శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం కిఞ్చిద్ధర్మశాస్త్రమనుత్తమమ్ । ఆనృశంస్యం సమాశ్రిత్య కథయధ్వమ్ మహాబలాః!
నేను ధర్మశాస్త్రాశ్రయమైన పరమవిజ్ఞానాన్ని వినాలనుచున్నాను; లోపరహితమైనదాన్ని ఆధారంగా తీసుకొని చెప్పండి, మహాబలులారా!
యేనాహం ధర్మశాస్త్రం తు శ్రుత్వా గచ్ఛే పరాం గతిమ్ । యథాగతో మమ పితా శ్రుత్వా వై భారతం పురా
నన్ను ఇప్పుడు విని ఉన్న ధర్మశాస్త్రం వలననే నేను పరమ పరమార్థానికి చేరును; ఈ మేరకు నా తండ్రి కూడా పూర్వములో ఇదే వినగలగ ఒకోసారి పోయినాడు, ఓ భారత్.
తథోక్తాస్తేన రాజ్ఞా వై బ్రాహ్మణాస్తే సమన్తతః । సమాగమ్య మిథస్తే తు విమృశ్య చ భృశమ్ తదా
అలా రాజు పలికెను, బ్రాహ్మణులు అన్ని దిక్కులనుండి ఆయనకు చేరువయ్యారు; వారు గోప్యంగా కలుసుకొని దీన్ని దీర్ఘంగా ఆలోచించారు.
పూజయిత్వా తతో వ్యాసమిదం వచనమబ్రువన్ । వ్యాసం ప్రసాదయ విభో! ఏష తే కథయిష్యతి
ఆ తర్వాత వ్యాసుని పూజించి ఆయన కింది మాటలు పలికెను: "ఓ ప్రభూ, వ్యాసుని శాంతింపుచేయండి! ఆయనే మీకు ఇది చెప్పును."
తిష్ఠత్యస్మిన్మహాబాహో! వయం వక్తుం న శక్నుమః । తిష్ఠమానే గురౌ శిష్యః కథం వక్తి మహామతే!
"ఇక్కడనే ఉంటాడు మహావీరుడా; మనము మాట్లాడలేము. గురువుపర్తనం లేకుంటే శిష్యుడు ఎలా మాట్లాడగలడు, ఓ మహోన్నతుడా?"
అయం గురుః సదాస్మాకం సాక్షాన్నారాయణస్తథా । కృపాలుశ్చ తథా చాయం తథా దివ్యవిధానవిత్
మా ఈ గురువు వినోదమే నరాయణనే; దయావంతుడూ దేవీయ విధానాలలో నిపుణుడూ ఆయనే.
చతుర్ణామపి వర్ణానాం పావనాయ మహాత్మనామ్ । ధర్మశాస్త్రమనేనోక్తం ధర్మాద్యైః సుసమన్వితమ్
ఐదు వర్ణాల శుద్ధికి ఈ మహాత్మను ప్రకటించరుచుట వలె; అతని ద్వారా బోధింపబడిన ధర్మశాస్త్రాలు కర్తవ్యత్తులకు సంపూర్ణంగా అనుగుణమై ఉంటాయి.
బిభేతి గహనాచ్ఛాస్త్రాల్లోకో వ్యాధిరివౌషధాత్ । భారతస్య చ విస్తారో మునినా వ్యాహృతః స్వయమ్
ప్రపంచం ఆ పరిణీత శాస్త్రాన్ని రోగానికి వైద్యం భయపడినదిలా భయపడుతుంది; భ‌రతుడు యొక్క విస్తారమును నిజంగా మహా ముని ప్రకటించాడు.
యథా స్వాదు చ పథ్యం చ దద్యాస్త్వం భిషగౌషధమ్ । తథా రమ్యం చ శాస్త్రం చ భారతం కృతవాన్మునిః
ఒక వైద్యుడు రుచి ఉందయోగ్యమైన ఔషధమివ్వునట్లే, ముని భరతుని శాస్త్రమార్గంగా సుఖప్రదంగా, ప్రయోజనకరంగా తీర్చిదిద్దారుట.
ఆస్తిక్యారోహసోపానమేతద్భారతముచ్యతే । తచ్ఛ్రుత్వా స్వర్గనరకౌ లోకః సాక్షాదవేక్షతే
ఈ భరతుని భక్తుల ఎదగటం, సత్యానికి మెట్లు అని పేరిదిగునది; వినిపిస్తే స్వర్గాన్నీ నరకాన్నీ నేరుగా చూడగలుగుతాయి.
