ఉవాచాసౌ చిరం ధ్యాత్వా రుద్రోమాశుక్రసమ్భవః
ఆయన చాలా కాలం ధ్యానం చేసి, ఉమా-శుక్ర సంభూతుడైన రుద్రుడు మాట్లాడాడు.
ఏవం శ్రుత్వా గతా దేవా యత్ర శమ్భుః సహోమయా
అలా విని, దేవతలు ఉమాతో కూడిన శంభువు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు.
ప్రతిపన్నం చ రుద్రేణ ఉమయా సహితేన తత్
రుద్రుడు ఉమాతో కలిసి ఆ విషయాన్ని అంగీకరించాడు.
దివ్యం వర్షశతం సాగ్రం గతః కాలోఽథ మైథునే భయం చ సుమహత్తేషాం దేవానాం సమజాయత
దివ్యమైన వంద సంవత్సరాలు, కొంత ఎక్కువగా, మైథునంలో గడిచిపోయాయి. అప్పుడు దేవతలకు గొప్ప భయం కలిగింది.
స రుద్రసమ్భవో యో వై భవిష్యతి మహాబలః
రుద్రుని నుండి పుట్టబోయే వాడు నిజంగా మహాబలశాలి.
కేన కాలేన భవతి రతేర్విరతిరేతయోః
ఆ ఇద్దరి మైథునానికి ఎప్పుడు విరామం కలుగుతుంది?
గతౌ తౌ చోమయా దృష్టౌ సమస్థౌ విషమస్థయా 4.93.
వారు ఇద్దరూ వెళ్లిపోయారు. ఉమా, వారిని కలిసిన స్థితిలో, విడివిడిగా ఉన్న స్థితిలో చూశారు.
యస్మాత్తైర్జనితో విఘ్నో మేఽపత్యార్థే దివౌకసామ్
వారివల్ల దేవతలకు సంతానప్రాప్తిలో నాకు అడ్డంకి ఏర్పడింది.
అథోవాచ తదా దేవో దేవాన్సర్వగణాఞ్ఛనైః
ఆ సమయంలో ఆ దేవుడు మెల్లగా సమస్త దేవతలకు ఇలా చెప్పాడు.
ఏవముక్తోఽథ రుద్రేణ నష్టోఽగ్నిర్దేవసంకులాత్
రుద్రుడు ఇలా అన్న తర్వాత, అగ్ని ఆ దేవతల సమూహం నుండి కనబడకుండా పోయాడు.
దేవా అన్వేషణే యత్నమకుర్వన్నగ్నిదర్శనే
అప్పుడు దేవతలు అగ్నిని వెతకడానికి, అతన్ని చూడడానికి ప్రయత్నించారు.
హంసాః కేకాః శుకా వహ్నిః శీఘ్రం శరవణం గతాః
హంసలు, నెమళ్ళు, గ్రీవపక్షులు, అగ్ని—all కలిసి వెంటనే ముళ్ల అడవికి వెళ్లిపోయారు.
దృష్ట్వాథ విబుధాః సర్వే పక్షిణం పక్షిణాం వరమ్
అక్కడ పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడిని చూసి, అందరు దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు.
కచ్చిదృష్టస్త్వయా వహ్నిర్వనేఽస్మిన్నటతా సదా
"ఈ అడవిలో ఎప్పుడూ తిరిగే అగ్నిని నువ్వు ఎక్కడైనా చూశావా?" అని అడిగారు.
భూయోభూయస్తు పృష్టోఽపి న గాముచ్చారయేచ్చిరమ్
ఎన్నిసార్లు అడిగినా, అతను చాలా సేపు ఒక్క మాట కూడా చెప్పలేదు.
యస్మాన్న కిఞ్చిదుక్తం తే తస్మాచ్చిత్ర తనూరుహాః
నువ్వు ఏమీ చెప్పలేదు కాబట్టి, ఓ అద్భుతమైన రెక్కలవాడా—
ద్వితీయం తే వరం దద్మో జీవజీవక శోభనమ్ 4.93.
