११ सुगन्धोदकमिश्रैस्तु दत्त्वार्घ्यं कुसुमै रवेः । देवलोके चिरं स्थित्वा राजा भवति भूतले । । १२ स हिरण्येन चार्घेण रक्तोदकयुतेन वा । कोटीशतं तु वर्षाणां स्वर्गलोके महीयते । । १३ पद्मैरभ्यर्चनं कृत्वा रवेः स्वर्गगतो नरः । पद्मे वसति वर्षाणां स्त्रीपद्मशतसंवृतः । । १४ गुग्गुलं सघृतं दत्त्वा रवेर्भक्तिसमन्वितः
विमानेनार्कवर्णेन स याति परमां गतिम् । । ६१ आरामान्ये प्रयच्छन्ति पत्रपुष्पफलोपगान् । भानवे भक्तियुक्तास्तु ते यान्ति परमां गतिम् । । ६२ मानसं वाचिकं वापि कर्मजं यच्च दुष्कृतम् । सर्वं सूर्यप्रसादेन अशेषं च प्रणश्यति । । ६३ आर्तो वा व्याधितो वापि दरिद्रो दुःखितोऽपि वा । आदित्यं शरणं गत्वा नात्मानं शोचते नरः । । ६४ एकाहेनापि यद्भानोः पूजायाः प्राप्यते फलम् । तद्वै क्रतुशतैरिष्टैः प्राप्यते फलमुत्तमम् । । ६५ कृत्वा प्रेक्षणकं भानोर्दिव्यमायतने शुभम् । अक्षयं सर्वकामीयं राजसूयफलं लभेत् । । ६६ वेश्याकदम्बकं यस्तु दद्यात्सूर्याय भक्तितः । स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र तिष्ठति भानुमान् । । ६७ पुस्तकं भानवे दद्याद्भारतस्य गणाधिप । सर्वपापविमुक्तात्मा विष्णुलोके महीयते । । ६८ रामायणस्य दत्वा तु पुस्तकं त्रिपुरान्तक । वाजपेयफलं प्राप्य गोपतेः पुरमाव्रजेत् । । ६९ भविष्यं साम्बसंज्ञं वा दत्त्वा सूर्याय पुस्तकम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः । ।1.93.७ ० सर्वान्कामानवाप्नोति याति सूर्यसलोकताम् । सूर्यलोके चिरं स्थित्वा ब्रह्मलोकं व्रजेत्पुनः । । स्थित्वा कल्पशतं तत्र राजा भवति भूतले । । ७१ भानोरायतने यस्तु प्रपां कुर्याद्गणाधिप । स याति परमं स्थानं दिव्यं सौमनसं नरः । । ७२ शीतकाले घनं दद्यान्नराणां शीतनाशनम् । भानोरायतने देव अश्वमेधफलं लभेत् । । ७३ इतिहासपुराणाभ्यां पुण्यं पुस्तकवाचनम् । अश्वमेधसहस्रं यो नित्यं कर्तुं प्रवर्तते । । न तत्फलमवाप्नोति यदाप्नोत्यस्य कर्मणः । । ७४ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं पुस्तकवाचनम् । इतिहासपुराणाभ्यां भानोरायतने शुभम् । । ७५ नान्यत्पुष्टिकरं भानोस्तथा तुष्टिकरं परम् । पुण्याख्यानकथा यास्तु यथा तुष्यति भास्करः । । ७६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे भानुमहिमवर्णनं नाम त्रिनवतितमोऽध्यायः
पुण्यश्रवणमाहात्म्यवर्णनम् ब्रह्मोवाच अत्राख्यानमुशन्तीह संवादं गणपुङ्गव । पितामहकुमाराभ्यां पुण्यं पापहरं शिवम् । । १ स्रष्टारं सर्वलोकानां सुखासीनं पितामहम् । प्रणम्य शिरसा देवं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । । २ कुमारो देवशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् । गतोऽहमद्य भगवन्द्रष्टुं देवं दिवाकरम् । । ३ कृत्वा प्रदक्षिणं देवः स मया पूजितो रविः । प्रणम्य शिरसा भक्त्या परया श्रद्धया विभो । । ४ अनुज्ञातस्ततस्तेन सुखासीनो ह्यहं स्थितः । आसीनेन मया तत्र दृष्टमाश्चर्यमद्भुतम् । । ५ काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना । मणिमुक्ताविचित्रेण वैदूर्यवरवेदिना । । ६ आगतं पुरुषं तत्र दृष्ट्वा देवो दिवाकरः
आनन्दमगमद्विप्रः प्राप्तवान्काञ्चनं यथा ।४ १ एतद्धि सफलं चास्य न चान्यत्कृतवानयम् । यदनेन कृता पूजा वाचकस्य महात्मनः । । फलं हि कर्मणस्तस्य यन्मया पूजितः स्वयम् । । ४२ वाचकं पूजयेद्यस्तु श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । तेनाहं पूजितः स्यां वै को विष्णुः शङ्करस्तथा । । ४३ वाचकं भोजयेद्यस्तु भक्त्या भोज्येरनुत्तमैः । तेनाहं पूजितः स्यां वै दश वर्षाणि पञ्च च ।।४४ न यमो न यमी चापि न मन्दो न मनुस्तथा । तपती न तथान्विष्टा यथेष्टो वाचको मम ।।४५ वाचके सत्कृते देव भोजिते सुरसैन्यप । तृप्तिर्भवति मे देव संवत्सरशतद्वयम् ।।४६ न केवलं मम प्रीतिर्वाचके भोजिते भवेत् । कृत्स्नशो देवतानां च इन्द्रादीनां तथा भवेत् ।।४७ ब्रह्मविष्णुशिवादीनां स चेष्ठो वाचको मम । प्रीते तस्मिन्देवताः स्युः सर्वाः प्रीता न संशयः ।।