చతుర్విధా ఇహ ప్రోక్తాః పన్నగాస్తు మహాత్మనా
ఈ లోకంలో నాలుగు విధాల పాములను మహర్షి వివరించారు.
దర్వీకరా వాతవిషా మండలా పైత్తికాః స్మృతాః 1.36.
వాటిని దర్వీకర, వాతవిష, మండల, పైత్తిక అని అంటారు.
రక్తం పరీక్షయేదేషాం సర్పాణాం తు పృథక్పృథక్
ఈ పాముల రక్తాన్ని ఒక్కొక్కటి విడివిడిగా పరీక్షించాలి.
రక్తం ఘనం చ బహుశః శోణితం మండలీ కృతమ్
రక్తం మోటుగా, ఎక్కువగా ఉంటుంది; మండల పాము రక్తస్రావం కలిగిస్తుంది.
సర్పా జ్ఞేయాస్తు చత్వారః పంచమో నోపలభ్యతే
నాలుగు రకాల పాములు తెలుసుకోవాలి; ఐదవది ఉండదు.
బ్రాహ్మణే మధురం దద్యాత్తిక్తం దద్యాత్తథోత్తరే
బ్రాహ్మణునికి తీపి పదార్థం ఇవ్వాలి; తరువాతివారికి చేదు పదార్థం ఇవ్వాలి.
బ్రాహ్మణేన తు దష్టస్య దాహో గాత్రేషు జాయతే
బ్రాహ్మణుడు పాము కాటుకు గురైతే, అతని అవయవాల్లో కాలినట్లుగా ఉంటుంది.
శ్యామవర్ణం ముఖం చ స్యాన్మజ్జాస్తంభశ్చ జాయతే
అతని ముఖం నల్లగా మారుతుంది, మజ్జలో గట్టితనం కలుగుతుంది.
అశ్వగంధాప్యపామార్గః సిందువారం సురామయమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః
అశ్వగంధ, అపామార్గ, సిందువార, సురామయము — ఇవే చికిత్సగా వాడితే మనిషి ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు.
క్షత్రియేణ తు దష్టస్య కంపో గాత్రేషు జాయతే
క్షత్రియుడు పాము కాటుకు గురైతే, అతని అవయవాలు వణుకుతాయి.
జాయతే వేదనా తస్య ఊర్ధ్వం చైవ నిరీక్షతే
అతనికి నొప్పి కలుగుతుంది, పైకి చూస్తూ ఉంటాడు.
అర్కమూలమపామార్గం ప్రియంగుమిన్ద్రవారుణీమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః ।। 1.36.
అర్కమూలం, అపామార్గ, ప్రియంగు, ఇంద్రవారుణి — ఇవే చికిత్సగా వాడితే మనిషి ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు.
వైశ్యేనాపి హి దష్టస్య శృణు రూపాణి యాని తు
వైశ్యుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలు కూడా విను.
మూర్ఛా చ ప్రబలా యస్య ఆత్మానం నాభినందతి
అతనికి తీవ్రమైన మూర్చ వస్తుంది, తనను తాను గుర్తించలేడు.
అశ్వగంధా సగోమూత్రా గృహ ధూమం సగుగ్గులమ్
అశ్వగంధను గోమూత్రంతో కలిపి, ఇంటి పొగను గుగ్గిలంతో కలిపి —
గోమూత్రేణ సమాయుక్తం పానం నస్యం చ దాపయేత్
గోమూత్రంతో కలిపి, తాగడానికి, ముక్కులో వేసేందుకు ఇవ్వాలి.
శూద్రేణాపి హి దష్టస్య శృణు తత్త్వేన గౌతమ
గౌతమా, శూద్రుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలను నిజంగా విను.
అంగాని చులుచులాయంతే శూద్రదష్టస్య లక్షణమ్
శూద్రుడికి పాము కాటేస్తే, అతని అవయవాలు కంపించిపోతాయి; ఇదే లక్షణం.
పద్మం చ లోధ్రకం చైవ క్షౌద్రం పద్మస్య కేసరమ్
తామరపువ్వు, లోధ్రం, తేనె, తామరపువ్వు రేతులు — ఇవన్నీ కలిపి
ఏతాని సమభాగాని పేషయేచ్ఛీతవారిణా
ఇవి సమానంగా తీసుకుని చల్లని నీటితో బాగా నూరాలి.
పూర్వాహ్ణే చరతే విప్రో మధ్యాహ్నే క్షత్రియశ్చరేత్
ఉదయాన్నే బ్రాహ్మణుడు బయలుదేరాలి; మధ్యాహ్నం క్షత్రియుడు బయలుదేరాలి.
ఆహారో వాయుపుష్పాణి బ్రాహ్మణానాం విదుర్బుధాః వైశ్యా మండూకభక్షాశ్చ శూద్రాః సర్వాశినస్తథా ।।1.36.
పండితులు బ్రాహ్మణులు గాలి, పువ్వులు తింటారని, వైశ్యులు బొద్దింకలు తింటారని, శూద్రులు అన్నీ తింటారని చెబుతారు.
అగ్రతో దశతే విప్రః క్షత్రియో దక్షిణేన తు
బ్రాహ్మణుడు ముందువైపు కొరుకుతాడు; క్షత్రియుడు కుడివైపు కొరుకుతాడు.
మదకాలే తు సంప్రాప్తే పీడ్యమానా మహావిషాః
మద్యం తాగిన సమయం వచ్చినప్పుడు గొప్ప విషసర్పాలు బాధపడతాయి.
పుష్పగంధాః స్మృతా విప్రాః క్షత్రియాశ్చందనావహాః
బ్రాహ్మణులకు పువ్వుల వాసన, క్షత్రియులకు గంధపు వాసన ఉంటుందని అంటారు.
వాసం తేషాం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః వసంతి బ్రాహ్మణాః సర్పా గ్రామద్వారే చతుష్పథే
వారి నివాసాలను వరుసగా చెబుతాను: బ్రాహ్మణ సర్పాలు గ్రామ ద్వారం, నాలుగు దారుల కూడలిలో ఉంటాయి.
ఆరామేషు పవిత్రేషు శుచిష్వాయతనేషు చ
వాటితో పాటు తోటల్లో, పవిత్రమైన ప్రదేశాల్లో, శుభ్రమైన మందిరాల్లో కూడా ఉంటాయి.
శ్మశానే భస్మశాలాసు పలాలేషు తటేషు చ
శ్మశానాల్లో, బూడిద గుట్టల్లో, పొట్లెలో, నది ఒడ్డు వద్ద కూడా ఉంటాయి.
అవివిక్తేషు స్థానేషు నిర్జనేషు వనేషు చ
ఎవరూ లేని ప్రదేశాల్లో, వెలవెలబోయిన చోట్ల, అడవుల్లో కూడా ఉంటాయి.
శ్వేతాశ్చ కపిలాశ్చైవ యే సర్పాస్త్వనలప్రభాః
తెలుపు, గోధుమ రంగు, లేదా అగ్ని వర్ణం ఉన్న సర్పాలు —