ఉత్పత్తిహేతుభూతా వై భూతానాం మహతాం నృప । తేషామేవ గృహీతాని శనైః పఞ్చేన్ద్రియాణి తు
హే రాజా, ఆ మహాసత్తులలోనుండి జననకారణాలు ఉద్భవించాయి; నిజంగా ఆ సత్తులకుండానే ఐదు ఇంద్రియాలు постепంగా ఏర్పడ్డాయి.
తథైవావయవాః సూక్ష్మాః షణ్ణామప్యమితౌజసామ్
అలాగే సూక్ష్మ అవయవాలు కూడా ఉద్భవించగా — ఆరు సంఖ్యలో ఉండి, ప్రతిది శక్తి-సూక్ష్మత్వంతో యుక్తమై ఉంది.
సంనివేశ్యాత్మమాత్రాసు స రాజన్భగవాన్విభుః । భూతాని నిర్మమే తాత సర్వాణి విధిపూర్వకమ్
ప్రశస్తుడు, సమర్థుడు పరమేశ్వ రౌ ఆ ఆవయవాలను కేవలం స్వ-ఘటకాల్లోనే సంరక్షించాడు; హే కుమారా, ఆయనే వాటిని నియమముతో అనుగుణంగా తీశాడు.
యన్మూర్త్యవయవాః సూక్ష్మాస్తస్యేమాన్యాశ్రయాణి షట్ । తస్మాచ్ఛరీరమిత్యాహుస్తస్య మూర్తిం మనీషిణః
ఆ భౌతిక, సూక్ష్మ అంశాలకు ఆరు ఆధారాలు ఉన్నాయి; కాబట్టి జ్ఞానవంతులు చెప్పుచున్నట్లే శరీరం భాగాలుగా ప్రదర్శితమైన రూపమనే మాట.
మహాన్తి తాని భూతాని ఆవిశన్తి తతో విభుమ్ । కర్మణా సహ రాజేన్ద్ర సగుణాశ్చాపి వై గుణాః
ఆ విశాల సత్తుల నుంచే పరమేశ్వరుడు ప్రవేశించి కలిసిపోయెను; క్రియతో, హే రాజా, గుణాలు అతనికి అనుసరించగా—కొన్ని లక్షణాలతో, కొన్ని లక్షణరహితంగా.
తేషామిదం తు సప్తానాం పురుషాణాం మహౌజసామ్ । సూక్ష్మాభ్యో మూర్తిమాత్రాభ్యః సమ్భవత్యవ్యయాద్వయమ్
అక్కడి నుండి ఆ ఏడుగురు మహానులలో రెండు నశ్వరరహిత అంశాలు ఉద్భవించాయి: సూక్ష్మం మరియు ప్రకాశవంతం మాత్రమే అయినది.
భూతాదిమహతస్తాత యేన వ్యాప్తమిదం జగత్ । తస్మాదపి మహాబాహో పురుషాః పఞ్చ ఏవ హి
హస్తవంతా, ఈ లోకం వ్యాప్తి చెందిన ఆ మహోన్నత మూలం నుండి కనుక పరమపురుషుల సంఖ్య ఐదు మాత్రమే అన్నది.
కేచిదేవం పరాం తాత సృష్టిమిచ్ఛన్తి పణ్డితాః । అన్యేఽప్యేవం మహాబాహో ప్రవదన్తి మనీషిణః
వివేకజ్ఞులు అంటారు, కుమారా, కొందరు ఈ విధంగా పరమాన్ని సృష్టించాలనుచేసుకొంటారనీ; మాధ్యమికజ్ఞులు అంటారు, హస్తవంతా, మరొక్క విధంగా ప్రకటింపబడుదని.
యోఽసావాత్మా పరస్తాత కల్పాదౌ సృజతే తనుమ్ । ప్రజనశ్చ మహాబాహో సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః
ఆ పరమతని తప్పని ఇతర ఆ ఆత్మ మొదట ఒక కల్పాది శరీరాన్ని నిర్మిస్తుంది; హస్తవంతా, అది విభిన్న రూపాలుగా అనేక సంతానాలను జనయిస్తుంది.
తేన సృష్టః పుద్గలస్తు ప్రధానం విశతే నృప । ప్రధానం క్షోభితం తేన వికారాన్యుజతే బహూన్
ఆ వ్యక్తి నుండి పుద్గల-సమాహారం ఉద్భవించి ప్రాథమికస్తితిలో ప్రవేశించింది; ఆ ప్రాథమికం అతని ప్రభావంతో చే రాగానే బహు పరిణామాలు, రూపాంతరాలు చోటుచేసుకుంటాయి.
