తపస్యతా తత్ర తేషాం మునీనాం దర్శనార్థినామ్
ఆ మునులు అక్కడ తపస్సు చేస్తూ, దైవదర్శనం కోసం ఆకాంక్షిస్తూ ఉండగా,
బభూవ బ్రాహ్మణో వృద్ధో జరాపాండురమూర్ద్ధజః ఉమాపి చక్రే గోరూపం శృణు తత్పార్థ యాదృశమ్
అప్పుడు ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు, వృద్ధాప్యంతో తలపాలు తెల్లగా మారినవాడు, ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఉమాదేవి కూడా ఆ సమయంలో ఆవు రూపం ధరించింది. పార్ధా! ఆ సంగతిని విను.
క్షీరోదతోయసంభూతా యాః పురామృతమంథనే
పురాతన కాలంలో అమృతాన్ని పొందేందుకు పాలసముద్రాన్ని మథించినప్పుడు, అక్కడ జన్మించినవారు,
నన్దా సుభద్రా సురభీ సుశీలా బహులా ఇతి
నందా, సుభద్రా, సురభి, సుశీల, బహులా అనే ఆవులు,
జమదగ్నిభారద్వాజవశిష్ఠాసితగౌతమాః
జమదగ్ని, భారద్వాజ, వశిష్ఠ, అసిత, గౌతములు,
గోమయం రోచనా మూత్రం క్షీరం దధి ఘృతం గవామ్
ఆవు పేడ, గోరుచునీ, మూత్రం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి — ఇవన్నీ ఆవుకే చెందినవే.
గోమయాదుత్థితః శ్రీమాన్బిల్వవృక్షః శివప్రియః బీజాన్యుత్పలపద్మానాం పునర్జాతాని గోమయాత్ ।। 4.69.
ఆవు పేడ నుండి శుభకరమైన బిల్వవృక్షం, శివుడికి ప్రీతికరమైనది, పుట్టింది. అలాగే ఆవు పేడ నుంచే ఉత్పలాలు, పద్మాలు వంటి పువ్వుల విత్తనాలు కూడా పుట్టాయి.
గోరోచనా చ మాంగల్యా పవిత్రా సర్వసాధికా ఆహారః సర్వదేవానాం శివస్య చ విశేషతః
ఆవు నుండి లభించే గోరుచునీ మంగళకరమైనది, పవిత్రమైనది, అన్నిటికన్నా శ్రేష్ఠమైనది. అది దేవతలందరికీ ఆహారం, ముఖ్యంగా శివునికి ఎంతో ప్రీతికరం.
యద్బీజం జగతః కిఞ్చిత్తజ్జ్ఞేయం క్షీరసంభవమ్ ఘృతాదమృతముత్పన్నం దేవానాం తృప్తికారణమ్
ఈ లోకంలో ఉన్న ప్రతి విత్తనం పాలలో నుంచే ఉద్భవించిందని తెలుసుకోవాలి. నెయ్యి నుండి అమృతం పుట్టింది, అది దేవతలకు తృప్తిని కలిగించేది.
బ్రాహ్మణాశ్చైవ గావశ్చ కులమేకం ద్విధా కృతమ్
బ్రాహ్మణులు, ఆవులు — వీరిద్దరూ ఒకే కుటుంబం, రెండు భాగాలుగా విభజించబడ్డారు.
గోషు యజ్ఞాః ప్రవర్తంతే గోషు దేవాః ప్రతిష్ఠితాః
యజ్ఞాలు ఆవులలోనే జరుగుతాయి; ఆవులలోనే దేవతలు స్థిరంగా ఉంటారు.
శృఙ్గమూలే గవాం నిత్యం బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ సంస్థితౌ
ఆవు కొమ్ముల వేరుల దగ్గర ఎప్పుడూ బ్రహ్మ, విష్ణువులు ఉంటారు.
శివో మధ్యే మహాదేవః సర్వకారణకారణమ్
మధ్యభాగంలో శివుడు, మహాదేవుడు, అన్ని కారణాలకు కారణమైనవాడు, ఉంటాడు.
