మేరోశ్చతుర్దిశస్తత్ర నవసాహస్రవిష్కృతమ్
అక్కడ మేరు పర్వతానికి నాలుగు వైపులా ఒక్కొక్కటి తొమ్మిది వేల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్నాయి.
విష్కంభా రచితా మేరోర్యోజనాయుతముచ్ఛ్రితాః
మేరు పర్వతానికి బలపదార్థాలు నిర్మించబడి, అవి పది వేల యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగినవి.
విపులః పశ్చిమే భాగే సుపార్శ్వశ్చోత్తరే స్థితః
విపుల పర్వతం పడమర భాగంలో ఉంది, సుపార్శ్వం ఉత్తరంలో ఉంది.
జంబూద్వీపస్య సా జంబూర్నామహేతోర్మహర్షయః
మహర్షులు చెబుతారు, జంబూ చెట్టు కారణంగా దీనికి జంబూ ద్వీపం అని పేరు వచ్చింది.
పతంతి భూభృతః పృష్ఠే శీర్యమాణాని సర్వశః
దాని వెనుక భాగంలో పర్వతాలు పడిపోతూ, అన్నీ క్షీణించిపోతుంటాయి.
సరిత్తు వర్తతే సాపి పీయతే తత్ర వాసిభిః ఉత్పన్నాః స్వచ్ఛమనసో నరాస్తత్ర భవన్తి వై
అక్కడ ఒక నది ప్రవహిస్తుంది, అక్కడ నివసించే వారు దానిని తాగుతారు; అక్కడ పుట్టిన మనుషులు పరిశుద్ధమైన మనసుతో ఉంటారు.
తీరసూత్రం సమం ప్రాప్య వాయునా చ విశోషితమ్ 2.1.4.
గాలి వలన ఎండిపోయిన సమానమైన తీరం దగ్గరికి చేరుకున్నాడు.
భద్రాశ్వః పార్శ్వతో మేరోః కేతుమాలశ్చ పశ్చిమే
మేరు పర్వతానికి పక్కనే భద్రాశ్వం ఉంది, పశ్చిమాన కేతుమాలం ఉంది.
మేరోరుపరి విప్రేంద్రా బ్రహ్మణః స్థానముత్తమమ్
మేరు పర్వతంపై, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, బ్రహ్మదేవుని పరమమైన స్థానం ఉంది.
తదూర్ధ్వం వైష్ణవో లోకో దుగార్లోకస్తదూర్ధ్వతః
ఆ స్థానం పైన విష్ణువు లోకం, దాని పైన దుర్గాదేవి లోకం ఉంది.
భక్తస్థానం తదూర్ధ్వం చ దేవో హి భగవాన్రవిః రాశిచక్రే చ భ్రమతి మేరోరుపరి సత్తమాః
దాని పైన భక్తుల స్థానం ఉంది. అక్కడే భగవంతుడైన రవి, మేరు పర్వతం పైన రాశిచక్రంలో సంచరిస్తాడు, ఓ ఉత్తములారా.
. బింబషట్కేద్రినాభౌ చ రథచక్రం దివానిశమ్
ఆరు అంగుళాల చక్రం మధ్యలో, రథచక్రం రాత్రింబవళ్లు తిరుగుతుంది.
దిక్పాలాద్యా గ్రహాస్తత్ర దక్షిణాదుత్తరాయణమ్
అక్కడ దిక్పాలకులు, గ్రహాలు దక్షిణం నుంచి ఉత్తరాయణ దాకా ఉన్నారు.
రవిణా లంఘితో మాసశ్చాంద్రః ఖ్యాతో మలిమ్లుచః
రవి దాటి పోయిన మాసం మాలిమ్లుచ అని పిలవబడుతుంది, అది చంద్రమాసంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
కృత్వా త్రిషు త్వహోరాత్రం తారామయగతం విభుమ్
మూడు అహోరాత్రాలు గడిపిన తరువాత, ఆ పరిపూర్ణుడు నక్షత్రమార్గంలోకి వెళ్తాడు.
దివా చరతి యః సూర్యో రాత్రౌ చరతి చన్ద్రమాః
పగలు సూర్యుడు సంచరిస్తాడు, రాత్రి చంద్రుడు సంచరిస్తాడు.
దేశాన్నం చావగమనం యత్ర తస్మాదివాభవత్ 2.1.4.
దేశాలు, అన్నం రాకపోకలు జరిగే చోటే, అక్కడి నుంచే పగలు ప్రారంభమవుతుంది.
రాత్రిందివం విజానీయాజ్జ్యోతిశ్చక్రే ప్రతిష్ఠితమ్
పగలు, రాత్రి రెండూ జ్యోతి చక్రంలో స్థిరంగా ఉన్నాయని తెలుసుకోవాలి.
యన్నక్షత్రే చ యో దేశః స తేషాముదయః స్మృతః
ఏ నక్షత్రం ఏ ప్రాంతంలో ఉంటుందో, ఆ ప్రాంతమే దాని ఉదయస్థానం అని భావించాలి.
తదా కాలే నియోక్తవ్యా భార్గవాస్తాదికీ క్రియా
ఆ సమయంలో, భార్గవాది కర్మలు దిక్కు ప్రకారం చేయాలి.
దక్షిణాయనమాస్థాయ యదా చరతి రశ్మిమాన్
రశ్మిమంతుడు దక్షిణాయణ మార్గంలో ప్రవేశించినప్పుడు సంచరిస్తాడు.
విస్తీర్ణమండలం కృత్వా తస్యోర్ధ్వే చరతే శశీ
విస్తృతమైన వలయాన్ని ఏర్పరిచి, దాని పైన చంద్రుడు సంచరిస్తాడు.
నక్షత్రేభ్యో బుధశ్చోర్ధ్వం బుధాదూర్ధ్వం తు భార్గవః
నక్షత్రాల పైన బుధుడు, బుధుని పైన భృగుపుత్రుడు (శుక్రుడు) ఉంటాడు.
తస్మాచ్ఛనైశ్చరాదూర్ధ్వం తతః సప్తర్షిమండలమ్
అందువల్ల శనైశ్చరుని పైన సప్తర్షుల మండలం ఉంటుంది.
కాలచక్రమయే చక్రే సూర్యో భవతి సర్వదా
కాలచక్రంలో సూర్యుడు ఎప్పుడూ ఉండే వాడు.
స్తంభతే చరతే శీఘ్రం హ్రాసే చాపి దినక్షయః
అది ఒకసారి నిలిచిపోతుంది, ఇంకొకసారి వేగంగా కదులుతుంది, మరొకసారి రోజు తగ్గిపోతే తగ్గిపోతుంది.
పాదాస్తే పక్షమాత్రం స్యాన్మహాస్తే యామమాత్రకమ్ 2.1.4.
దాని పాదాలు అర పక్షం సమయం ఉంటాయి; దాని పెద్ద చేతులు ఒక యామం సమయం చూపిస్తాయి.
న గణ్యతే దేశభేదే నక్షత్రేణ చ గణ్యతే
దేశం మారితే అది లెక్కించరు, నక్షత్రం ద్వారా మాత్రం లెక్కిస్తారు.
బాల్యవార్ద్ధ్యే క్షత్రియస్య న గణ్యేతే సదా బుధైః
క్షత్రియుని బాల్యమూ వృద్ధాప్యములోను, జ్ఞానులు ఎప్పుడూ దాన్ని లెక్కించరు.
శేషార్ధం భార్గవాస్తస్య శూద్రాణామథ గర్హితమ్
మిగిలినదిలో అర భాగం భార్గవులకు; శూద్రులకు అది నిందించబడింది.