పశుశ్చతుర్విధశ్చైవ కృపణోపి హి వై ద్విధా 2.1.5.
జంతువులు నాలుగు రకాలుగా ఉంటాయి, దురాశపడి ఉండేవారు రెండు విధాలుగా ఉంటారు.
కష్టః స్యాత్పఞ్చధా జ్ఞేయో రుష్టోపి స్యాద్ద్విధా ద్ద్విజాః ।। దుష్టః స్యాత్షడ్విధో జ్ఞేయః పుష్టశ్చైవ భవేద్ద్విధా
కఠినమైనవాడు ఐదు రకాలుగా ఉంటాడు; కోపంతో ఉండేవాడు రెండు విధాలుగా ఉంటాడు, ద్విజులారా. దుష్టుడు ఆరు రకాలుగా ఉంటాడు, బలంగా ఉన్నవాడు రెండు విధాలుగా ఉంటాడు.
హృష్టశ్చాష్టవిధః ప్రోక్తః కుణ్ఠశ్చైవ త్రిధోదితః
ఆనందంగా ఉండేవాడు ఎనిమిది రకాలుగా ఉంటాడు, మూర్ఖుడు మూడు విధాలుగా ఉంటాడు.
ద్వౌ చణ్డౌ చపలశ్చైకావణ్డచణ్డో ద్విగుర్భవేత్
క్రూరుడు ఇద్దరు ఉంటారు, చంచలుడు ఒక్కరే ఉంటాడు; అంధక్రూరుడు రెండు విధాలుగా ఉంటాడు.
వాచాలశ్చ కదర్యశ్చ క్రమాత్త్రిభిరుదాహృతః
మాట ఎక్కువగా చెప్పేవాడు, దురాశపడి ఉండేవాడు, వీరిద్దరూ మూడు రకాలుగా ఉంటారు.
ద్వావేకౌ చతురశ్చైవ స్తేయీ చైకవిధో భవేత్
రెండు ఒక్కొక్కటి, నాలుగు నాలుగు విధాలుగా ఉంటాయి; దొంగ ఒక్క రకంగా ఉంటాడు.
సమ్యగ్యస్య పరిజ్ఞానం నరో దేవత్వమాప్నుయాత్
ఎవరికి సరిగ్గా వివేచన ఉంటే, ఆ మనిషి దేవతల స్థాయికి చేరతాడు.
ఉచ్చాసనం గురోరగ్రే తీర్థయాత్రాం కరోతి యః
ఎవడు గురువు ముందు ఎత్తైన ఆసనంపై కూర్చుంటాడో, లేదా తీర్థయాత్ర చేస్తాడో—
నిమజ్జ్య తీర్థే విధివద్గ్రామ్యధర్మేణ వర్తయన్
తీర్థంలో నియమంగా స్నానం చేసి, లోకరీతిని అనుసరిస్తూ ప్రవర్తిస్తాడు—
వాచైవ మధురా శ్లక్ష్ణా హృది హాలాహలం విషమ్
వాక్కు తీయగా, మృదువుగా ఉన్నా, హృదయంలో హాలాహల విషంలా విషం దాగి ఉంటుంది.
మోక్షచిన్తామతిక్రమ్య యోఽన్యచిన్తాపరిశ్రమః 2.1.5.
మోక్షాన్ని మనసులో పెట్టుకోకుండా, ఇతర విషయాల్లో శ్రమపడేవాడు—
ప్రయాగే విద్యమానేఽపి యోఽన్యత్ర స్నానమాచరేత్
ప్రయాగం దగ్గరే ఉన్నా, ఎవరైనా వేరే చోట స్నానం చేస్తే—
ఆయుషస్తు క్షయార్థాయ శాస్త్రేయమృషిసంమతః
ఇది ఆయుష్కు తగ్గడానికి కారణమవుతుంది, ఇది శాస్త్రాలు, ఋషులు అంగీకరించినది.
