శ్రీ గణేశాయ నమః । నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ । దేవీం సరస్వతీం చైవ తతో జయముదీరయేత్ । జయతి పరాశరసూనుః సత్యవతీహృదయనన్దనో వ్యాసః । యస్యాస్యకమలగలితం వాఙ్మయమమృతం జగత్పిబతి । మూకఙ్కరోతి వాచాలం పఙ్గు లఙ్ఘయతే గిరిమ్ । యత్కృపా తమహం వన్దే పరమానన్దమాధవమ్ । నానాఖ్యానకకేసరం హరికథాసమ్బోధనాబోధితమ్ । భూయాద్భారతపఙ్కజం కలిమలప్రధ్వంసి నః శ్రేయసే । విప్రాయ వేదవిదుషే చ బహుశ్రుతాయ । పుణ్యం సమం భవతి తస్య చ తస్య చైవ । కృత్వా పురాణాని పరాశరాత్మజః సర్వాణ్యనేకాని సుఖావహాని । తత్రాత్మసౌఖ్యాయ భవిష్యధర్మాన్ కలౌ యుగే భావి లిలేఖ సర్వమ్ । తత్రాపి సర్వర్షివరప్రముఖ్యైః పరాశరాద్యైర్మునిభిః ప్రణీతాన్ । స్మృత్యుక్తధర్మాగమసంహితార్థాన్ వ్యాసః సమాసాదవదద్భవిష్యమ్ । అల్పాయుషో లోకజనాన్సమీక్ష్య విద్యావిహీనాన్పశువత్సుచేష్టాన్ । తేషాం సుఖార్థం ప్రతిబోధనాయ వ్యాసః పురాణం ప్రథితం చకార । జయతి చ శితిదేహః శార్ఙ్గఃధన్వా మురారిః । జయతి చ స తు దేవో భానుమాంశ్చిత్రభానుః
గణేష్‌కు నమస్కారములు। నారాయణుని, ఉత్తములైన మనుషుల్ని నమస్కరించి, సరస్వతీ దేవతను గౌరవించిన తరువాత విజయం ప్రకటించాలి। పరాశరుని కుమారుడైన వ్యాసుడికి జయమందు — సత్యవతి హృదయానికి ఆనంది: అతిశుభ్ర, అపవిత్రతకు గురికాని వాక్సంస్కృతితో సాహిత్య అమృతాన్ని లోకము పానిచేస్తాడు। అతను మూగులను మాట్లాడించేను, భాషకు బోధ ఇస్తాడు, వాకులేని వారినీ ఎత్తులు ఎదగగలిగేలా చేయుచున్నాడు। అగాధకృతజ్ఞుడు, సమస్త ఆనందాధిపుడు మాధవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను, ఆయన దయ అట్లాంటిదే. హరీ కథల వల్ల నానా పురాణకథలతో చాలా కథారత్నం తెలిసిన తరువాత భారత లోటస్ వికసించుగాక, మన సంక్షేమములో కలి రుగ్మతలను అధిగమింపజేయుగాక। ద్విజులకు, వేదజ్ఞులకు, అనేక సంప్రదాయాలలో ఖ్యాతులైనవారికి సమాన పుణ్యప్రదం వ్యక్తమవును। అనేక పురాణాలను సంకలించుకొని పరాశర కుమారుడు అన్ని సౌకర్యాలు చేకూర్చెను; అవిలో భవజీవుల సంక్షేమార్థము యుగాంతర విధులు తెలివయినవి — కలియుగంలో అవన్నీ లభ్యమవుతయి। ఇవి నిజముగా పరాశర ప్రారంభించి ఇతర మొదటి మునులచే రచింపబడ్డవి, నిబద్ధమైన ధర్మాగమ గ్రంథలలో స్మృతి చేయదలచినవిగా నిర్వచించబడ్డవి.
శ్రియావృతం తు రాజానం శతానీకం మహాబలమ్ । అభిజగ్ముర్మహాత్మానః సర్వే ద్రష్టుం మహర్షయః
శోభతో చుట్టుకున్నో ఒక రాజు, లక్షలైన సైన్యబలం కల్గి, గొప్ప ప్రాణులు అతన్ని దర్శనమిచ్చేందుకు వచ్చి — ప్రతిష్టిత మునులు సమక్షమై కలసి చూశారు.
