కలాకాష్ఠాముహూర్తాది దినరాత్రిశరీరవాన్
కాల, కాష్ఠ, ముహూర్తం వంటి కాల విభాగాలు, అలాగే పగలు, రాత్రి రూపాలు ఆయనలో ఉన్నాయి.
యోఽయం కాలో మయాఖ్యాతస్తవ ధర్మభృతాం వర
ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో నీవు ఉత్తముడవు, నేను చెప్పిన ఈ కాలమే అది.
దానవానాం వినాశాయ వసుదేవకులోద్భవమ్
ఈ కాలం దానవులను నాశనం చేయడానికి, వసుదేవుని వంశంలో పుట్టింది.
బ్రహ్మాణం భాస్కరం శేషం సర్వవ్యాపినమీశ్వరమ్
ఆయన బ్రహ్మ, సూర్యుడు, శేషుడు, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్న పరమేశ్వరుడు.
ప్రత్యయార్థం మయాఖ్యాతం సోఽహం పార్థ న సంశయః యుధిష్ఠిర ఉవాచ అనన్తవ్రతమాహాత్మ్యవిధిం వద విదాం వర
నిజాన్ని నిశ్చయంగా చెప్పడానికి నేను వివరించాను; ఆ నేను నేనే, పార్థా, సందేహం లేదు. యుధిష్ఠిరుడు అడిగాడు: జ్ఞానంలో నీవు శ్రేష్ఠుడు, అనంత వ్రత విధానం, మహిమను నాకు చెప్పు.
కిం పుణ్యం కిం ఫలం చాస్య హ్యనుష్ఠానవతాం నృణామ్
ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించేవారికి ఎలాంటి పుణ్యం, ఫలం లభిస్తాయి?
ఏవం సమస్తం విస్తార్య బ్రూహ్యనంతవ్రతం హరే శ్రీకృష్ణ ఉవాచ ఆసీత్పురా కృతయుగే సుమంతో నామ వై ద్విజః
ఇలా అన్నీ వివరంగా చెప్పాక, అనంత వ్రతాన్ని వివరించు, హరివా. శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: కృతయుగంలో ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు, అతని పేరు సుమంతుడు.
వశిష్ఠగోత్రే చోత్పన్నః సురూపశ్చ భృగోః సుతామ్
వసిష్ఠ గోత్రంలో పుట్టి, అందంగా ఉండి, భృగువు కుమార్తెను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.
తస్యాః కాలేన సంజాతా దుహితానంతలక్షణా
కాలక్రమంలో ఆమెకు అనంత లక్షణాలతో కూడిన కుమార్తె పుట్టింది.
మాతా చ తస్యాః కాలేన హరదాహేన పీడితా
ఆమె తల్లి కొంతకాలానికి వ్యాధి బాధతో బాధపడింది.
సుమంతోపి తతోన్యాం వై ధర్మపుంసః సుతాం పునః
ఆ తర్వాత సుమంతుడు తన కుమార్తెను మరొక ధార్మికుడికి ఇచ్చాడు.
దుఃశీలాం కర్కశాం చండీం నిత్యం కలహకారిణీమ్
ఆమె దురాచారిణి, కఠిన స్వభావం గలది, కోపిష్టి, ఎప్పుడూ గొడవపడే స్వభావం కలది.
కుడ్యస్తంభతులాధారదేహలీతోరణాదిషు
ఆమె గోడలు, స్తంభాలు, తులాలు, తలుపు అంచులు, తోరణాల దగ్గర పునఃపునః పూజలు చేసేది.
స్వస్తికైః శంఖపద్మైశ్చ అర్చయన్తీ పునఃపునః
స్వస్తిక, శంఖం, పద్మం వంటి ఆకారాలతో మళ్లీ మళ్లీ పూజలు చేసేది.
కస్మై దేయా మయా శీలా విచార్యైవం సుదుఃఖితః
ఈమె స్వభావాన్ని పరిశీలించి, బాధతో, ఎవరికి ఇవ్వాలో నేను ఆలోచించాను.
స్మృత్యుక్తశాస్త్రవిధినా వివాహమకరోత్తదా
స్మృతి శాస్త్రంలో చెప్పిన విధంగా వివాహాన్ని నిర్వహించాడు.
కిఞ్చిదాయాదికం దేయం జామాతుః పారితోషికమ్
కొంత చిన్న ఆస్తిని కోడలికి ఇచ్చి, అల్లుడిని సంతృప్తిపర్చాలి.
కపాటే సుస్థిరం కృత్వా గమ్యతామిత్యువాచ హ
తలుపు బాగా మూసి, 'వెళ్లిపోవచ్చు' అని చెప్పాడు.
కౌండిన్యోపి వివాహ్యైనాం పథి గచ్ఛఞ్ఛనైఃశనైః
కౌండిన్యుడు కూడా ఆమెను పెళ్లి చేసుకుని, నెమ్మదిగా దారిలో ముందుకు సాగాడు.
మధ్యాహ్నే భోజ్యవేలాయాం సముత్తీర్య సరిత్తటే
మధ్యాహ్న భోజన సమయానికి, వారు నది ఒడ్డుకు చేరుకున్నారు.
చతుర్దశ్యామర్చయన్తం భక్త్యా దేవం పృథక్పృథక్
చతుర్దశి రోజున, వారు ఒక్కొక్కరు భక్తితో దేవుని పూజించారు.
నార్యః కిమేతన్మే బ్రూత కింనామ వ్రతమీదృశమ్
ఆడవారు అడిగారు: "ఇది ఏమిటి? ఈ వ్రతానికి పేరు ఏమిటో చెప్పండి."
సాబ్రవీదహమప్యేవం కరిష్యే వ్రతముత్తమమ్
ఆమె చెప్పింది: "నేను కూడా ఇదే ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాను."
అర్ద్ధం విప్రాయ దాతవ్యమర్ద్ధమాత్మని భోజనమ్
ఆ భోజనాన్ని అర్ధం బ్రాహ్మణుడికి ఇవ్వాలి, మిగతా అర్ధం తానే తినాలి.
కర్తవ్యం తు సరిత్తీరే కథాం శ్రుత్వా హరేరిమామ్
ఈ హరి కథను విని, నది ఒడ్డున ఈ వ్రతాన్ని చేయాలి.
ధూపైః పుష్పైః సనైవేద్యైః పీతాలక్తైశ్చతుఃశతైః
ధూపం, పువ్వులు, నైవేద్యం, నాలుగు వందల పసుపు దారాలతో పూజ చేయాలి.
చతుర్దశగ్రంథియుతం వామే స్త్రీ దక్షిణే పుమాన్
పద్నాలుగు ముడులు ఉన్న దారాన్ని, ఆడవారు ఎడమ చేతికి, మగవారు కుడి చేతికి కట్టుకోవాలి.
అనంత సంసారమహాసముద్రే మగ్నాన్సమభ్యుద్ధర వాసుదేవ
అనంతమైన ఈ సంసార మహాసముద్రంలో మునిగిపోయినవారిని, వాసుదేవా! నీవు రక్షించు.
అనేన దోరకం బద్ధ్వా భోక్తవ్యం స్వస్థమానసైః
ఈ దారాన్ని కట్టుకుని, మనసు నిశ్చలంగా ఉంచి భోజనం చేయాలి.
భుక్త్వా చాంతే వ్రజేద్వేశ్మ హీదం ప్రోక్తం వ్రతం తవ
భోజనం చేసిన తర్వాత ఇంటికి వెళ్లాలి; నీకు చెప్పిన వ్రతం ఇదే.