బహూని పుస్తకానీహ శాస్త్రాణి వివిధాని చ
ఇక్కడ అనేక పుస్తకాలు, వివిధ రకాల శాస్త్రాలు ఉన్నాయి.
బలేన చ్ఛలఛద్మేన ఉపాయేన ప్రబంధనమ్
బలంతో, మోసంతో, ఉపాయంతో, ఏర్పాటుతో పని చేయడం జరుగుతుంది.
మధురాన్నం ప్రతిష్ఠాప్య దైవే పిత్ర్యే చ కర్మణి
దైవకార్యాల్లో, పితృకార్యాల్లో తీయని అన్నాన్ని సమర్పించడం జరుగుతుంది.
కృపణః స తు విజ్ఞేయో న స్వర్గీ న చ మోక్షభాక్
అతను దురాశపడి ఉన్నవాడిగా గుర్తించాలి; అతనికి స్వర్గం లేదు, మోక్షం కూడా లేదు.
స ఏవ కృపణః ఖ్యాతః సర్వధర్మబహిష్కృతః
అటువంటి దురాశపడి ఉన్నవాడు అందరికీ ప్రసిద్ధి, అన్ని ధర్మాలనుండి బయటపడ్డవాడు.
పితృమాతృగురుత్యాగీ శౌచాచారవివర్జితః
తండ్రి, తల్లి, గురువును వదిలేసి, శుద్ధి, మంచి ఆచరణ లేని వాడు.
జీవత్పితృపరిత్యక్తం సుతం సేవన్న వా క్వచిత్
తండ్రి తల్లి బ్రతికుండగానే, తన కుమారుడిని ఎక్కడా పట్టించుకోని వాడు.
సాధ్వాచారం చ ప్రచ్ఛాయ సేవనం చాపి దర్శయేత్ 2.1.5.
మనిషి మంచి ప్రవర్తన చూపిస్తూ, గౌరవంగా సేవ చేయాలి.
జీవేద్దేవలవృత్తిర్యః భార్యావిపణజీవకః
దేవాలయంలో పని చేసి జీవించే వాడు, లేదా భార్యను వ్యాపారంగా మార్చే వాడు.
షడేవ నష్టాః శాస్త్రే చ న స్వర్గమోక్షభాగినః
ఈ ఆరుగురు శాస్త్రప్రకారం నశించిపోయారు; వారికి స్వర్గం, మోక్షం లభించవు.
భ్రుకుటీకుటిలః క్రుద్ధో రుష్టః పంచవిధోదితః
కోపంతో కనురెప్పలు మడతపెట్టే వాడు, వంకర మనసున్నవాడు, ఐదు విధాల కోపంతో ఉన్నవాడు.
నిద్రాలుర్వ్యసనాసక్తో మద్యపః స్ర్త్రీనిషేవకః
నిద్రకు బానిస, చెడు అలవాట్లకు అలవాటైనవాడు, మద్యం తాగేవాడు, స్త్రీల వెంట తిరిగేవాడు.
ఏకాకీ మిష్టమశ్నాతి వంచకః సాధునిందకః
తనకు మాత్రమే మిఠాయి తినేవాడు, మోసగాడు, మంచివారిని నిందించేవాడు.
నిగమాగమతంత్రాణి నాధ్యాపయతి యో ద్విజః
వేదాలు, ఆగమాలు, తంత్రాలు బోధించని ద్విజుడు.
శ్రుతిః స్మృతిశ్చ విప్రాణాం నయనే ద్వే వినిర్మితే
వేదం, స్మృతి బ్రాహ్మణులకు రెండు కన్నుల్లా ఏర్పడ్డాయి.
వివాదః సోదరైః సార్ద్ధం పిత్రోరప్రియకృద్వదేత్
తమ్ముళ్లతో వాదించేవాడు, తల్లిదండ్రులకు ఇష్టం లేని మాటలు చెప్పేవాడు.
పిశునో రాజగామీ చ శూద్రసేవక ఏవ చ
పొగడుడు, రాజుగారి దగ్గరకు వెళ్లేవాడు, శూద్రుని సేవ చేసేవాడు.