భృగురత్రిర్వసిష్ఠశ్చ పులస్త్యః పులహః క్రతుః । పరాశరస్తథా వ్యాసః సుమన్తుర్జైమినిస్తథా
భృగు, త్రిధన్వంతుడు, వశిష్ట, పులస్త్య, పులహ మరియు క్రతువు ఉండేవారు; అలాగే పరాశరుడు, వ్యాసుడు, సుమంత్ర మరియు జైమినీయులు ఉన్నారు.
మునిః పైలో యాజ్ఞవల్క్యో గౌతమస్తు మహాతపాః । భారద్వాజో మునిర్ధీమాంస్తథా నారదపర్వతౌ
మునులలో పైల, యజ్ఞవల్‌క్య, కఠినశ్రామణ గౌతమ మొదలగువారు; పర్వతముపై ఇటీవలికర్తా భరద్వాజ ముని మరియు నారదుడూ ఉన్నారు.
వైశమ్పాయనో మహాత్మా శౌనకశ్చ మహాతపాః । దక్షోఽఙ్గిరాస్తథా గర్గో గాలవశ్చ మహాతపాః
అక్కడే వైశాంపాయన మహాత్మా, కాటిన్యశ్రామణ శౌనకుడు, దక్షుడు, ఆంగిరాసులు, గార్గ్య మరియు గలవ ముని నిలసున్నారు.
తానాగతానృషీన్దృష్ట్వా శతానీకో మహీపతిః । విధివత్పూజయామాస అభిగమ్య మహామతిః
ఆ మునుల సమవాయం చూసి, లక్షల సేనలతో కూడిన రాజు — జ్ఞానవంతుడైన ప్రభుత్వాధిపుడు — వారిని ఘనంగా గౌరవించాడు.
పురోహితం పురస్కృత్య అర్ధ్యం గాం స్వాగతేన చ । పూజయిత్వా తతః సర్వాన్ప్రణమ్య శిరసా భృశమ్
యజమానుడిని పిలిపించి, నీరు మరియు నెయ్యి ఆహ్వానముగా చేకూర్చి, ఆయనన్నివారిని పూజించి ఆ తర్వాత వారి తలలు తాకి గౌరవంగా నమస్కరించాడు.
సుఖాసీనాంస్తతో రాజా నిరాతఙ్కాన్ గతక్లమాన్ । ఉవాచ ప్రణతో భూత్వా బాహుముద్ధృత్య దక్షిణమ్
సౌకర్యంగా ఆసనమై, భయం మరియు తలనొప్పులేకుండా ఉన్న రాజు నమస్కరించి, తన కుడి చేతిని దక్షిణ దిక్కునకు ఎత్తి పలికాడు.
ఇదానీం సఫలం జన్మ మన్యేఽహం భువి సత్తమాః । ఆత్మనో ద్విజశార్దూలా! తథా కీర్తిర్యశో బలమ్
భూమి మీద నా జననం విజయమైందని నేను తేల్చుకుంటున్నాను, అత్యున్నతులారా; ద్విజల విషమధ్యలో సింహమునీరు! ఇలాంటి తీగ నా ఖ్యాతి, గౌరవం, శక్తి అవును.
ధన్యోఽహం పుణ్యకర్మా చ యతో మాం ద్రష్టుమాగతాః । యేషాం స్మరణమాత్రేణ యుష్మాకం పూయతే నరః
నేను అదృష్టవంతుడిని, పుణ్యకర్మకర్తను, ఎందుకంటే నాకు దర్శనమిచ్చేవారిని — వారు గుర్తుగానే వ్యక్తి మీ మధ్య గౌరవింపబడును.
శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం కిఞ్చిద్ధర్మశాస్త్రమనుత్తమమ్ । ఆనృశంస్యం సమాశ్రిత్య కథయధ్వమ్ మహాబలాః!
నేను ధర్మశాస్త్రాశ్రయమైన పరమవిజ్ఞానాన్ని వినాలనుచున్నాను; లోపరహితమైనదాన్ని ఆధారంగా తీసుకొని చెప్పండి, మహాబలులారా!
