సరితః సాగరాఞ్ఛైలాన్సమాని విషమాణి చ । కామం క్రోధం తథా వాచం రతిం చాపి కురుద్వహ
నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు — ఇవన్నీ వివిధ స్వభావాలైన ప్రాణులాతో కలిసి సృష్టించబడ్డాయి; కోరిక, కోపం, వాక్యం, ఆనందం అన్నీ కూడా ఆయన స్థాపించడమే.
సృష్టిం ససర్జ రాజేన్ద్ర సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః । ధర్మాధర్మౌ వివేకాయ కర్మణాం చ తథాసృజత్
ఓ మహారాజా, భగవానుడు సృష్టిని రూపుదిద్ది అనేక రకాల ప్రాణులను ఉత్పత్తి చేసి ధర్మం-అధర్మం, Viveka (వివేకం) మరియు కథనకార్యాల విభిన్న కర్తవ్యాలను నిశ్చితముగా పంచాడు.
సుఖదుఃఖాదిభిర్ద్వన్ద్వైః ప్రజాశ్చేమా న్యయోజయత్ । అణ్వ్యో మాత్రావినాశిన్యో దశార్ధానాం తు యాః స్మృతాః
ఆయనే సుఖం–వేదన వంటి ప్రత్యర్థుల జంటలుగా ప్రాణులను ఏర్పాటు చేశారు; కొంతలు అణువుల మాదిరిగా భాగవిభక్తి లేకుండా చేయబడ్డారు, మరికొందరు వంటి పదరెండు భాగాల వారిగా చేయబడ్డట్లు జ్ఞాపకముంటుంది.
తాభిః సర్వమిదం వీర సమ్భవత్యనుపూర్వశః । యత్కృతం తు పురా కర్మ సన్నియుక్తేన వై నృప
ఈ విధానాల ద్వారా అంతా క్రమంగా సృష్టి ఏర్పడుతుంది; ముందు జరిగిన కర్మలను సీఎాధికారి ఆజ్ఞాపించి నియమించాడు.
స తదేవ స్వయం భేజే సృజ్యమానం పునః పునః । హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మే ఋతానృతే
ఆయ్నే అధిపతి పునరావృతంగా జన్మిస్తున్న వాటినే పునరావస్తావిస్తుంది — హింసాత్మకాన్నీ అహింసాత్మకాన్నీ, మృదువైనదినీ క్రూరమైనదినీ, ధర్మానుగుణమనేదినీ అసత్యాన్నీ, సత్యాన్నీ అబద్ధాన్నీ ఒకే క్షమతో పంపుతాడు.
యద్యథాస్యాభవత్సర్గే తత్తస్య స్వయమావిశత్ । యథా చ లిఙ్గాన్యృతవః స్వయమేవానుపర్యయే
జన్మసమయంలో అవి ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో ఏమైనా, అవే స్వయంగా మరలా ప్రవేశిస్తాయి; మరిన్ని తప్పుడు గుర్తుల మాదిరిగానే అవి సవ్యూత క్రమంలో తిరిగి వస్తాయి.
స్వాని స్వాన్యభిపద్యన్తే తథా కర్మాణి దేహినః । లోకస్యేహ వివృద్ధ్యర్థం ముఖబాహూరుపాదతః
సశరీరులు తమ సౌకర్యమైన స్వభావానుగుణమైన కర్మలను స్వయంగా షోలుకుంటారు; ప్రపంచోద్ధరణార్థం వారు మూత్రాలుమీదే, భుజాలుమీదే, ఉరులుమీదే, పాదాలుమీదే జనమవుతారు.
బ్రహ్మ క్షత్రం తథా చోభౌ వైశ్యశూద్రౌ నృపోత్తమ । ముఖాని యాని చత్వారి తేభ్యో వేదా వినిఃసృతాః
వేదాలకు మూలం: ముఖాల నుంచి బ్రాహ్మణులు జన్మించారు, భుజాల నుంచిక్షత్రియులు, ఉరుల నుంచి వైశ్యులు, పాదాల నుంచి శుద్రులు ఉద్భవించు — ఓ రాజా, ఆ నాలుగు అంగాల నుండే వేదాలు ప్రవహించాయి.
ఋగ్వేదసహితా తాత వసిష్ఠేన మహాత్మనా । పూర్వాన్ముఖాన్మహాబాహో దక్షిణాచ్చాపి వై శృణు
విను: ఋగ్వేదం మహానుభావుడు వశిష్ఠుని ముందస్తు ముఖం నుంచి ప్రకాశించింది; అది తూర్పునుండి వచ్చింది, ఓ శక్తివంతుడా.
యజుర్వేదో మహారాజ యాజ్ఞవల్క్యేన వై సహ । సామాని పశ్చిమాత్తాత గౌతమశ్చ మహానృషిః
యజుర్వేదం, రాజా, యజ్ఞవల్క్యునితో కలుసు వచ్చిందని; సామవేదం పడమర వీధి నుంచి జారి వచ్చింది, గౌతముడు దానికి మహర్షి అనిపించడు.
