వృంతాకాన్కారవేల్లాంశ్చ బింబాన్కూష్మాండకర్బురాన్ తే వ్యాధితా దరిద్రాశ్చ జాయంతే భువి మానవాః
వంకాయలు, దోసకాయలు, పొట్లకాయలు, టమాటలు, గుమ్మడికాయలు, సొరకాయలు — ఇవన్నీ రోగాలు, దారిద్ర్యంతో బాధపడే మనుషులు భూమిపై జన్మించే రూపాలు.
న కేవలం బ్రాహ్మణానాం దానం సర్వస్య శస్యతే దరిద్రాణాం చ బంధూనాం దానం కోటిగుణోత్త రమ్
బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే దానం చేయడం కాదు, అందరికీ దానం చేయడమే శ్రేయస్కరం. దారిద్ర్యంలో ఉన్న బంధువులకు దానం చేయడం వెయ్యిరెట్లు గొప్పది.
మిత్రం కులీనశ్చాపన్నో వధుర్దారిద్ర్యదుఃఖితః
స్నేహితుడు, కష్టాల్లో పడిన మంచి వంశస్థుడు, లేదా పేదరికంతో బాధపడే భార్య —
వనం ప్రస్థాపితే రామే ససీతే సహ లక్ష్మణే సా సర్వేః శ్రావితానేకైః కోశల్యా భరతేన వై
రాముడు సీతతో, లక్ష్మణుడితో కలిసి అడవికి వెళ్లినప్పుడు, భరతుడు మరియు మరికొందరు కౌసల్యాదేవికి అన్నీ వివరంగా చెప్పారు.
యదా న ప్రత్యయం యాతి కథంచిత్కోశలాత్మజా
అయినా కౌసల్యాదేవి కుమార్తెకు ఎలాంటి నమ్మకం కలగలేదు.
వైశాఖీ కార్తికీ మాఘీ తిథయోమరపూజితాః
వైశాఖ, కార్తీక, మాఘ మాసాల్లోని పుణ్యమైన తిథులు దేవతలచే పూజింపబడతాయి.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు కౌశల్యా సహసా ప్రత్యయం గతా 4.100.
ఇది విన్న కౌసల్యాదేవికి వెంటనే నమ్మకం కలిగింది.
ఏతత్తిథీనాం మాహాత్మ్యమాఖ్యాతం బహువిస్తరమ్
ఈ తిథుల మహిమను ఇక్కడ విస్తృతంగా వివరించబడింది.
వైశాఖకార్తికమఘాసహితాథ మాఘే యా పూర్ణిమా భవతి పూర్ణశశాంకచిహ్నా
వైశాఖ, కార్తీక, మాఘ మాసాలతో కలసి మాఘ మాసపు పూర్ణిమ పూర్ణచంద్రుని లక్షణంతో ఉంటుంది.
యుగాదితిథివ్రతమాహాత్మ్యవర్ణనమ్ కథ్యమానమిహేచ్ఛామి శుభధర్మపదం మహత్
ఇప్పుడు నేను యుగాది తిథి వ్రత మహిమను, ఈ శుభమైన ధర్మ మార్గాన్ని ఇక్కడ వివరంగా చెప్పదలచుకున్నాను.
యత్రాణ్వపి నరైర్ద్దత్తం జప్తం వా సుమహద్భవేత్
ఎక్కడైనా మనుషులు కొద్దిగా దానం చేసినా, లేదా జపం చేసినా అది ఎంతో గొప్పదిగా ఫలిస్తుంది.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ శృణు పాండవ తే వచ్మి రహస్యం దేవనిర్మితమ్
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ పాండవా! దేవతలు నిర్ణయించిన ఈ రహస్యాన్ని నేను నీకు చెబుతాను, విను.
వైశాఖమాసస్య తు యా తృతీయా నవమ్యసౌ కార్తికశుక్లపక్షే
వైశాఖ మాసంలో మూడవ తిథి, కార్తీక శుక్ల పక్షంలో తొమ్మిదవ తిథి —
వైశాఖస్య తృతీయా తు సమా కృతయుతేన తు
వైశాఖ మాసపు మూడవ తిథి పది లక్షల సంవత్సరాలకు సమానం.