యేనాహం ధర్మశాస్త్రం తు శ్రుత్వా గచ్ఛే పరాం గతిమ్ । యథాగతో మమ పితా శ్రుత్వా వై భారతం పురా
నన్ను ఇప్పుడు విని ఉన్న ధర్మశాస్త్రం వలననే నేను పరమ పరమార్థానికి చేరును; ఈ మేరకు నా తండ్రి కూడా పూర్వములో ఇదే వినగలగ ఒకోసారి పోయినాడు, ఓ భారత్.
తథోక్తాస్తేన రాజ్ఞా వై బ్రాహ్మణాస్తే సమన్తతః । సమాగమ్య మిథస్తే తు విమృశ్య చ భృశమ్ తదా
అలా రాజు పలికెను, బ్రాహ్మణులు అన్ని దిక్కులనుండి ఆయనకు చేరువయ్యారు; వారు గోప్యంగా కలుసుకొని దీన్ని దీర్ఘంగా ఆలోచించారు.
పూజయిత్వా తతో వ్యాసమిదం వచనమబ్రువన్ । వ్యాసం ప్రసాదయ విభో! ఏష తే కథయిష్యతి
ఆ తర్వాత వ్యాసుని పూజించి ఆయన కింది మాటలు పలికెను: "ఓ ప్రభూ, వ్యాసుని శాంతింపుచేయండి! ఆయనే మీకు ఇది చెప్పును."
తిష్ఠత్యస్మిన్మహాబాహో! వయం వక్తుం న శక్నుమః । తిష్ఠమానే గురౌ శిష్యః కథం వక్తి మహామతే!
"ఇక్కడనే ఉంటాడు మహావీరుడా; మనము మాట్లాడలేము. గురువుపర్తనం లేకుంటే శిష్యుడు ఎలా మాట్లాడగలడు, ఓ మహోన్నతుడా?"
అయం గురుః సదాస్మాకం సాక్షాన్నారాయణస్తథా । కృపాలుశ్చ తథా చాయం తథా దివ్యవిధానవిత్
మా ఈ గురువు వినోదమే నరాయణనే; దయావంతుడూ దేవీయ విధానాలలో నిపుణుడూ ఆయనే.
చతుర్ణామపి వర్ణానాం పావనాయ మహాత్మనామ్ । ధర్మశాస్త్రమనేనోక్తం ధర్మాద్యైః సుసమన్వితమ్
ఐదు వర్ణాల శుద్ధికి ఈ మహాత్మను ప్రకటించరుచుట వలె; అతని ద్వారా బోధింపబడిన ధర్మశాస్త్రాలు కర్తవ్యత్తులకు సంపూర్ణంగా అనుగుణమై ఉంటాయి.
బిభేతి గహనాచ్ఛాస్త్రాల్లోకో వ్యాధిరివౌషధాత్ । భారతస్య చ విస్తారో మునినా వ్యాహృతః స్వయమ్
ప్రపంచం ఆ పరిణీత శాస్త్రాన్ని రోగానికి వైద్యం భయపడినదిలా భయపడుతుంది; భ‌రతుడు యొక్క విస్తారమును నిజంగా మహా ముని ప్రకటించాడు.
యథా స్వాదు చ పథ్యం చ దద్యాస్త్వం భిషగౌషధమ్ । తథా రమ్యం చ శాస్త్రం చ భారతం కృతవాన్మునిః
ఒక వైద్యుడు రుచి ఉందయోగ్యమైన ఔషధమివ్వునట్లే, ముని భరతుని శాస్త్రమార్గంగా సుఖప్రదంగా, ప్రయోజనకరంగా తీర్చిదిద్దారుట.
ఆస్తిక్యారోహసోపానమేతద్భారతముచ్యతే । తచ్ఛ్రుత్వా స్వర్గనరకౌ లోకః సాక్షాదవేక్షతే
ఈ భరతుని భక్తుల ఎదగటం, సత్యానికి మెట్లు అని పేరిదిగునది; వినిపిస్తే స్వర్గాన్నీ నరకాన్నీ నేరుగా చూడగలుగుతాయి.