మేము నీకు రెండో వరం ఇస్తున్నాం, ఓ అందమైన జీవజీవకా.
కశ్చిద్యది తవాధస్థాద్బుధః స్నానం కరిష్యతి
ఏదైనా జ్ఞాని నీ క్రింద స్నానం చేస్తే,
మాసం యశ్చ తృతీయం వై భక్షయిష్యత్యనిందితమ్
లేదా ఎవరు నెలలో నీ మూడవ గుడ్డును నిందించకుండా తింటే,
ఇదం దత్త్వా వరాంస్తస్య వహ్నిత్వమథ ఆప్తవాన్
ఈ వరాలు ఇచ్చిన తర్వాత, అగ్ని తన స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందాడు.
ఊష్మయా జాతకల్మాషం జ్ఞాత్వా సంహృష్టమానసః
వెదురు వేడి వల్ల మచ్చలు పడ్డాయని తెలుసుకుని, అతని మనసు ఆనందంతో నిండిపోయింది.
ఊష్మయా కల్మషీభూయ హ్యగ్నిర్గర్భం ధరిష్యతి
వెదురు వేడి వల్ల మచ్చలు పడి, అగ్ని గర్భాన్ని మోయనున్నాడు.
పండాగ్నిపాలనే పుణ్యం యద్దృష్టం బ్రహ్మవాదిభిః
పండితులు చెప్పినట్లు, పవిత్రమైన అగ్నిని సంరక్షించడం వల్ల పుణ్యం కలుగుతుంది.
వంశస్యానుగ్రహం కృత్వా దేవ్యాహృతిమథాబ్రువన్
వంశానికి అనుగ్రహం చేసి, ఆ తరువాత వారు దేవికి ఇచ్చే నైవేద్యాన్ని గురించి మాట్లాడారు.
భూయోఽపి కేన కాలేన అగ్నిరగ్నిత్వమాప్తవాన్
మళ్ళీ కొంతకాలం తర్వాత, అగ్ని తన స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందాడు.
యస్మిన్కాలే తిథీ యస్యా పునరగ్నిత్వమాప్తవాన్
ఎప్పుడు, ఏ తిథిలో, అగ్ని తన స్వరూపాన్ని మళ్ళీ పొందాడో?
ఉతథ్యాఙ్గిరసోః పూర్వమాసీద్వ్యతికరో మహాన్ ఉతథ్యేనైవముక్తస్తు అఙ్గిరాః ప్రాహ తం మునిమ్ ।।4.93.
ఒకప్పుడు ఉతత్యుడు, అంగిరసుడు ఇద్దరి మధ్య గొప్ప వివాదం జరిగింది. అప్పుడు ఉతత్యుడు మాట్లాడిన వెంటనే, అంగిరసుడు ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగాడు.
గచ్ఛావో బ్రహ్మసదనం మరీచిప్రముఖైర్ద్విజైః ఉతథ్యః ప్రాహ సద్బ్రహ్మనృషీంస్తాన్స్తబ్ధమానసః
మరీచి మొదలైన బ్రాహ్మణులతో కలిసి మనం బ్రహ్మసదనానికి వెళ్దాం అని ఉతత్యుడు, మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నవాడిగా, ఆ మహర్షులను ఉద్దేశించి అన్నాడు.
జ్యాయాన్వా కతమోస్మాకమితి నః కథ్యతాం స్ఫుటమ్
మనలో ఎవరు గొప్పవాడో స్పష్టంగా చెప్పండి అని మేము కోరుతున్నాము.
అథోవాచ మునిర్బ్రహ్మా తావుభౌ కుద్ధమానసౌ
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు, కోపంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరిని ఉద్దేశించి ఇలా మాట్లాడాడు.