అథర్వవేదో రాజేన్ద్ర ముఖాచ్చాప్యుత్తరాన్నృప । ఋషిశ్చాపి తథా రాజఞ్ఛౌనకో లోకపూజితః
రాజవీరుని ముఖదర్శనమ నుంచి ఆథర్వవేదం కూడా ప్రసారమైంది; అదే మహారాజుని ముఖం నుంచి ఉత్తరవేదం పుట్టింది; ఆ ముఖనుంచి ఒక ఋషి కూడా జన్మించాడు — అందుచేత ప్రజలు రాజుని స్థంభమును పూజించీ.
యత్తన్ముఖం మహాబాహో పఞ్చమం లోకవిశ్రుతమ్ । అష్టాదశపురాణాని సేతిహాసాని భారత
ఆ సహస్రశక్తిమంతుడైన ముఖం ప్రపంచప్రసిద్ధశాస్త్రాల్లో ఐదవంగా ఖ్యాతి పొందింది; దానినుంచి పద్దెనిమిది పురాణాలు మరియు భారతకథనాల ఏకైక ఉద్భవమైంది.
నిర్గతాని తతస్తస్మాన్ముఖాత్కురుకులోద్వహ । తథాన్యాః స్మృతయశ్చాపి యమాద్యా లోకపూజితాః
ఆ ముఖం నుంచి కురు వంశం మరియు ఇతర సంప్రదాయ కులాలు ప్రవహించాయి; అలాగే ఇతర గుర్తింపుచేసిన గ్రంథాలు మరియు యమతో మొదలయ్యే నియమావళులు ప్రపంచమునందుకు గౌరవించబడ్డవి.
తతః స భగవాన్దేవో ద్విధా దేహమకారయత్ । ద్విధా కృత్వాత్మనో దేహమర్ధేన పురుషోఽభవత్
తర్వాత ఆ భగవానుడు రెండు రకాలుగా తన శరీరాన్ని రూపుదిద్దాడు; తనను విభజించి అతడు తనలోని ఒక సగంతో పురుషుడుగా అయినాడు.
అర్ధేన నారీ తస్యాం చ విరాజమసృజత్ప్రభుః । తపస్తప్త్వాసృజద్యం తు స స్వయం పురుషో విరాట్
ఇతర సగం నుంచి ఆయనే అరు భాగంలో ప్రకాశించే ఒక స్త్రీను సృష్టించాడు; తపస్య ఉష్ణత వల్ల సృష్టింపబడి, ఆయన స్వయంగా మహా ప రుషుడయ్యాడు.
స చకార తపో రాజన్సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః । పతీన్ప్రజానామసృజన్మహర్షీనాదితో దశ
ఆ మహారాజుడు తపస్సు చేయించి అనేకవిధ సంతానాలను సృష్టించాడు: భార్యలు, ప్రజల్ని ఉత్పత్తి చేసాగాను, ప్రారంభంలో దాడి ఘనమయ మహర్షులైన పది జన్మించినారు.
నారదం చ భృగుం తాత కం ప్రచేతసమేవ హి । పులహం క్రతుం పులస్త్యం చ అత్రిమఙ్గిరసం తథా
అందులోనుంచి నారదుడు, భృగువు ఉన్నారు, తాటకా కూడా, నిజముగా ప్రత్యోజకుడు; పులాహ, క్రతు, పలస్త్య; ఆట్రిమాన్ మరియు అంగీరాసులు కూడా వారిలో గణించబడ్డారు.
మరీచిం చాపి రాజేన్ద్ర యోఽసావాద్యః ప్రజాపతిః । ఏతాంశ్చాన్యాంశ్చ రాజేన్ద్ర అసృజద్ భూరితేజసః
మరిచిఁ కూడా, బరాతా, ఈ జనకులలో ఒకడు; ఈ వారు మరియు ఇతర ప్రాణులు సాహసం‑ప్రభావవంతుడైన రాజు ఉత్పత్తి చేశాడు.
అథ దేవానృషీన్దైత్యాన్సోఽసృజత్కురునన్దన । యక్షరక్షః పిశాచాంశ్చ గన్ధర్వాప్సరసోఽసురాన్
తదుపరి ఆ రాజు దేవతలను, మహర్షుల‌ను, రాక్షసులను, యక్షుల, రాక్షసుల, పిశాచుల వంటి సాత్త్వికులని, గంధర్వులు, అప్సరసలు మరియు అసురులనూ సృష్టించాడు.
మనుష్యాణాం పితౄణాం చ సర్పాణాం చైవ భారత । నాగానాం చ మహాబాహో ససర్జ వివిధాన్గణాన్
అతను మనుష్యులనూ పూర్వజులనూ, సర్పులనూ, ఓ ధీరశక్తి సంపన్న బరాతా, నాగుల వివిధ వర్గాలనూ నిర్మించాడు — ఇలాగా తన్ను వివిధ ఆలయసైన్యాలను కలిగించారు.