దేవతాతీర్థతపసాం భారతాదేవ నిశ్చయః । న జన్యతే నాస్తికతా తస్య మీమాంసకైరపి
హే భరతా, దేవతల నిర్ధారణ, పుణ్యస్థళాలు, రిషుల విశ్వాసం అన్నీ నీకోసం మాత్రమే ఉన్నవి; గ్రంథవిమర్శకులూ కూడా అక్కడ అప‌వాదమును సృష్టించలేరు.
విష్ణౌ దేవేషు వేదేషు గురుషు బ్రాహ్మణేషు చ । భక్తిర్భవతి కల్యాణీ భారతాదేవ ధీమతామ్
విష్ణుప్రేమం దేవులలో, వేదాలలో, గురువుల్లో, బ్రాహ్మణుల్లో వికసిస్తుంది — ఈ శుభాకాంక్ష భక్తి మహనీయులకు నీచే, హే భరతా, వస్తుంది.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం భరతాత్సిద్ధిరేవ హి । అజిహ్మో భారతః పన్థా నిర్వాణపదగామినామ్
ధర్మార్ధకామమోక్షాధికారులకు భరతే విజయసాధనారహితమైన మార్గం; మోక్షస్థితి ఆకాంక్షించేవారి నడక భరతేనే.
మోక్షధర్మార్థకామానాం ప్రపఞ్చో భారతే కృతః । అనిత్యతాపసన్తప్తా భవన్తి తస్య ముక్తయే
భరతులో ప్రపంచం మోక్షం, ధర్మం, సంపత్తి, కామఫలాల లక్ష్యాల కోసం నిర్మించబడింది; కుటుంబశ్రమా వేసుకున్నవారు దీని ద్వారా విమోచితులవుతారు.
విపత్తిం భారతాచ్ఛ్రుత్వా వృష్ణిపాణ్డవసమ్పదామ్ । దుఃఖావసానాద్రాజేన్ద్ర! పుణ్యం చ సంశ్రయేద్బుధః
భరతునికీ వృష్ణులూ పాండవులూ బాగులైన అస్తవ్యస్తత్వం విన్న ప్రతికూలం తెలిసి, విశిష్ట రాజుడు దుఃఖాంతంలో ధర్మశరణం పొందాలి, రాజాధిరాజా.
ఏవంవిధం భారతం వై ప్రోక్తం యేన మహాత్మనా । సోఽయం నారాయణః సాక్షాత్ వ్యాసరూపీ మహామునిః
అలా ఆ మహాత్ముడు భరతుడిని వర్ణించెను; ఆ నరాయణనే ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు — మహానుభావ వ్యాసుడు సుస్థూల రూపమైనాడు.
స తేషాం వచనం శ్రుత్వా ప్రతాపీ యో మహీపతిః । ప్రసాదయామాస మునిం వ్యాసం శాస్త్రవిశారదమ్
ఆ మాటలు విని, శాస్త్రమాస్వరూప వేదవ్యాసుడని ఆ శక్తివంతుడు రాజు సాంత్వన చేసి, అతనికి అనుగ్రహమిచ్చాడు.
శతానీక ఉవాచ అఞ్జలిః శిరసా బ్రహ్మన్! కృతోఽయం పాదయోస్తవ । బ్రూహి మే ధర్మశాస్త్రం తు యేనా పూతతాం వ్రజే
అంజలి తల అభిగ్రహించి పలికింది: హే బ్రహ్మనై, మీ పాదాలు నిజంగా నా తలపై పెట్టబడ్డాయి; రాజ్యకర్మలు శుద్ధి కుదిరే ధర్మశాస్త్రం మేకు చెప్పండి.
సముద్ధర భవాదస్మాత్కీర్తయిత్వా కథాం శుభామ్ । యథా మమ పితా పూర్వం కీర్తయిత్వా తు భారతమ్
నన్ను లేచి, మీ తండ్రిగారి గురించి ముందే నన్ను సమక్షమున చెప్పిన ఆ శుభకథను మళ్లీ చెప్పండి.
వ్యాస ఉవాచ తస్యైతద్వచనం శ్రుత్వా వ్యాసో వచనమబ్రవీత్ । ఏష శిష్యః సుమన్తుర్మే కథయిష్యతి తే ప్రభో!
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు వినిపించిన వెంటనే వ్యాసుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను — 'నా శిష్యుడు సుమంత్ర ఇతను దీన్ని పాఠకునికి చెప్పును, ప్రభో.'