మునీనాం వచనం శ్రుత్వా సూతః పౌరాణికోత్తమః । సూత ఉవాచ నమస్కృత్య జగద్యోనిం బ్రహ్మరూపధరం హరిమ్
మహర్షుల మాటలు విని, పురాణాలను చెప్పడంలో ప్రఖ్యాతుడైన సూతుడు ఇలా అన్నాడు: జగత్తుకు మూలమైన, బ్రహ్మస్వరూపుడైన హరిదేవునికి నమస్కరించి,
యచ్ఛ్రుత్వా పాపకర్మాణి స గచ్ఛేత్పరమాం గతిమ్
ఇది వినేవాడు, పాపకార్యాల్లో ఉన్నా కూడా, పరమగతిని పొందుతాడు.
భవిష్యపురాణమఖిలం యజ్జగాద గదాధరః
ఈ భవిష్యపురాణాన్ని మొత్తం గదాధరుడు చెప్పాడు.
ధర్మప్రశంసనం చాత్ర బ్రాహ్మణాదిప్రశంసనమ్
ఇక్కడ ధర్మానికి, బ్రాహ్మణులకు మరియు ఇతరులకు ఉన్న మహిమను వివరించారు.
ప్రతిమాకరణం చైవ స్థాపనాచిత్రలక్షణమ్ 2.1.1.
ప్రతిమలను తయారు చేయడం, వాటిని ప్రతిష్ఠించడం, చిత్రలక్షణాలను కూడా వివరించారు.
పురాణలక్షణం చైవ భూగోలస్య చ నిర్ణయమ్
పురాణ లక్షణాలు, భూ గోళాన్ని నిర్ణయించడం కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.
ముమూర్షోరపి యత్కర్మ దానమాహాత్మ్యమేవ చ
చావుబోయే వారికి చేయవలసిన కర్మలు, దానం యొక్క గొప్పతనం కూడా చెప్పబడింది.
ఉచ్చావచావధానం చ ప్రాయశ్చిత్తాదికం చ యత్
ఎక్కువ తక్కువ విషయాలు, ప్రాయశ్చిత్తాదులు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.
పంచతంత్రసమాయుక్తం ప్రతితంత్రే చ వింశతిః
ఇది ఐదు తంత్రాలతో కలిపి ఉంది; ప్రతి తంత్రంలో ఇరవై ఉన్నాయి.
త్రయాణామాశ్రమాణాం చ గృహస్థో యోనిరుచ్యతే
మూడు ఆశ్రమాల్లో, గృహస్థాశ్రమమే వాటికి మూలంగా చెప్పబడింది.
ఏకాశ్రమం గృహస్థస్య త్రయాణాం మూర్తిదర్శనమ్
గృహస్థునికి ఒక ఆశ్రమంగా, మూడు రూపాల దర్శనం చెప్పబడింది.
పరిత్యజేదర్థకామౌ యౌ స్యాతాం ధర్మవర్జితౌ
ధర్మం లేని ధనం, కామాన్ని వదిలేయాలి.
తడాగస్య చ సాన్నిధ్యే తడాగం పరివర్జయేత్
చెరువు దగ్గర ఉన్నా కూడా, చెరువును దూరంగా ఉంచాలి.
ధర్మాత్సంజాయతే హ్యర్థో ధర్మాత్కామోఽభిజాయతే
ధర్మం వల్లే ధనం కలుగుతుంది, ధర్మం వల్లే కామమూ కలుగుతుంది.
ధర్మశ్చార్థశ్చ కామశ్చ త్రివర్గస్త్రిగుణో మతః 2.1.1.
ధర్మం, అర్థం, కామం — ఇవి మూడు లక్ష్యాలు, మూడు గుణాలతో ఉన్నవిగా భావించబడతాయి.
ఊర్ధ్వం గచ్ఛంతి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠంతి రాజసాః
సత్త్వగుణంలో ఉన్నవారు పైకి ఎదుగుతారు; రజోగుణంలో ఉన్నవారు మధ్యలో నిలుస్తారు.
యస్మిన్ధర్మః సమాయుక్తో హ్యర్థకామౌ వ్యవస్థితౌ
ధర్మం కలిసిన చోటే ధనం, కామం కూడా స్థిరంగా ఉంటాయి.
తస్మాదర్థం చ కామం చ యుక్త్వా ధర్మం సమాశ్రయేత్
అందుకే ధనాన్ని, కామాన్ని ధర్మంతో కలిపి, ధర్మాన్నే ఆశ్రయించాలి.
ఏవం ధర్మస్య మధ్యేఽయం చతుర్వర్గః ప్రదర్శితః మాహాత్మ్యం వానుతిష్ఠేచ్చ స చానంత్యాయ కల్పతే
ఇలా ధర్మం మధ్యలో ఈ నాలుగు పురుషార్థాలు చూపబడ్డాయి. వీటి మహిమను పాటించే వాడు నిత్యమైన ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తస్మాదర్థం చ కామం చ ముక్త్వా ధర్మం సమాచరేత్
కాబట్టి ధనం, కామాన్ని విడిచిపెట్టి ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
ధర్మేణ ధార్యతే సర్వం జగత్స్థావరజంగమమ్
ఈ లోకం మొత్తం—చలించేవి, నిలిచేవి—అన్నీ ధర్మంతోనే నిలబడినవి.
కర్మణా ప్రాప్యతే ధర్మో జ్ఞానేన చ న సంశయః
ధర్మం కార్యాల ద్వారా, జ్ఞానంతో కూడా లభిస్తుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ ద్వివిధం కర్మ వైదికమ్
వేదంలో రెండు విధాల కార్యాలు ఉన్నాయి: ప్రవృత్తి, నివృత్తి.
నివృత్తిం సేవమానస్తు యాతి తత్పరమం పదమ్
నివృత్తిని ఆచరించే వాడు ఆ పరమపదాన్ని చేరుతాడు.
శమో దమో దయా దానమలోభస్త్యాగ ఏవ చ 2.1.1.
శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, దయ, దానం, లోభం లేకపోవడం, త్యాగం—ఇవి ధర్మ లక్షణాలు.
సత్యం సంతోష ఆస్తిక్యం శ్రద్ధా చేన్ద్రియనిగ్రహః
సత్యం, సంతృప్తి, ఆస్తికత్వం, విశ్వాసం, ఇంద్రియ నియమనం—ఇవి కూడా ధర్మ లక్షణాలే.
అహింసా సత్యవాదిత్వమపైశున్యం సుకల్పతా
హింస చేయకపోవడం, సత్యం చెప్పడం, అసూయ లేకపోవడం, మంచి సంకల్పం—ఇవి కూడా ధర్మ లక్షణాలు.
శ్రద్ధాపూర్వాః స్మృతా ధర్మాః శ్రద్ధామధ్యే తు సంస్థితాః
విశ్వాసంతో చేసే కార్యాలే ధర్మాలు. అవన్నీ విశ్వాసంలోనే నిలుస్తాయి.
ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం శ్రుతం స్థానం క్రియావతామ్
కర్మలు చేసే బ్రాహ్మణులకు ప్రాజాపత్య స్థానం, వేద స్థానం చెప్పబడింది.
వైశ్యానామమృతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్
తమ ధర్మాన్ని అనుసరించే వైశ్యులకు అమృత స్థానం చెప్పబడింది.