व्यास उवाच यदाख्येयं तदाख्यातं मया भीष्मेण तेऽनघ
धर्मज्ञो ह्यसि मेधावी गुणवान्प्रा ज्ञसत्तमः
पार्श्वस्थिते हृषीकेशे केशवे केशिसूदने
कर्ता पालयिता हर्ता जगतां यो जगन्मयः
समादिश्येति कर्तव्यं भगवान्बादरायणः
स्वाभाष्य भारतविधातरि संप्रयाते ते कौतुकाकुलधियो मुनयः प्रशान्ताः 4.1.
ब्रह्माण्डोत्पत्तिवर्णनम् युधिष्ठिर उवाच कस्य प्रतिष्ठा निर्दिष्टा को हेतुः किं परायणम्
कति द्वीपाः समुद्राश्च कियंतो हि कुलाचलाः
श्रुतोऽनुभूतश्च मया संसारे सरता चिरम्
अजाय विश्वरूपाय निर्गुणाय गुणात्मने
अत्र ते वर्णयिष्यामि शृणु पार्थ पुरातनम् पृष्टो यदुत्तरं प्रादादृषिभ्यस्तन्मया श्रुतम्
धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वाशुभविनाशनम्
एकात्मकं त्रिदैवत्यं चतुःपंचसुलक्षणम्
एक एव जगद्योनिः प्रतियोनिषु संस्थितः
ब्रह्मा विष्णुर्वृषांकश्च त्रयो देवाः सतां मताः
प्रक्रिया चानुषंगश्च उपोद्धातस्तथैव च 4.2.
तर्कश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च
एष वक्तव्यविषयः सुमहान्प्रतिभाति मे
महदादिविशेषान्तं सवैरूप्यं सलक्षणम्
अव्यक्ताज्जायते बुद्धिर्महानिति च सा स्मृता
तन्मात्राणि च पञ्चाहुरहङ्काराच्च सात्त्विकात्
जलमूर्तिमये विष्णौ नष्टे स्थावरजंगमे
सृष्ट्यां शक्त्या च निर्भिन्नं तदण्डमभवद्द्विधा
उल्बं तस्याभवन्मेरुर्जरायुः पर्वताः स्मृताः
योजनानां सहस्राणि षोडशाधः प्रतिष्ठित भूमिपंकजविस्तीर्णा कर्णिका मेरुरुच्यते
आदित्यश्चादिदेवत्वात्तत्राभूत्त्रिगुणात्मकः रुद्रोऽपराह्णसमये स एवैकस्त्रिधामतः ।। 4.2.
प्रातः प्रजापतेर्जाता मुनयो नव मानवाः भृगुर्वशिष्ठ इत्यष्टौ नारदो नवमः स्मृतः
नव ब्रह्माण इत्येष पुराणे निश्चयः स्मृतः
वामा प्रसूतिरुदगादंगुष्ठात्तौ च दंपती सृष्टिं प्रति समुद्युक्ता नारदेन महात्मना
दक्षः क्षीणान्सुतान्वीक्ष्य जनयामास कन्यकाः