ప్రయాతః స్వరథారూఢః కృతకర్ణకులాకులః
తన రథంపై ఎక్కి, చెవి కుండలు ఊగుతూ, అతడు బయలుదేరాడు.
రథారూఢైరమూఢాత్మా మర్త్యలోకమవాతరత్
రథాలపై ఎక్కి, స్పష్టమైన మనస్సుతో, మానవ లోకానికి దిగివచ్చాడు.
నారదేన యథైవోక్తస్తావత్సర్వం తదక్షరమ్
నారదుడు చెప్పినదానిప్రకారం, అన్నీ అక్షరాలా అలాగే జరిగాయి.
దేవైః సార్ద్ధం పశుపతిర్యావత్పశ్యతి విస్మితః
దేవతలతో కలిసి పశుపతి ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నాడు.
గాయంతి కేచిత్సోత్కంఠం లుఠంత్యన్యే ప్రహర్షితాః
కొంతమంది ఆత్రుతతో పాడుతుంటే, మరికొందరు ఆనందంతో ఉలిక్కిపడి పడుతున్నారు.
వాదయంత్యన్యథా వాద్యం గాయంత్యన్యేన్యథా గణాః 4.134.
కొంతమంది వాద్యాలు వేరేలా వాయిస్తుంటే, ఇంకొందరు వేరేలా పాడుతారు—ఆ గుంపులు ఆనందంగా ఉల్లాసపడుతున్నారు.
నీలోత్పలాభనయనైర్విలసత్ప్రాంతతారకైః
నీలకమలాలాంటి కన్నులతో, పక్కనే ఉన్న నక్షత్రాల వెలుగుతో మెరిసిపోతూ,
సురాణాం క్షోభమాలక్ష్య భగవాన్గోవృషధ్వజః
దేవతల కలవరాన్ని గమనించిన పుణ్యశీలి గోవృషధ్వజుడు,
అనర్థముత్థితం తద్వత్తద్విఘాతాయ యే జనాః
ఇలాంటి అపాయము కలిగినప్పుడు, దాన్ని తొలగించేందుకు ప్రయత్నించే వారు,
వసంతః స్వామిభక్తత్వాన్మాన్యపుష్పాకరం యదా
వసంతుడు, తన ప్రభుపట్ల భక్తితో, గౌరవప్రదమైన పుష్పాలను తీసుకొచ్చినప్పుడు,
సంచింత్యైవం సమానాయ్య వసంతం ప్రాహ శంకరః
ఇలా ఆలోచించి, వసంతుణ్ని పిలిపించి, శంకరుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు:
సితపక్షః సహాయోఽయం సర్వభూతసుఖప్రదః
ఈ శుక్లపక్ష సహాయకుడు అన్ని జీవులకు ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
యో యథా రథమారూఢః సమాయాతః సమీక్షితుమ్
ఎవరైనా రథంపై ఎక్కి, ఏ విధంగా వచ్చినా, దర్శించడానికి వస్తారు.
కారయిష్యన్తి యే మర్త్యా రథయాత్రామహోత్సవమ్
ఈ రథయాత్ర మహోత్సవాన్ని నిర్వహించే మానవులు,
ఏవమాభాష్య భగవాన్వసంతం చ తతః సురైః
ఇలా వసంతుణ్ని ఉద్దేశించి భగవంతుడు, దేవతలతో కలిసి,
ఆరోపయేత్కథం దేవాన్రథే వద జగత్పతే ।। 4.134.
ప్రపంచాధిపతీ! దేవతలను రథంపై ఎలా కూర్చోబెట్టాలో చెప్పు.
సుదృఢాక్షం దృఢాబంధం సుచక్రరథకూబరమ్
బలమైన అక్షాలు, గట్టి కట్టులు, బాగా తయారైన చక్రాలు, దండం కలిగిన రథాన్ని
అథ వా వంశవిహితం నేత్రపట్టపటావృతమ్
లేదా, బాంబూ తోలతో చేసినది, నేతపట్టీలతో, జాలితో కప్పబడినదాన్ని
సితగోయుగసంయుక్తం పఞ్చబాణపతాకినమ్
తెల్ల ఎద్దుల జంటతో కలిపినదాన్ని, ఐదు బాణాల జెండా ఉన్నదాన్ని
వైశ్వదేవం తతః కుర్యాద్గ్రహయజ్ఞవిధానతః
తర్వాత, గ్రహయజ్ఞ విధానానుసారం వైశ్వదేవ కర్మ చేయాలి.
ఆరోపయేద్రథే దేవం మూలమంత్రేణ మంత్రవిత్
మూలమంత్రంతో మంత్రజ్ఞుడు దేవతను రథంపై ప్రతిష్ఠించాలి.
రథే తిష్ఠన్నయతి వాజినః పురో యత్రయత్ర కామయతే సుషారథిః శంఖదుందుభినిర్ఘోషైః కాహలానాం చ నిఃస్వనైః
రథంపై నిలబడి, ఉత్తమ రథసారధి, తాను కోరిన చోటికి గుర్రాలను నడిపిస్తాడు; అప్పటికి శంఖాలు, డప్పులు, కాహళాల మ్రోగులు వినిపిస్తాయి.
దోషాసుఖేన రమితం ప్రేషణీయపురఃసరమ్
రాత్రి ఆనందంతో మునిగి, ముందుగా ఊరేగింపు సాగుతుంది.
తాంబూలాని రథే దద్యాత్పుష్పమాలాయుతాని చ
రథంపై తాంబూలాలు, పుష్పమాలలతో కలిపి ఉంచాలి.
యస్యయస్య గృహేభ్యేతి ప్రేరితో రథినా రథః । ।। 4.134.
ఏ ఇంటికి రథాన్ని రథసారధి పంపిస్తాడో, ఆ ఇంటికి రథం చేరుతుంది.
ఇతరోఽపి భవేత్పూజ్యః సంప్రాప్తే గృహిణాం గృహే
అక్కడ ఆ ఇంటి యజమాని వద్దకు రథం వచ్చినప్పుడు, మరొకరిని కూడా గౌరవంగా ఆహ్వానించాలి.
కదాచిదక్షభఙ్గః స్యాద్ధ్వజభంగోఽథ వా భవేత్
ఎప్పటికప్పుడు రథం అక్షం విరిగిపోవచ్చు, లేక జెండా పగిలిపోవచ్చు.
బ్రాహ్మణాంస్తత్ర సంపూజ్య హోమః కార్యో విజానతా
అలాంటి సందర్భంలో బ్రాహ్మణులను గౌరవించి, జ్ఞానంతో హోమం చేయాలి.
ప్రేరణీప్రేక్షణీయైశ్చ భ్రామయిత్వా రథోత్తమమ్
రథాన్ని నడిపేవారు, చూసేవారితో కలిసి రథాన్ని ప్రదర్శించాలి.
దోలాగ్రాహైశ్చక్రదోలాభ్రమైర్డమరకైస్తథా
రథాన్ని ఊపేవారు, చక్రాన్ని తిప్పేవారు, డమరుకాలు మోగించేవారు కూడా ఉండాలి.