దేవతాతీర్థతపసాం భారతాదేవ నిశ్చయః । న జన్యతే నాస్తికతా తస్య మీమాంసకైరపి
హే భరతా, దేవతల నిర్ధారణ, పుణ్యస్థళాలు, రిషుల విశ్వాసం అన్నీ నీకోసం మాత్రమే ఉన్నవి; గ్రంథవిమర్శకులూ కూడా అక్కడ అప‌వాదమును సృష్టించలేరు.
విష్ణౌ దేవేషు వేదేషు గురుషు బ్రాహ్మణేషు చ । భక్తిర్భవతి కల్యాణీ భారతాదేవ ధీమతామ్
విష్ణుప్రేమం దేవులలో, వేదాలలో, గురువుల్లో, బ్రాహ్మణుల్లో వికసిస్తుంది — ఈ శుభాకాంక్ష భక్తి మహనీయులకు నీచే, హే భరతా, వస్తుంది.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం భరతాత్సిద్ధిరేవ హి । అజిహ్మో భారతః పన్థా నిర్వాణపదగామినామ్
ధర్మార్ధకామమోక్షాధికారులకు భరతే విజయసాధనారహితమైన మార్గం; మోక్షస్థితి ఆకాంక్షించేవారి నడక భరతేనే.
మోక్షధర్మార్థకామానాం ప్రపఞ్చో భారతే కృతః । అనిత్యతాపసన్తప్తా భవన్తి తస్య ముక్తయే
భరతులో ప్రపంచం మోక్షం, ధర్మం, సంపత్తి, కామఫలాల లక్ష్యాల కోసం నిర్మించబడింది; కుటుంబశ్రమా వేసుకున్నవారు దీని ద్వారా విమోచితులవుతారు.
విపత్తిం భారతాచ్ఛ్రుత్వా వృష్ణిపాణ్డవసమ్పదామ్ । దుఃఖావసానాద్రాజేన్ద్ర! పుణ్యం చ సంశ్రయేద్బుధః
భరతునికీ వృష్ణులూ పాండవులూ బాగులైన అస్తవ్యస్తత్వం విన్న ప్రతికూలం తెలిసి, విశిష్ట రాజుడు దుఃఖాంతంలో ధర్మశరణం పొందాలి, రాజాధిరాజా.
ఏవంవిధం భారతం వై ప్రోక్తం యేన మహాత్మనా । సోఽయం నారాయణః సాక్షాత్ వ్యాసరూపీ మహామునిః
అలా ఆ మహాత్ముడు భరతుడిని వర్ణించెను; ఆ నరాయణనే ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు — మహానుభావ వ్యాసుడు సుస్థూల రూపమైనాడు.
స తేషాం వచనం శ్రుత్వా ప్రతాపీ యో మహీపతిః । ప్రసాదయామాస మునిం వ్యాసం శాస్త్రవిశారదమ్
ఆ మాటలు విని, శాస్త్రమాస్వరూప వేదవ్యాసుడని ఆ శక్తివంతుడు రాజు సాంత్వన చేసి, అతనికి అనుగ్రహమిచ్చాడు.
శతానీక ఉవాచ అఞ్జలిః శిరసా బ్రహ్మన్! కృతోఽయం పాదయోస్తవ । బ్రూహి మే ధర్మశాస్త్రం తు యేనా పూతతాం వ్రజే
అంజలి తల అభిగ్రహించి పలికింది: హే బ్రహ్మనై, మీ పాదాలు నిజంగా నా తలపై పెట్టబడ్డాయి; రాజ్యకర్మలు శుద్ధి కుదిరే ధర్మశాస్త్రం మేకు చెప్పండి.
సముద్ధర భవాదస్మాత్కీర్తయిత్వా కథాం శుభామ్ । యథా మమ పితా పూర్వం కీర్తయిత్వా తు భారతమ్
నన్ను లేచి, మీ తండ్రిగారి గురించి ముందే నన్ను సమక్షమున చెప్పిన ఆ శుభకథను మళ్లీ చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ తస్యైతద్వచనం శ్రుత్వా వ్యాసో వచనమబ్రవీత్ । ఏష శిష్యః సుమన్తుర్మే కథయిష్యతి తే ప్రభో!
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు వినిపించిన వెంటనే వ్యాసుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను — 'నా శిష్యుడు సుమంత్ర ఇతను దీన్ని పాఠకునికి చెప్పును, ప్రభో.'
యదిచ్ఛసి మహాబాహో! ప్రీతిదం చాద్భుతం శుభమ్ । శ్రవ్యం భరతశార్దూల! సర్వపాపభయాపహమ్
యేవం కోరుకున్నా, సంపాతవంతుని వలా, ఈ ఆనందకరము అద్భుత శుభము—శ్రవణముచ్చు, భారతులలో పులివంకరా!—ఇది పాపభయమంతా తొలగిస్తుంది.
