్య కువ్యాపారీ కుపండితః
పురుగు లా తిరిగేవాడు, చెడు వ్యాపారం చేసేవాడు, తప్పుడు పండితుడు.
అవిముక్తం పరిత్యజ్య యోఽన్యదేశే వసేచ్చిరమ్
అవిముక్తాన్ని వదిలేసి, వేరే ప్రాంతంలో ఎక్కువ కాలం ఉండేవాడు.
కపోలేన హి సంయుక్తో భ్రుకుటీకుటిలాననః
బొబ్బలతో కూడినవాడు, కోపంతో ముఖం వంకరగా ఉన్నవాడు.
బ్రహ్మస్వహరణం కృత్వా నృపదేవ స్వమేవ చ
బ్రాహ్మణుల సొత్తు, రాజు లేదా దేవుళ్ల సొత్తు, లేదా తనదైనదాన్ని దొంగిలించేవాడు.
సంతర్పయతి యోఽశ్నాతి యః ప్రయచ్ఛతి వా క్వచిత్
ఎవరైనా ఎప్పుడైనా తినినా, లేదా ఆహారం ఇచ్చినా, ఇతరులను తృప్తిపరచినవారవుతారు.
అక్షరాభ్యాసనిరతః పఠత్యేవ న బుధ్యతే
ఎవరైనా అక్షరాల పఠనంలో మాత్రమే నిమగ్నమై ఉంటే, వారు చదువుతారు గాని అర్థం చేసుకోరు.
వదత్యన్యత్కరోత్యన్యద్గురుదేవాగ్రతో యతః
తన గురువు, దేవతల ఎదుట కూడా, ఒకటి మాట్లాడి మరొకటి చేసేవాడు ఉంటాడు.
షడ్గుణాలంకృతేః సాధోర్దోషాన్మృగయతే ఖలః
ఆరు మంచి లక్షణాలు ఉన్న సద్గుణులలో కూడా దోషాలు వెతకడమే దుష్టుని స్వభావం.