ఉత్పద్యతే మహాంస్తస్మాత్తతో భూతాదిరేవ హి । ఉత్పద్యతే విశాలం చ భూతాదేః కురునన్దన
ఆ జీవుల నుంచి ఒక mahān జన్మిస్తుంది; కనుక, కురువంశీయతోన్యాస, మొదట జీవులు ఉద్భవిస్తాయ్, ఆ జీవుల వద్దనుండి విస్తృతమైన ఒక ప్రభువు జనిస్తాడని.
విశాలాచ్చ హరిస్తాత హరేశ్చాపి వృకాస్తథా । వృకైర్ముష్ణన్తి చ బుధాస్తస్మాత్సర్వం భవేన్నృప
ఆ విశాలాత్నికించెనుండి హరి, హరీశుడు, అలాగే నక్కలు జన్మిస్తాయి; మరియు ఋషులు ఆ నక్కల సమీపంలో తమకు ఉష్ణం పొందుతారు — ఈ విధంగా, ఓ రాజా, అంతా ఉద్భవిస్తుంది.
తథైషామేవ రాజేన్ద్ర ప్రాదుర్భవతి వేగతః । మాత్రాణాం కురుశార్దూల విబోధస్తదనన్తరమ్
అదే విధంగా వారి రాజులతో కూడిన అధిపతి త్వరగా ప్రత్యక్షమవుతాడు; అప్పటి తర్వాత, కురువు మధ్యపురుషా, ఆ వారుల కొలతలు పరమార్థంగా తెలుస్తాయని నీకు తెలియవలెను.
తస్మాదపి హృషీకాణి వివిధాని నృపోత్తమ । తథేయం సృష్టిరాఖ్యాతాఽఽరాధ్యతః కురునన్దన
అందుచేత, గౌరవమైన రాజా, అనేక విభిన్న ఆనందాలు కూడా ఏర్పడతాయ్; కురువంశీయ ఆనందా, ఈ సృష్టి పూజార్హమని ఇలా ప్రకటించబడును.
భూయో నిబోధ రాజేన్ద్ర భూతానామిహ విస్తరమ్ । గుణాధికాని సర్వాణి భూతాని పృథివీపతే
మరలా తెలుసుకో, రాజా, ఇక్కడి జీవుల పరిమాణాన్ని: బహు గుణగుణమైన అన్ని జీవరాసులు భూమి-ప్రభువునికే చెందుతాయి.
ఆకాశమాదితః కృత్వా ఉత్తరోత్తరమేవ హి । ఏకం ద్వౌ చ తథా త్రీణి చత్వారశ్చాపి పఞ్చ చ
అతనే మొదట ఆకాశాన్ని నిర్మించాడు, శాశ్వతంగా ముందు భాగంలో కొనసాగిస్తూ; ఒక్కటి, రెండు, అలాగే మూడు, నాలుగు, అంతే కాకుండా ఐదు.
తతః స భగవాన్బ్రహ్మా పద్మాసనగతః ప్రభుః । సర్వేషాం తు స నామాని కర్మాణి చ పృథక్పృథక్
ఆ తర్వాత ఆ రాజా, బ్రహ్మా, పుష్పములంపైన కూర్చుని—ప్రతి ఒక్కరి నామాలు, కార్యాలు స్పష్టంగా విడిపోయినవిగా ఉండుచున్నాయి.
వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ పృథక్సంస్థాశ్చ నిర్మమే । కర్మోద్భవానాం దేవానాం సోఽసృజద్దేహినాం ప్రభుః
వేదశబ్దం చేతనే వారిలో మొదటివారు విభక్తులుగా నిలిచారు, అనుసంబంధం కానివి; ప్రభువు తపస్వులచే జనించిన దేవులను మరియు సారూప్యజీవులనూ సృష్టించాడు.
తుషితానాం గణం రాజన్యజ్ఞం చైవ సనాతనమ్ । దత్త్వా వీర సమానేభ్యో గుహ్యం బ్రహ్మ సనాతనమ్
అతను తుషిటుల మిథ్యాసేనను, శాశ్వత యజ్ఞాన్ని నిర్మించాడు, మరియు సమానశక్తివంతులైన వీరులికి రహస్యమైన శాశ్వత బ్రహ్మణాన్ని ఇచ్చినవాడు.
దుదోహ యజ్ఞసిద్ధయర్థమృగ్యజుః సామలక్షణమ్ । కాలం కాలవిభక్తీశ్చ గ్రహానృతూంస్తథా నృప
అతను యజ్ఞసాధన కోసం పాలును, సామాన్ల వలె గుర్తులతో మృగయాయజ్ఞాన్ని కల్పించాడు; కాలాన్ని, కాల విభాగాలని, నక్షత్రజ్యోతిష్ఠాలను మరియు గ్రహమథ్యకథలనూ, ఓ రాజా, నిరూపించాడు.
సరితః సాగరాఞ్ఛైలాన్సమాని విషమాణి చ । కామం క్రోధం తథా వాచం రతిం చాపి కురుద్వహ
నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు — ఇవన్నీ వివిధ స్వభావాలైన ప్రాణులాతో కలిసి సృష్టించబడ్డాయి; కోరిక, కోపం, వాక్యం, ఆనందం అన్నీ కూడా ఆయన స్థాపించడమే.
