క్షిప్రమేవ ప్రదా తవ్యం మృతసంజీవనౌషధమ్
ప్రాణాలు తిరిగి వచ్చే ఈ ఔషధాన్ని వెంటనే ఇవ్వాలి.
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణే శతార్ద్ధసాహస్ర్యాం సంహితాయాం బ్రాహ్మే పర్వణి పంచమీకల్పే ధాతుగతవిషక్రియావర్ణనం నామ పంచత్రింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీభవిష్య మహాపురాణంలో, లక్ష యాభై వేల శ్లోకాల సంహితలో, బ్రాహ్మ పర్వంలో, ఐదవ కల్పంలో, 'ధాతువులకు విషం కలిగినప్పుడు కలిగే ప్రభావాల వివరణ' అనే ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
కుమారదష్టః కీదృక్స్యాత్సూతికాదంశితస్య చ
బాలుడు కాటుకు గురైతే ఎలా ఉంటాడు? ప్రసవిస్తున్న మహిళ కాటుకు గురైతే ఎలా కనిపిస్తుంది?
రూపం నపుంసకేనేహ వ్యంతరేణ చ కీదృశమ్
ఇక్కడ నపుంసకుడికి లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయి? లోపల కాటు అయితే ఎలా ఉంటుంది?
కశ్యప ఉవాచ అతః పరం ప్రవక్ష్యామి నాగానాం రూపలక్షణమ్
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు నేను పాముల రూపాలు, లక్షణాలు వివరంగా చెబుతాను.
అథ సర్పేణ దష్టస్య ఊర్ధ్వ దృష్టిః ప్రజాయతే
పాము కాటేసినవాడికి చూపు పైకి తిరుగుతుంది.
కన్యాదష్టస్య వామా స్యాదృష్టిర్ద్విజవరోత్తమ
కన్య కాటుకు గురైతే, ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆమె చూపు ఎడమవైపు తిరుగుతుంది.
గర్భిణ్యా వాథ దష్టస్య తథా స్వేదశ్చ జాయతే నపుంసకేన దష్టస్య అంగమర్దః ప్రజాయతే
గర్భిణి కాటుకు గురైతే చెమటలు వస్తాయి; నపుంసకుడికి కాటు అయితే శరీరం నొప్పిగా ఉంటుంది.
పన్నగ్యః ప్రభవో రాత్రౌ దివా సర్పో విషాధికః
పాము ఆడదైతే రాత్రిపూట ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతుంది; మగ పాము పగలు విషాన్ని ఎక్కువగా కలిగిస్తుంది.
అంధకారే తు దష్టో య ఉదకే గహనే వనే దష్టరూపాణ్యజానన్వై కథం వైద్యచికిత్సితమ్
చీకట్లో, నీటిలో, గాఢమైన అడవిలో కాటు అయితే, అది ఏ పాముకాటు అని తెలియకపోతే, వైద్యుడు ఎలా చికిత్స చేయగలడు?
చతుర్విధా ఇహ ప్రోక్తాః పన్నగాస్తు మహాత్మనా
ఈ లోకంలో నాలుగు విధాల పాములను మహర్షి వివరించారు.
దర్వీకరా వాతవిషా మండలా పైత్తికాః స్మృతాః 1.36.
వాటిని దర్వీకర, వాతవిష, మండల, పైత్తిక అని అంటారు.
రక్తం పరీక్షయేదేషాం సర్పాణాం తు పృథక్పృథక్
ఈ పాముల రక్తాన్ని ఒక్కొక్కటి విడివిడిగా పరీక్షించాలి.
రక్తం ఘనం చ బహుశః శోణితం మండలీ కృతమ్
రక్తం మోటుగా, ఎక్కువగా ఉంటుంది; మండల పాము రక్తస్రావం కలిగిస్తుంది.
సర్పా జ్ఞేయాస్తు చత్వారః పంచమో నోపలభ్యతే
నాలుగు రకాల పాములు తెలుసుకోవాలి; ఐదవది ఉండదు.
బ్రాహ్మణే మధురం దద్యాత్తిక్తం దద్యాత్తథోత్తరే
బ్రాహ్మణునికి తీపి పదార్థం ఇవ్వాలి; తరువాతివారికి చేదు పదార్థం ఇవ్వాలి.
బ్రాహ్మణేన తు దష్టస్య దాహో గాత్రేషు జాయతే
బ్రాహ్మణుడు పాము కాటుకు గురైతే, అతని అవయవాల్లో కాలినట్లుగా ఉంటుంది.
శ్యామవర్ణం ముఖం చ స్యాన్మజ్జాస్తంభశ్చ జాయతే
అతని ముఖం నల్లగా మారుతుంది, మజ్జలో గట్టితనం కలుగుతుంది.
అశ్వగంధాప్యపామార్గః సిందువారం సురామయమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః
అశ్వగంధ, అపామార్గ, సిందువార, సురామయము — ఇవే చికిత్సగా వాడితే మనిషి ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు.
క్షత్రియేణ తు దష్టస్య కంపో గాత్రేషు జాయతే
క్షత్రియుడు పాము కాటుకు గురైతే, అతని అవయవాలు వణుకుతాయి.
జాయతే వేదనా తస్య ఊర్ధ్వం చైవ నిరీక్షతే
అతనికి నొప్పి కలుగుతుంది, పైకి చూస్తూ ఉంటాడు.
అర్కమూలమపామార్గం ప్రియంగుమిన్ద్రవారుణీమ్ ఏతేనైవోపచారేణ సుఖీ భవతి మానవః ।। 1.36.
అర్కమూలం, అపామార్గ, ప్రియంగు, ఇంద్రవారుణి — ఇవే చికిత్సగా వాడితే మనిషి ఆరోగ్యవంతుడవుతాడు.
వైశ్యేనాపి హి దష్టస్య శృణు రూపాణి యాని తు
వైశ్యుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలు కూడా విను.
మూర్ఛా చ ప్రబలా యస్య ఆత్మానం నాభినందతి
అతనికి తీవ్రమైన మూర్చ వస్తుంది, తనను తాను గుర్తించలేడు.
అశ్వగంధా సగోమూత్రా గృహ ధూమం సగుగ్గులమ్
అశ్వగంధను గోమూత్రంతో కలిపి, ఇంటి పొగను గుగ్గిలంతో కలిపి —
గోమూత్రేణ సమాయుక్తం పానం నస్యం చ దాపయేత్
గోమూత్రంతో కలిపి, తాగడానికి, ముక్కులో వేసేందుకు ఇవ్వాలి.
శూద్రేణాపి హి దష్టస్య శృణు తత్త్వేన గౌతమ
గౌతమా, శూద్రుడు పాము కాటుకు గురైతే కలిగే లక్షణాలను నిజంగా విను.
అంగాని చులుచులాయంతే శూద్రదష్టస్య లక్షణమ్
శూద్రుడికి పాము కాటేస్తే, అతని అవయవాలు కంపించిపోతాయి; ఇదే లక్షణం.
పద్మం చ లోధ్రకం చైవ క్షౌద్రం పద్మస్య కేసరమ్
తామరపువ్వు, లోధ్రం, తేనె, తామరపువ్వు రేతులు — ఇవన్నీ కలిపి
ఏతాని సమభాగాని పేషయేచ్ఛీతవారిణా
ఇవి సమానంగా తీసుకుని చల్లని నీటితో బాగా నూరాలి.