త్రయోదశీ నభస్యే తు ద్వాపరేణ సమాగతా
భాద్రపద మాసంలో త్రయోదశి తిథి ద్వాపర యుగానికి సంబంధించినది.
ఏతాశ్చతస్రో రాజేన్ద్ర యుగానాం ప్రభవాద్యథా
ఓ రాజా! ఈ నాలుగు తిథులు యుగాల ఆరంభంగా చెప్పబడ్డాయి.
ఉపవాసస్తపో దానం జపహోమక్రియాస్తథా
ఉపవాసం, తపస్సు, దానం, జపం, హోమాది క్రియలు — ఇవన్నీ
వైశాఖస్య తృతీయాయాం శ్రీసమేతం జగద్గురుమ్ వస్త్రాలంకారసంభారైనైవేద్యై ర్వివిధైస్తథా
వైశాఖ మాసపు మూడవ తిథినాడు శ్రీ సమేతుడైన జగద్గురువును వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, వివిధ నైవేద్యాలు, భోజనాలతో పూజించాలి.
తతస్తస్యాగ్రతో ధేనుర్లవణస్యాఢకేన తు 4.101.
ఆ తరువాత, అతని ముందు ఒక ఆవును ఉప్పుతో కూడిన కొలతతో ఉంచాలి.
అవిచర్మోపరి స్థాప్య కల్పయిత్వా విధానతః
అదాన్ని పచ్చచర్మంపై ఉంచి, నిర్ణీత విధానానికి అనుగుణంగా ఏర్పాటుచేయాలి.
శ్రీధరః శ్రీపతిః శ్రీమాఞ్ఛ్రీశః సంప్రీయతామితి గోసహస్రం దశగుణం ప్రాప్నోతీహ న సంశయః
'శ్రీధరుడు, శ్రీపతి, శ్రీమంతుడు, శ్రీశ్వరుడు సంతోషించాలి' అని పఠిస్తూ, ఇక్కడ ఎవడైనా వేల ఆవుల దానం చేసిన ఫలితాన్ని పది రెట్లు పొందుతాడు అనడంలో సందేహమే లేదు.
తథైవ కార్తికే మాసి నవమ్యాం నక్తభుఙ్నరః
అదేవిధంగా, కార్తీక మాసంలో నవమి రోజున, రాత్రిపూట మాత్రమే భోజనం చేసే వాడు—
ఉమాసహాయం వరదం నీలకంఠమథార్చయేత్
—ఉమాదేవితో కూడిన వరప్రదాయిని, నీలకంఠుడిని పూజించాలి.
ధేనుం తిలమయీం దద్యాత్పురాణో క్తవిధానతః
పురాణాల్లో చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, నువ్వులతో చేసిన ఆవును దానం చేయాలి.
యదత్ర ప్రాప్యతే పుణ్యం పార్థ తత్కేన వర్ణ్యతే
పార్థా, ఇక్కడ లభించే పుణ్యాన్ని ఎవరు వివరించగలరు?
త్రయోదశీ నభసి యా కృష్ణమస్యాం సమర్చయేత్ భోజయేద్బ్రాహ్మణాన్భక్త్యా వేదవేదాఙ్గపారగాన్
భాద్రపద మాసంలో కృష్ణపక్ష త్రయోదశి రోజున, వేదాలు మరియు వేదాంగాలలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులను భక్తితో పూజించి, వారికి భోజనం పెట్టాలి.
పితౄనుద్దిశ్య దాతవ్యా సవత్సా కాంస్యదోహనీ
పితృదేవతల కోసం, కూనతో కూడిన ఆవును, కాంస్యపు పాలగిన్నెతో కలిపి దానం చేయాలి.
పితా పితామహశ్చైవ తథైవ ప్రపితామహః
తండ్రి, తాత, అలాగే పరతాత—
కృతేనానేన రాజేన్ద్ర యత్పుణ్యం ప్రాప్యతే నృభిః 4.101.
ఓ రాజేంద్రా, ఈ కార్యం ద్వారా మనుషులకు లభించే పుణ్యం—
పుత్రాన్పౌత్రాన్ప్రపౌత్రాంశ్చ ధనం చ మహదీప్సితమ్
—కుమారులు, మనవళ్లు, పరమానవళ్లు మరియు కోరుకున్న గొప్ప ధనం లభించడమే.