కంబలాశ్వతరౌ నాగౌ నాసాపుటసమాశ్రితౌ
కంబలుడు, అశ్వతరుడు అనే రెండు పాములు ఆవు ముక్కు రంధ్రాలలో నివసిస్తాయి.
దంతేషు వసవః సర్వే జిహ్వాయాం వరుణః స్థితః
ఆవు పళ్ళలో వసువులు అన్నీ ఉంటాయి; నాలుకపై వరుణుడు స్థిరంగా ఉంటాడు.
సంధ్యాద్వయం తథేష్టాభ్యాం గ్రీవాయాం చ పురందరః
ఆవు మెడలో రెండు సంధ్యలు, కోరుకున్న దేవతలు, అలాగే పురందరుడు కూడా ఉంటారు.
చతుష్పాత్సకలో ధర్మో నిత్యం జంఘాసు తిష్ఠతి 4.69.
నాలుగు కాళ్లు గల ఆవు కాళ్లలో ధర్మం ఎప్పుడూ నిలిచి ఉంటుంది.
ఖురాణాం పశ్చిమే భాగే రాక్షసాః సంప్రతిష్ఠితాః
ఆవు కూర్చుల వెనుక భాగంలో రాక్షసులు స్థిరంగా ఉంటారు.
శ్రోణీతటస్థాః పితరః కపోలేషు చ మానవాః
నడుము పక్కలలో పితృదేవతలు, చెంపలపై మనుషులు ఉన్నారు.
ఆదిత్యా రశ్మయో వాలాః పిణ్డీభూతా వ్యవస్థితాః
సూర్యుని కిరణాలు జుట్టుగా కూడి, అందంగా ఏర్పడినవి.
త్రయస్త్రింశద్దేవకోట్యో రోమకూపే వ్యవస్థితాః
మూడున్నర కోట్ల దేవతలు జుట్టు రంధ్రాలలో స్థిరంగా ఉన్నారు.
చత్వారః సాగరాః ప్రోక్తా గవాం యే తు పయోధరాః
నాలుగు సముద్రాలు ఆవుల పాలు పిండాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
జఠరే గార్హపత్యోఽగ్నిర్దక్షిణాగ్నిర్హృదిస్థితః
జఠరంలో గార్హపత్యాగ్ని, హృదయంలో దక్షిణాగ్ని స్థితి చెందాయి.
అస్థివ్యవస్థితాః శైలా మజ్జాసు క్రతవః స్థితాః
ఎముకల్లో పర్వతాలు, మజ్జలో యజ్ఞాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి.
సురక్తపీతకృష్ణాదౌ గవాం వర్ణే వ్యవస్థితాః
ఎరుపు, తెలుపు, పసుపు, నలుపు రంగుల్లో ఆవుల స్వరూపాలు ఉన్నాయి.
సంస్మృత్య తత్క్షణాద్గౌరీ ఇయేష సదృశీం తనుమ్
అది గుర్తు చేసుకొని, ఆ క్షణంలోనే గౌరీ అలాంటి రూపాన్ని కోరింది.
షడున్నతాం పఞ్చనిమ్నాం మండూకాక్షీం సువాలధిమ్ 4.69.
ఆ ఆవు ఆరు భాగాలు పైకి, ఐదు భాగాలు క్రిందికి, గబ్బిలం కన్నుల్లా కన్నులు, అందమైన తోక జుట్టుతో ఉంది.
సుశీలాం చ సుతస్నేహాం సుక్షీరాం సుపయోధరామ్
ఆమె మంచి స్వభావంతో, కూనపిల్లపై మమకారంతో, మధురమైన పాలుతో, అందమైన పిండాలతో ఉంది.
చర్యయా ప్రతరన్హృష్టో మహాదేవః స్వచేతసి
ఆమె నడకతో, ఉదయాన్నే మహాదేవుడు తన మనసులో ఆనందించాడు.
దత్త్వా కులపతేః పార్శ్వం భృగోస్తాం గాం న్యవేదయత్
ఆ ఆవును కుటుంబాధిపతికి సమీపంలో ఇచ్చి, భృగువుకు సమర్పించాడు.