సృష్టిం ససర్జ రాజేన్ద్ర సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః । ధర్మాధర్మౌ వివేకాయ కర్మణాం చ తథాసృజత్
ఓ మహారాజా, భగవానుడు సృష్టిని రూపుదిద్ది అనేక రకాల ప్రాణులను ఉత్పత్తి చేసి ధర్మం-అధర్మం, Viveka (వివేకం) మరియు కథనకార్యాల విభిన్న కర్తవ్యాలను నిశ్చితముగా పంచాడు.
సుఖదుఃఖాదిభిర్ద్వన్ద్వైః ప్రజాశ్చేమా న్యయోజయత్ । అణ్వ్యో మాత్రావినాశిన్యో దశార్ధానాం తు యాః స్మృతాః
ఆయనే సుఖం–వేదన వంటి ప్రత్యర్థుల జంటలుగా ప్రాణులను ఏర్పాటు చేశారు; కొంతలు అణువుల మాదిరిగా భాగవిభక్తి లేకుండా చేయబడ్డారు, మరికొందరు వంటి పదరెండు భాగాల వారిగా చేయబడ్డట్లు జ్ఞాపకముంటుంది.
తాభిః సర్వమిదం వీర సమ్భవత్యనుపూర్వశః । యత్కృతం తు పురా కర్మ సన్నియుక్తేన వై నృప
ఈ విధానాల ద్వారా అంతా క్రమంగా సృష్టి ఏర్పడుతుంది; ముందు జరిగిన కర్మలను సీఎాధికారి ఆజ్ఞాపించి నియమించాడు.
స తదేవ స్వయం భేజే సృజ్యమానం పునః పునః । హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మే ఋతానృతే
ఆయ్నే అధిపతి పునరావృతంగా జన్మిస్తున్న వాటినే పునరావస్తావిస్తుంది — హింసాత్మకాన్నీ అహింసాత్మకాన్నీ, మృదువైనదినీ క్రూరమైనదినీ, ధర్మానుగుణమనేదినీ అసత్యాన్నీ, సత్యాన్నీ అబద్ధాన్నీ ఒకే క్షమతో పంపుతాడు.
యద్యథాస్యాభవత్సర్గే తత్తస్య స్వయమావిశత్ । యథా చ లిఙ్గాన్యృతవః స్వయమేవానుపర్యయే
జన్మసమయంలో అవి ఎక్కడి నుంచి వచ్చాయో ఏమైనా, అవే స్వయంగా మరలా ప్రవేశిస్తాయి; మరిన్ని తప్పుడు గుర్తుల మాదిరిగానే అవి సవ్యూత క్రమంలో తిరిగి వస్తాయి.
స్వాని స్వాన్యభిపద్యన్తే తథా కర్మాణి దేహినః । లోకస్యేహ వివృద్ధ్యర్థం ముఖబాహూరుపాదతః
సశరీరులు తమ సౌకర్యమైన స్వభావానుగుణమైన కర్మలను స్వయంగా షోలుకుంటారు; ప్రపంచోద్ధరణార్థం వారు మూత్రాలుమీదే, భుజాలుమీదే, ఉరులుమీదే, పాదాలుమీదే జనమవుతారు.
బ్రహ్మ క్షత్రం తథా చోభౌ వైశ్యశూద్రౌ నృపోత్తమ । ముఖాని యాని చత్వారి తేభ్యో వేదా వినిఃసృతాః
వేదాలకు మూలం: ముఖాల నుంచి బ్రాహ్మణులు జన్మించారు, భుజాల నుంచిక్షత్రియులు, ఉరుల నుంచి వైశ్యులు, పాదాల నుంచి శుద్రులు ఉద్భవించు — ఓ రాజా, ఆ నాలుగు అంగాల నుండే వేదాలు ప్రవహించాయి.
ఋగ్వేదసహితా తాత వసిష్ఠేన మహాత్మనా । పూర్వాన్ముఖాన్మహాబాహో దక్షిణాచ్చాపి వై శృణు
విను: ఋగ్వేదం మహానుభావుడు వశిష్ఠుని ముందస్తు ముఖం నుంచి ప్రకాశించింది; అది తూర్పునుండి వచ్చింది, ఓ శక్తివంతుడా.
యజుర్వేదో మహారాజ యాజ్ఞవల్క్యేన వై సహ । సామాని పశ్చిమాత్తాత గౌతమశ్చ మహానృషిః
యజుర్వేదం, రాజా, యజ్ఞవల్క్యునితో కలుసు వచ్చిందని; సామవేదం పడమర వీధి నుంచి జారి వచ్చింది, గౌతముడు దానికి మహర్షి అనిపించడు.