క్షణరుచోఽశనిగణాన్రోహితేన్ద్రధనూంషి చ । ధూమకేతూంస్తథా చోల్కా నిర్యాతాఞ్జ్యోతిషాం గణాన్
సూర్యుడు అప్పటికే తరగిలే పదగారవంతులైన క్షిప్రవేగ జ్వాలాని సృష్టించాడు, బాణధారులైన యోధులను, ధూమధ్వజులైనవారిని మరియు వెలుగు భరించే వారిని—ప్రకాశమయ సమూహాలను.
మనుష్యాన్కిన్నరాన్మత్స్యాన్వరాహాంశ్చ విహఙ్గమాన్ । గజానశ్వానథ పశూన్మృగాన్వ్యాలాంశ్చ భారత
అక్కడ మనుష్యులు, కిన్నరుల వంటి ప్రజలు, మత్స్యులు, వరాహాలు మరియు రెక్కలున్న పక్షులు ఉన్నవి; ఏకకాలంలో ఏనుగులు, గుర్రాలు మరియు ఇతర జంతువులు, మృగాలు మరియు సర్పాలు భారతదేశంలో ఉనికిలో వచ్చాయి.
కృమికీటపతఙ్గాంశ్చ యూకాలిక్షకమత్కుణాన్ । సర్వం చ దంశమశకం స్థావరం చ పృథగ్విధమ్
చిన్నకాలాలు, పురుగులు మరియు విమానప్రాణులు, గుహలో నివాసముచేసేవారు మరియు ఎక్కిపోతున్నవారూ దర్శించబడ్డారు; కాటే, ముచ్చటే జంతువులు మరియు అనేకవిధ స్థిరప్రాణులు.
ఏవం స భాస్కరో దేవః ససర్జ భువనత్రయమ్ । యేషాం తు యాదృశం కర్మ భూతానామిహ కీర్తితమ్
ఇలా దేవుడు భాస్కరుడు త్రిలోకాన్ని ఉత్పత్తి చేశాడు; ఈ వివిధ ప్రాణులను ఏ కార్యచరణలు ఎలా సృష్టించాయో నేను ఇక్కడ వివరిస్తాను.
కథయిష్యామి తత్సర్వం క్రమయోగం చ జన్మని । గజా వ్యాలా మృగాస్తాత పశవశ్చ పృథగ్విధాః
నేను అన్ని వాటిని క్రమంగా, జననంతో సంభంధింపజేసుకుని వర్ణిస్తాను: ఇవే ఏనుగులు, సర్పాలు, మృగాలు మరియు ఇకపైన ఇతర ప్రత్యేక జంతువుల వర్గాలు.
పిశాచా మానుషాస్తాత రక్షాంసి చ జరాయుజాః । ద్విజాస్తు అణ్డజాః సర్పా నక్రా మత్స్యాః సకచ్ఛపాః
భూతులు మరియు పిశాచులు ఉన్నారు, తరువాత జంటల నుండి జన్మించిన మనుష్యులు మరియు రాక్షసులు; ద్విజజాతులు బీజ జన్ములుగా, సర్పులు, మాగరాలు, మత్స్యాలు మరియు కాయలా ఉండేవి.
ఏవంవిధాని యానీహ స్థలజాన్యౌదకాని చ । స్వేదజం దంశమశకం యూకాలిక్షకమత్కుణాః
ఇలా భూమ్యా నుండి జన్మించిన భౌమికులు మరియు జలజ ప్రాణులు; అలాగే చెమ్మదొరికినవారు గిరిగుడ్లు, కాటుకు, ఎక్కే జీవులూ ఉత్పత్తి అయ్యేలా ఉన్నారు.
ఊష్మణా చోపజాయన్తే యచ్చాన్యత్కిఞ్చిదీదృశమ్ । ఉద్భిజ్జాః స్థావరాః సర్వే బీజకాణ్డప్రరోహిణః
ఉష్ణత్వం నుండి కూడా ఇలాంటి ఇతర ఏవైనా ఉద్భవించాయి: అన్ని విత్తనమూలంగా పెరిగే, భూమిలో స్థిరంగా ఉండే మొక్కలు.
ఓషధ్యః ఫలపాకాన్తా నానావిధఫలోపగాః । అపుష్పాః ఫలవన్తో యే తే వనస్పతయః స్మృతాః
జీర్ణమయ్యే ఔషధద్రవ్యాలు, పండ్లుగా మారే వనరులు, విభిన్న ఫలాలు ఇచ్చే రకాలు మరియు పుష్పం లేకూడా ఫలం ఇచ్చే వారే — ఇవే అరణ్యముల మొక్కలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
పుష్పిణః ఫలినశ్చైవ వృక్షాస్తూభయతః స్మృతాః । గుచ్ఛగుల్మం తు వివిధం తథైవ తృణజాతయః
పుష్పించి ఫలం ఇచ్చే ఉక్కనలు ఇలా గుర్తించబడ్డాయి; అలాగే వివిధ రకాల గుచ్ఛాలైన కునుక్కు చెట్లు మరియు పంటగోట్ల కుటుంబాలు.