జాయతే వేదనా తస్య ఊర్ధ్వం చైవ నిరీక్షతే
అతనికి నొప్పి కలుగుతుంది, పైకి చూస్తూ ఉంటాడు.
అర్కమూలమపామార్గం ప్రియంగుమిన్ద్రవారుణీమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః ।। 1.36.
అర్కమూలం, అపామార్గ, ప్రియంగు, ఇంద్రవారుణి — ఇవే చికిత్సగా వాడితే మనిషి ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు.
వైశ్యేనాపి హి దష్టస్య శృణు రూపాణి యాని తు
వైశ్యుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలు కూడా విను.
మూర్ఛా చ ప్రబలా యస్య ఆత్మానం నాభినందతి
అతనికి తీవ్రమైన మూర్చ వస్తుంది, తనను తాను గుర్తించలేడు.
అశ్వగంధా సగోమూత్రా గృహ ధూమం సగుగ్గులమ్
అశ్వగంధను గోమూత్రంతో కలిపి, ఇంటి పొగను గుగ్గిలంతో కలిపి —
గోమూత్రేణ సమాయుక్తం పానం నస్యం చ దాపయేత్
గోమూత్రంతో కలిపి, తాగడానికి, ముక్కులో వేసేందుకు ఇవ్వాలి.
శూద్రేణాపి హి దష్టస్య శృణు తత్త్వేన గౌతమ
గౌతమా, శూద్రుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలను నిజంగా విను.
అంగాని చులుచులాయంతే శూద్రదష్టస్య లక్షణమ్
శూద్రుడికి పాము కాటేస్తే, అతని అవయవాలు కంపించిపోతాయి; ఇదే లక్షణం.
పద్మం చ లోధ్రకం చైవ క్షౌద్రం పద్మస్య కేసరమ్
తామరపువ్వు, లోధ్రం, తేనె, తామరపువ్వు రేతులు — ఇవన్నీ కలిపి
ఏతాని సమభాగాని పేషయేచ్ఛీతవారిణా
ఇవి సమానంగా తీసుకుని చల్లని నీటితో బాగా నూరాలి.
పూర్వాహ్ణే చరతే విప్రో మధ్యాహ్నే క్షత్రియశ్చరేత్
ఉదయాన్నే బ్రాహ్మణుడు బయలుదేరాలి; మధ్యాహ్నం క్షత్రియుడు బయలుదేరాలి.
ఆహారో వాయుపుష్పాణి బ్రాహ్మణానాం విదుర్బుధాః వైశ్యా మండూకభక్షాశ్చ శూద్రాః సర్వాశినస్తథా ।।1.36.
పండితులు బ్రాహ్మణులు గాలి, పువ్వులు తింటారని, వైశ్యులు బొద్దింకలు తింటారని, శూద్రులు అన్నీ తింటారని చెబుతారు.
అగ్రతో దశతే విప్రః క్షత్రియో దక్షిణేన తు
బ్రాహ్మణుడు ముందువైపు కొరుకుతాడు; క్షత్రియుడు కుడివైపు కొరుకుతాడు.
మదకాలే తు సంప్రాప్తే పీడ్యమానా మహావిషాః
మద్యం తాగిన సమయం వచ్చినప్పుడు గొప్ప విషసర్పాలు బాధపడతాయి.
పుష్పగంధాః స్మృతా విప్రాః క్షత్రియాశ్చందనావహాః
బ్రాహ్మణులకు పువ్వుల వాసన, క్షత్రియులకు గంధపు వాసన ఉంటుందని అంటారు.
వాసం తేషాం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః వసంతి బ్రాహ్మణాః సర్పా గ్రామద్వారే చతుష్పథే
వారి నివాసాలను వరుసగా చెబుతాను: బ్రాహ్మణ సర్పాలు గ్రామ ద్వారం, నాలుగు దారుల కూడలిలో ఉంటాయి.
ఆరామేషు పవిత్రేషు శుచిష్వాయతనేషు చ
వాటితో పాటు తోటల్లో, పవిత్రమైన ప్రదేశాల్లో, శుభ్రమైన మందిరాల్లో కూడా ఉంటాయి.
శ్మశానే భస్మశాలాసు పలాలేషు తటేషు చ
శ్మశానాల్లో, బూడిద గుట్టల్లో, పొట్లెలో, నది ఒడ్డు వద్ద కూడా ఉంటాయి.
అవివిక్తేషు స్థానేషు నిర్జనేషు వనేషు చ
ఎవరూ లేని ప్రదేశాల్లో, వెలవెలబోయిన చోట్ల, అడవుల్లో కూడా ఉంటాయి.
శ్వేతాశ్చ కపిలాశ్చైవ యే సర్పాస్త్వనలప్రభాః
తెలుపు, గోధుమ రంగు, లేదా అగ్ని వర్ణం ఉన్న సర్పాలు —
రక్తవర్ణాః సువర్ణాభాః ప్రవాలమణిసంనిభాః
ఎరుపు, బంగారు రంగు, లేదా పగడపు రత్నాల్లా మెరిసే సర్పాలు —
నానావిచిత్రరాజీభిరతసీవర్ణసన్నిభాః 1.36.
వివిధ రంగుల గీతలతో, ఆతసీ పువ్వు రంగులో కనిపించే సర్పాలు —
కాకోదరనిభాః కేచిద్యే చ అంజనసన్నిభాః
కొన్ని సర్పాలు కాకి పొట్టలా, మరికొన్ని కాజలువలె కనిపిస్తాయి.
యస్య సర్పేణ దష్టస్య దంశమంగుష్ఠమంతరమ్
ఒకరిని సర్పం కరిచినప్పుడు, కరిచిన గుర్తుల మధ్య దూరం ఒక వేలుదెయ్యి ఉంటే —
యస్య సర్పేణ దష్టస్య దంశం ద్వ్యంగులమంతరమ్
ఒకరిని సర్పం కరిచినప్పుడు, కరిచిన గుర్తుల మధ్య దూరం రెండు వేలుదెయ్యలు ఉంటే —
యస్య సర్పేణ దష్టస్య సార్ధం ద్వ్యంగులమzతరమ్
ఒకరిని సర్పం కరిచినప్పుడు, కరిచిన గుర్తుల మధ్య దూరం రెండు వేలుదెయ్యలకన్నా ఎక్కువగా ఉంటే —
అనంతః ప్రేక్షతే పూర్వం వామపార్శ్వే తు వాసుకిః
అనంతుడు తూర్పు వైపు చూస్తాడు, వామపార్శ్వంలో వాసుకి ఉంటాడు.
చలతే భ్రమతే పద్మో మహాపద్మో నిమజ్జతి
పద్ముడు సంచరిస్తూ తిరుగుతాడు, మహాపద్ముడు దిగిపోతాడు.
సర్వేషాం కురుతే రూపం కులికః పన్నగోత్తమః
పన్నగులలో శ్రేష్ఠుడైన కులికుడు అందరి రూపాన్ని ధరించగలడు.
దక్షిణా తక్షకస్యోక్తా కర్కోటస్య తు నైర్ఋతీ ఉత్తరా శంఖపాలస్య ఐశానీ కంబలస్య తు
దక్షిణ దిక్కు తక్షకునిదే, నైరుతి దిక్కు కర్కోటకునిదే, ఉత్తరం శంఖపాలునిదే, ఐశాన్యం కంబలునిదే.