రసాతలమితి ఖ్యాతం సర్వశోభాసమన్వితమ్ 2.1.3.
రసాతలం అన్నది అన్ని వైభవాలతో కూడి ప్రసిద్ధి చెందింది.
శంకుకర్ణేన సంభిన్నం తథా నముచిపూర్వకమ్
శంకుకర్ణుడు ధ్వంసం చేసినది, నాముచితో మొదలైనది.
తేషామధస్తాన్నరకా రౌరవాద్యాశ్చ కోటయః
వాటికి క్రింద ఎన్నో నరకాలు ఉన్నాయి, రౌరవాది నరకాలు అనేకంగా ఉన్నాయి.
పాతాలా నామధశ్చాంతే శేషాఖ్యా వైష్ణవీ తనుః
క్రింద చివరలో పాతాళాలు ఉన్నాయి, శేష అనే వైష్ణవ స్వరూపం ఉంది.
యోఽనంతః పఠ్యతే దేవో నాగరూపీ జనార్దనః
అనంతుడు అని పిలవబడే దేవుడు, పాము రూపంలో జనార్దనుడు.
తమావిశ్య మహాయోగీ కాలస్తద్వదనానలః
ఆయనలోకి ప్రవేశించి, మహాయోగి కాలుడు, అలాగే వాక్కు అగ్ని ఉంటారు.
తామసీ శాంభవీ మూర్తిః కాలాత్మా పరమేశ్వరః
తమసమైన శాంభవ రూపం, కాలస్వరూపుడు, పరమేశ్వరుడు.
జ్యోతిశ్చక్రవర్ణనమ్ అతః పరం ప్రవక్ష్యామి భూర్లోకస్య వినిర్ణయమ్
ఇప్పుడు నేను జ్యోతి చక్ర వర్ణనను, భూర్లోక నిర్ణయాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
తద్ద్వీపప్రధానో జంబూః ప్లక్షః శాల్మల ఏవ చ
ఆ ద్వీపాలలో జంబూ ద్వీపం ప్రధానమైనది, అలాగే ప్లక్షం, శాల్మల కూడా ఉన్నాయి.
ఏతే సప్త మహాద్వీపాః సముద్రైః సప్తభిర్వృతాః
ఇవి ఏడుగురు మహా ద్వీపాలు, ఏడుసముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడ్డాయి.
క్షీరోదేక్షురసోదోఽథ క్షారోదశ్చ ఘృతోదకః
ఆ సముద్రాలు పాలు, చెరకు రసం, ఉప్పు నీరు, నెయ్యి నీరు కలిగి ఉంటాయి.
పంచాశత్కోటివిస్తీర్ణా సముద్రవలయా స్మృతా
ప్రతి సముద్రపు వలయం యాభై కోట్ల వెడల్పుతో ఉండేదిగా చెబుతారు.
జంబూద్వీపః సమస్తానాం ద్వీపానాం మధ్యతః శుభః
జంబూ ద్వీపం అన్ని ద్వీపాల మధ్యలో ఉన్న పవిత్రమైనది.
చతురాశీతిసాహస్రయోజనైరస్య చోచ్ఛ్రయః
దాని ఎత్తు ఎనభై నాలుగు వేల యోజనాలు.
మూలే షోడశసాహస్రం విస్తారస్తస్య సర్వతః
దాని అడుగున అన్ని వైపులా పది ఆరు వేల వెడల్పు ఉంటుంది.
హిమవాన్హిమకూటశ్చ నిషధస్త స్య దక్షిణే
దాని దక్షిణ భాగంలో హిమవాన్, హిమకూటం, నిషధ పర్వతాలు ఉన్నాయి.
లక్షప్రమాణౌ ద్వౌ మధ్యే దశహీనాస్తథాపరే ।।2.1.4.
వాటిలో రెండు పర్వతాలు ఒక్కొక్కటి లక్ష పరిమాణంలో ఉంటాయి, మిగతావి పది తక్కువగా ఉంటాయి.
భారతం దక్షిణం వర్షం తతః కింపురుషం స్మృతమ్
భారతం దక్షిణ వైపు దేశం, తర్వాత కింపురుషం అని పిలుస్తారు.
చంపకం చోత్తరం వర్షం తథైవాశ్వహిరణ్మయమ్
చంపకం ఉత్తర వైపు దేశం, అలాగే అశ్వహిరణ్మయం కూడా ఉంది.
నవసాహస్రమేకైకమేతేషాం ద్విజసత్తమాః
ఈ దేశాల్లో ఒక్కొక్కటి తొమ్మిది వేల విస్తీర్ణంలో ఉంటాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
మేరోశ్చతుర్దిశస్తత్ర నవసాహస్రవిష్కృతమ్
అక్కడ మేరు పర్వతానికి నాలుగు వైపులా ఒక్కొక్కటి తొమ్మిది వేల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్నాయి.
విష్కంభా రచితా మేరోర్యోజనాయుతముచ్ఛ్రితాః
మేరు పర్వతానికి బలపదార్థాలు నిర్మించబడి, అవి పది వేల యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగినవి.
విపులః పశ్చిమే భాగే సుపార్శ్వశ్చోత్తరే స్థితః
విపుల పర్వతం పడమర భాగంలో ఉంది, సుపార్శ్వం ఉత్తరంలో ఉంది.
జంబూద్వీపస్య సా జంబూర్నామహేతోర్మహర్షయః
మహర్షులు చెబుతారు, జంబూ చెట్టు కారణంగా దీనికి జంబూ ద్వీపం అని పేరు వచ్చింది.
పతంతి భూభృతః పృష్ఠే శీర్యమాణాని సర్వశః
దాని వెనుక భాగంలో పర్వతాలు పడిపోతూ, అన్నీ క్షీణించిపోతుంటాయి.
సరిత్తు వర్తతే సాపి పీయతే తత్ర వాసిభిః ఉత్పన్నాః స్వచ్ఛమనసో నరాస్తత్ర భవన్తి వై
అక్కడ ఒక నది ప్రవహిస్తుంది, అక్కడ నివసించే వారు దానిని తాగుతారు; అక్కడ పుట్టిన మనుషులు పరిశుద్ధమైన మనసుతో ఉంటారు.
తీరసూత్రం సమం ప్రాప్య వాయునా చ విశోషితమ్ 2.1.4.
గాలి వలన ఎండిపోయిన సమానమైన తీరం దగ్గరికి చేరుకున్నాడు.
భద్రాశ్వః పార్శ్వతో మేరోః కేతుమాలశ్చ పశ్చిమే
మేరు పర్వతానికి పక్కనే భద్రాశ్వం ఉంది, పశ్చిమాన కేతుమాలం ఉంది.
మేరోరుపరి విప్రేంద్రా బ్రహ్మణః స్థానముత్తమమ్
మేరు పర్వతంపై, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, బ్రహ్మదేవుని పరమమైన స్థానం ఉంది.
తదూర్ధ్వం వైష్ణవో లోకో దుగార్లోకస్తదూర్ధ్వతః
ఆ స్థానం పైన విష్ణువు లోకం, దాని పైన దుర్గాదేవి లోకం ఉంది.