యథా వైశమ్పాయనేన పురా ప్రోక్తం పితుస్తవ । మహాభారతవ్యాఖ్యానం బ్రహ్మహత్యావ్యపోహనమ్
వైశంపాయనుడు ఒకసారిగా నీ తండ్రికోసం చెప్పిన దానినని: మహాభారత విధానం బ్రాహ్మణుని హత్యాబద్ధ పాపమ్ నుంచి విముక్తిని యందు చేస్తుంది.
అథ తమృషయః సర్వే రాజానమిదమబ్రువన్ । సాధు ప్రోక్తం మహాబాహో! వ్యాసేనామితబుద్ధినా
అప్పుడు ఆ ఋషులు అందరూ ఆ రాజునికి పలుకుచున్నరో: "శ్రేయో మాట, సంపాతవ! అటువంటి విజ్ఞానవంతుడైన వైయాసుడిచ్చిన సత్యమైన వాక్యమే ఇది."
సుమన్తుం పృచ్ఛ రాజర్షే! సర్వశాస్త్రవిశారదమ్ । అస్మాకమపి రాజేన్ద్ర! శ్రవణే జాయతే మతిః । అథ వ్యాసో మహాతేజాః సుమన్తుమృషిమబ్రవీత్
రాజా-వేదవేత్త సుమంతుడు సర్వశాస్త్రనిపుణుడైన ఆ ఋషిని అడిగాడు: "హే మహారాజా, వినటం మనకూ పరాక్రమాన్నిస్తుంది." అప్పుడు ప్రఖ్యాతుడు వైయాసుడు సుమంత ఋషిని సమోపాధేశించాడు.
కథయాస్మై కథాస్తాత! యాః శ్రుత్వా మోదతే నృపః । భారతాదికథానాం తు యత్రాస్య రమతే మనః
అయన అన్నాడు: "పవిత్రకథలు చెప్పుము, ప్రియా వందనీయుడా, విని ఏ కథలు రాజుని ఆనందపరుస్తాయో—భరత్ వారితో సహా కలిగిన కథనాలలో మనసుకు సంతృప్తి కలిగే వాటిని చెప్పుము."
అసావపి మహాతేజాః శ్రుత్వా భావం మహామతేః । వ్యాసస్య ద్విజశార్దూల! ఋషీణాం చాపి సర్వశః
ఇది వింటుచున్నప్పుడు, మహామనస్యుడు ఆ ఋషి ఆత్మాభిమానంతో భావోద్వేగమును అనుభవించాడు; ద్విస్త్రజనోత్తముడైన వైయాసుడా, అతను ఇతర ఋషుల హృదయాన్నీ అలాగే... చేయించిన్నాడు.
చకార వక్తుం స మనస్తస్మై రాజ్ఞే మహామతిః । వ్యాసస్య శాసనాద్విప్ర! ఋషీణాం చైవ సర్వశః
ఆమె మనస్సును రాజునికి మాట్లాడించు పరిచేశాడు, ద్విస్త్రజనోత్తమై వైయాసుని ద్వారా; వైయాసుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఇతర ఋషులు సకల దృష్ట్యా కూడా పలికినారు.
అథ రాజా మహాతేజా ఆజమీఢో ద్విజోత్తమమ్ । ప్రణమ్య శిరసాత్యర్థం ప్రవక్తుముపచక్రమే
అప్పుడే మహోద్భాసితుడైన రాజు లేచి ఋషులలో ఉత్తముడైన బ్రాహ్మణుని ఆలింగించి, తలదంటు చేసి తన లక్ష్యమును చెప్పబోతు స్థితిలో అతని సమీపానికి వచ్చాడు.
శతానీక ఉవాచ పుణ్యాఖ్యానం మమ బ్రహ్మన్! పావనాయ ప్రకీర్తయ । శ్రుత్వా యద్బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ! ముచ్యేఽహం సర్వపాతకాత్
సుమత్రి చెప్పాడు: "ఓ బ్రాహ్మణా, శుద్ధి కావడానికి మరియు ప్రశంసార్థంగా ఒక పవిత్రమైన కథని ఉవాచించగురు; నీతోను, బ్రాహ్మణాన్ష్రేష్ఠా, వినగానే నేనెంతైన పాపాల నుండి విముక్తుడవును."
సుమన్తురువాచ నానావిధాని శాస్త్రాణి సన్తి పుష్పాని భారత । యాని శ్రుత్వా నరో రాజన్! ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః
సుమంతు ప్రతిచేసెను: "ఓ భారతా, పుస్తకాలవని అనేక జాతులే ఉన్నాయి, పుష్పాల్లా; ఎవరు ఆవన్నీ వింటారో, రాజా, వారు నిజంగానే అన్ని మలినతల నుంచి విముక్తులైపోతారు."