ధర్మేణ ధార్యతే సర్వం జగత్స్థావరజంగమమ్
ఈ లోకం మొత్తం—చలించేవి, నిలిచేవి—అన్నీ ధర్మంతోనే నిలబడినవి.
కర్మణా ప్రాప్యతే ధర్మో జ్ఞానేన చ న సంశయః
ధర్మం కార్యాల ద్వారా, జ్ఞానంతో కూడా లభిస్తుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ ద్వివిధం కర్మ వైదికమ్
వేదంలో రెండు విధాల కార్యాలు ఉన్నాయి: ప్రవృత్తి, నివృత్తి.
నివృత్తిం సేవమానస్తు యాతి తత్పరమం పదమ్
నివృత్తిని ఆచరించే వాడు ఆ పరమపదాన్ని చేరుతాడు.
శమో దమో దయా దానమలోభస్త్యాగ ఏవ చ 2.1.1.
శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, దయ, దానం, లోభం లేకపోవడం, త్యాగం—ఇవి ధర్మ లక్షణాలు.
సత్యం సంతోష ఆస్తిక్యం శ్రద్ధా చేన్ద్రియనిగ్రహః
సత్యం, సంతృప్తి, ఆస్తికత్వం, విశ్వాసం, ఇంద్రియ నియమనం—ఇవి కూడా ధర్మ లక్షణాలే.
అహింసా సత్యవాదిత్వమపైశున్యం సుకల్పతా
హింస చేయకపోవడం, సత్యం చెప్పడం, అసూయ లేకపోవడం, మంచి సంకల్పం—ఇవి కూడా ధర్మ లక్షణాలు.
శ్రద్ధాపూర్వాః స్మృతా ధర్మాః శ్రద్ధామధ్యే తు సంస్థితాః
విశ్వాసంతో చేసే కార్యాలే ధర్మాలు. అవన్నీ విశ్వాసంలోనే నిలుస్తాయి.
ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం శ్రుతం స్థానం క్రియావతామ్
కర్మలు చేసే బ్రాహ్మణులకు ప్రాజాపత్య స్థానం, వేద స్థానం చెప్పబడింది.
వైశ్యానామమృతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్
తమ ధర్మాన్ని అనుసరించే వైశ్యులకు అమృత స్థానం చెప్పబడింది.
అష్టాశీతి సహస్రాణాం మునీనామూర్ధ్వరేతసామ్
ఎనభై ఎనిమిది వేల ఊర్ధ్వరేతస మునులకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
సప్తర్షీణాం తు యత్స్థానం శ్రుతం తద్వై వనౌకసామ్
ఏడు ఋషులకు ఉన్న స్థానం, అదే వనవాసుల స్థానం అని చెప్పబడింది.
యతీనాం యతచిత్తానాం తదేవ వనవాసినామ్
మనస్సును నియంత్రించుకున్న యతులకు, అదే వనవాసుల స్థానం అవుతుంది.
యోగినామమృతం స్థానం వ్యోమాఖ్యం పరమాకరమ్
యోగులకు అమృత స్థానం, ఆకాశం అనే పరమపదమే.
సృష్టివర్ణనమ్ వక్ష్యే కల్పానుసారేణ మన్వతరశతానుగమ్
కాలచక్రానికి అనుగుణంగా, వందలాది మన్వంతరాలను అనుసరించి సృష్టిని వివరించబోతున్నాను.
ఆసీత్తమోమయం సర్వమప్రజ్ఞాతమలక్షణమ్
అప్పుడు అన్నీ చీకటిలోనే ఉండేవి, అవి తెలియని, రూపురేఖలు లేని స్థితిలో ఉండేవి.
ఆత్మనా స్వయమాత్మానం సఞ్చిత్య భగవాన్విభుః
అప్పుడా పరిపూర్ణుడైన భగవంతుడు తన శక్తితో తానే తాను సృష్టించుకున్నాడు.
అహంకారాత్ప్రజానాతి మహాభూతాని పఞ్చ చ
అహంకారంతో జీవులను, ఐదు మహాభూతాలను ఆయన సృష్టించాడు.
శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ రసో గంధస్తథైవ చ
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, అలాగే వాసన కూడా ఆయన సృష్టించెను.
సత్త్వం రజస్తమశ్చైవ గుణాః ప్రోక్తాస్తు తే త్రయః
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు — ఇవే మూడు గుణాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
బ్రహ్మవిష్ణుమోహనార్థం తతః శంభుస్తు తేజసా
బ్రహ్మ, విష్ణువులను మాయలో పడేయడానికి, శంభుడు తన తేజస్సుతో ఆ పని చేశాడు.
వ్యామోహయిత్వా తత్సర్వం తేజసాఽమోహయజ్జగత్
తన శక్తితో అన్నింటినీ మాయలో పడేసి, ఈ లోకాన్ని మోహంలోకి నడిపించాడు.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ ద్వావేతావుద్భూతౌ భగవత్సుతౌ
బ్రహ్మ, విష్ణువు — ఈ ఇద్దరూ భగవంతుని కుమారులుగా ప్రబలంగా ఉద్భవించారు.
ఉపసంహరతే చైవ నానాభూతాని సర్వశః 2.1.2.
ఆయన అన్ని రకాల భూతాలను పూర్తిగా తనలోకి తీసుకుంటాడు.
చతుర్దశ తు తాన్యేవం కల్ప ఇత్యభిధీయతే
ఇలా ఉన్న పద్నాలుగు కలిపి కల్పమని పిలవబడతాయి.
ఏవం మాసశ్చ వర్షశ్చ తథా చాష్టశతం ద్విజాః
ఇలా నెల, సంవత్సరం, అలాగే ఎనిమిది వందలు కూడా, ఓ ద్విజులారా.
బ్రహ్మాదిస్తంబపర్యంతం నిమేషశ్చ ధ్రువస్య వై
బ్రహ్మ నుండి స్థంభం వరకు, అలాగే ధ్రువుని క్షణం కూడా ఇందులో కలిసివుంటుంది.
భూర్లోకోఽథ భువర్లోకః స్వర్లోకశ్చ ప్రకీర్తితః
భూర్లోకం, తరువాత భువర్లోకం, స్వర్లోకం అని ప్రసిద్ధి చెందాయి.
పాతాలం వితలం తద్ధి అతలం తలమేవ చ
పాతాళం, విటలము, అలాగే అతలము, తలము కూడా ఉన్నాయి.
ఏతేషు సప్తవిఖ్యాతా అధఃపాతాలవాసినః
వీటిలో ఏడు లోకాలు పాతాళానికి క్రింద నివసించే స్థలాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.