కార్తికే శుక్లపక్షస్య ద్వాదశ్యాం రజనీముఖే
కార్తీక మాసంలో శుక్లపక్ష ద్వాదశి రాత్రి ప్రారంభంలో,
వేద్యంతే రత్నమాలాభీ రమ్యే మాలానురంజితే
మణిమాలలతో అలంకరించబడిన అందమైన ప్రదేశంలో, మాలలు ప్రదర్శించబడ్డాయి.
వర్ద్ధమానతరూత్థాభిర్దీపికాభిర్హుతాశనమ్ 4.71.
వృద్ధిచెందిన చెట్లతో చేసిన దీపాలతో అగ్ని వెలిగించారు.
పుష్పైరభ్యర్చితం దేవం సమాలబ్ధం చ చన్దనైః
పుష్పాలతో దేవుణ్ణి పూజించి, చందనంతో అభిషేకించారు.
గన్ధైః పుష్పైరంలకారైర్వస్త్రై రత్నైశ్చ పూజితైః
సుగంధాలు, పువ్వులు, అలంకారాలు, వస్త్రాలు, రత్నాలతో ఘనంగా పూజించారు.
ఆదిత్యం శంకరం గౌరీం యక్షం గణపతిం గ్రహాన్
ఆదిత్యుడు, శంకరుడు, గౌరీ, యక్షుడు, గణపతి, గ్రహాలు—
గవాం నీరాజనం కుర్యాన్మహిష్యాదేశ్చ మండలమ్
ఆవులకు, మహిషి వర్గానికి దీపారాధన చేయాలి.
తా గావః ప్రసుతా యాంతి స్వాపీడాస్తబకాంగదాః
ఆ ఆవులు ప్రసవించి, పూలమాలలు, గజ్జెలు ధరించి ముందుకు సాగుతాయి.
అనుయాంతి సగోపాలాః కాలయంతో ధనాని తే
గోపాలులు వారిని అనుసరిస్తూ, తమ సంపదను లెక్కించుకుంటారు.
ఏవం కోలాహలే వృత్తే గవాం నీరాజనోత్సవే
ఇలా ఆవులకు దీపారాధన ఉత్సవంలో అలాంటి కోలాహలం ఏర్పడుతుంది.
రాజచిహ్నాని సర్వాణి ఉద్ధృత్య స్వగృహాంగణే
రాజసంబంధమైన గుర్తులన్నీ తన ఇంటి ప్రాంగణంలోకి తీసుకొచ్చి,
సింహాసనోపవిష్టశ్చ శంఖతూర్యాదినిస్వనైః
సింహాసనంపై కూర్చుని, శంఖాలు, తూర్యాలు ఇతర వాద్యాల ధ్వనులతో,
తతః స్త్రీలక్షణైర్యుక్తా వేశ్యా వాథ కులాఙ్గనా 4.71.
ఆ తరువాత, స్త్రీ లక్షణాలతో అలంకరించబడిన వేశ్య లేదా మంచి కుటుంబానికి చెందిన మహిళ,
శాంతిరస్తు సమృద్ధిశ్చ ద్విజైశ్చ స్వజనేన చ
శాంతి కలగాలని, సంపద పెరగాలని, ద్విజులు మరియు తన బంధువులతో కూడి కోరాలి.
ఏవమేషా మహాశాంతిః ఖ్యాతా నీరాజనే జనే
ఇలా, ఈ గొప్ప శాంతి కర్మను ప్రజలు నీరాజనంగా పిలుస్తారు.
తేషాం రోగాః క్షయం యాంతి సుభిక్షం వర్ద్ధతే తదా
వారికి ఉన్న వ్యాధులు పోయి, ఆ సమయానికి సమృద్ధి పెరుగుతుంది.
లోకానావర్ద్ధయిత్వా తు అజపాలవరో యథా
ఎలా గొప్ప గొఱ్ఱె కాపరి ప్రజలను పెంచుతాడో, అలా ఇదీ ప్రజలను అభివృద్ధి చేస్తుంది.
వర్షేవర్షే ప్రయోక్తవ్యా శాంతిర్నీరాజనా ఇతి
ప్రతి సంవత్సరం నీరాజనమనే శాంతి కర్మను నిర్వహించాలి.
నీరాజయంతి నవమేఘనిభం హరిం యే గోబ్రాహ్మణాన్రథగజాంశ్చ నరేశచిహ్నాన్
హరిని, మేఘంలా నలుపుగా ఉన్నవారిని, ఆవులు, బ్రాహ్మణులు, రథాలు, ఏనుగులు, రాజగుర్తులకు నీరాజనం చేసే వారు—
ఇతి శ్రీభవిష్యే మహాపురాణ ఉత్తరపర్వణి శ్రీకృష్ణయుధిష్ఠిరసంవాదే నీరాజనద్వాదశీవ్రతవర్ణనం నామైకసప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీభవిష్య మహాపురాణంలో ఉత్తరపర్వంలో శ్రీకృష్ణుడు యుధిష్ఠిరునితో చేసిన సంభాషణలో 'నీరాజన ద్వాదశీ వ్రతవివరణ' అనే డెబ్బై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది.
భీష్మపఞ్చకవ్రతవర్ణనమ్ కర్తవ్యం కార్త్తికే మాసి ప్రయత్నాద్భీష్మపఞ్చకమ్
కార్తీక మాసంలో భీష్మపంచక వ్రతాన్ని శ్రద్ధతో చేయాలి.
విధానం కీదృశం తస్య ఫలం చ యదుసత్తమ
హే యదుకులశ్రేష్ఠా! దాని విధానం ఎలా, ఫలం ఏమిటి?
యథావిధి చ కర్తవ్యం ఫలం చాస్య యథోదితమ్
దాన్ని యథావిధిగా ఎలా చేయాలో, దానికి చెప్పిన ఫలం ఏమిటో,
మయాపి భృగవే ప్రోక్తం భృగుశ్చోశనసే దదౌ
నేనూ అది భృగువుకు చెప్పాను, భృగువు ఉశనసుకు చెప్పాడు.
తేజస్వినాం యథా వహ్నిః పవనః శీఘ్రగామినామ్
ఎలా తేజోవంతులలో అగ్ని, వేగంగా పోయే వారిలో వాయువు ఉన్నదో,
భూలోకః సర్వలోకానాం తీర్థానాం జాహ్నవీ యథా
ప్రపంచాలన్నింటిలో భూమి, తీర్థాలలో గంగా నదిలా,
వేదో యథైవ శాస్త్రాణాం దేవానామచ్యుతో యథా
శాస్త్రాలలో వేదం, దేవతల్లో అచ్యుతుడు ఉన్నట్టు,
దుష్కరం భీష్మమిత్యాహుర్న శక్యం తదిహోచ్యతే
అలాగే భీష్ముడు అనుసరించడానికి చాలా కష్టం అని అంటారు; అది సాధ్యం కాదని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
వశిష్ఠభృగుభర్గాద్యైశ్చీర్ణం కృతయుగాదిషు
కృతయుగం మొదలైన యుగాలలో వశిష్ఠుడు, భృగువు, భర్గుడు మరియు ఇతరులు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించారు.
సీరభద్రాదిభిర్వైశ్యైః శూద్రైరన్యైః కలౌ యుగే 4.72.
కలియుగంలో సీరభద్రుడు వంటి వైశ్యులు, శూద్రులు మరియు మరికొందరు ఈ వ్రతాన్ని నిర్వహించారు.