४८ इत्येतत्कथितं सर्वमाभ्यां कर्म महाबल ।।४९ न चान्यच्चक्रतुः कर्म किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । एतद्दृष्ट्वाहमाश्चर्यं तवाभ्याशमिहागतः 1.94.५० श्रुत्वा कुमारवचनं सर्वलोकपितामहः ।।५१ ब्रह्मोवाच हन्त भोः साधु पुण्योऽसि नास्ति तुल्यस्त्वयापरः । यद्दृष्टौ भवता तौ हि सुपुण्यौ पुण्यकारिणौ ।।५२ यदुक्तं भानुना वत्स तत्तथा नान्यथा भवेत् । यदासीन्मे मुखं पुत्र प्रथमं लोकपूजितम् ।।५३ तस्मादेतानि सर्वाणि निर्गतानि समन्ततः । इतिहासपुराणानि लोकानां हितकाम्यया ।।५४ यथैतानि ममेष्टानि पुराणानि महामते । न तथा वै चतुर्वेदी न चाङ्गिनि महामते ।।५५ शृण्वन्त्येतानि ये भक्त्या नित्यं श्रद्धासमन्विताः । दत्त्वा तु वाचके वृत्तिं ते गच्छन्ति परं पदम् ।।५६ धर्मार्थकाममोक्षाणां स्पष्टीकरणमुत्तमम् । इतिहासपुराणानि मया सृष्टानि सुव्रत । । ५७ चत्वारो य इमे वेदा गूढार्थाः सततं स्मृताः । अतस्त्वेतानि सृष्टानि बोधायैषां महामते । । ५८ यस्तु कारयते नित्यं धर्मश्रवणमुत्तमम् । आदित्याद्भास्करं प्राप्य याति तत्परमं पदम् । । ५९ दत्त्वा तु दक्षिणां तत्र आदित्यस्य पुरं व्रजेत् । किमाश्चर्यं सुरश्रेष्ठ दानपात्रं हि तत्परम् । । 1.94.६० यथा देववरो लेखो यथा हेतिः परं पविः । ब्राह्मणानां तथा श्रेष्ठो वाचको नात्र संशयः । । ६१ हेतिर्यथा तेजसां तु सरसां सागरो यथा । तथा सर्वद्विजेभ्यस्तु वाचकः प्रवरः स्मृतः । । ६२ वाचकं पूजयेद्यस्तु नरो भक्तिपुरः सरम् । पूजितं सकलं तेन जगत्यान्नात्र संशयः । । ६३ सत्यमुक्तं न सन्देहो भानुना मत्कुलोद्वह । वाचकेन समं पात्रं न जात्वन्यद्भवेत्क्वचित् । । ६४ तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं कुमारो वाक्यमब्रवीत् । । ६५ अहो हि धन्यता तस्य पुण्यश्रवणकारिणः । दानं च ददतोऽत्यर्थं पुण्यता वाचकाय वै । । ६६ ब्रह्मोवाच इत्थं दिण्डे सदा यस्तु देवदेवस्य मन्दिरे । कुर्यात्तु धर्मश्रवणं स याति परमां गतिम् । । ६७ इति श्रीभविष्यमहापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे पुण्यश्रवणमाहात्म्य वर्णनं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः
आदित्यालयमाहात्म्यवर्णनम् ब्रह्मोवाच त्रिभिः प्रदक्षिणां कृत्वा यो नमस्कुरुते रविम् । भूमौ गतेन शिरसा स याति परमां गतिम् । । १ सोपानत्को देवगृहमारोहेद्यस्तु मानवः । स याति नरकं घोरं तामिस्रं नाम नामतः । । २ श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि समुत्सृजति यस्तु वै । देवस्यायतने भानोः स गच्छेन्नरकं क्रमात् । । ३ घृतं मधु पयस्तोयं तथेक्षुरसमुत्तमम् । स्नपनार्थं तु देवस्य ये ददतीह मानवाः । । सर्वकामानवाप्येह ते यान्ति हेलिमण्डलम् । । ४ स्नाप्यमानं रविं भक्त्या ये पश्यन्ति वृषध्वज । तेऽश्वमेधफलं प्राप्य लयं यान्ति वृषध्वजे । । ५ स्नपनं ये च कुर्वंति भानोर्भक्तिसमन्विताः । लभन्ते तत्फलं भीम राजसूयाश्वमेधयोः । । ६ यथा न लङ्घयेत्कश्चित्स्नपनं भास्करस्य तु । तथा कार्यं प्रयत्नेन लङ्घितं ह्यसुखावहम् । । ७ तामिस्रं नरकं याति लङ्घयेच्च स रौरवान् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं स्नपनमादितः । । ८ घृतेन स्नापयेद्देवं कञ्जमाप्नोति मानवः । मधुना प्रियमायाति तोयेनापि घृतौकसम् । । ९ इक्षुरसेन संस्नाप्य पयसा कञ्जशध्वजम् । एवमेभिः स्नापयेद्वै रविमीहितमाप्नुयात् । । 1.95.१० इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मेपर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यालयमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः
जयानामसप्तमीवर्णनम् दिण्डिरुवाच यच्चैताः सप्त सप्तम्यो भवता कथिता मम । तासां या प्रथमा देव कथिता सा सविस्तरा । । १ यास्त्वन्या देवशार्दूल ताः सर्वाः कथयस्व मे । येनोपोष्य ततस्तास्तु व्रजेऽहं हेलिसद्म वै । । ६ ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां नक्षत्रं पञ्चतारकम् । यदा स्यात्सा तदा ज्ञेया जया नामेति सप्तमी । । ३ तस्यां दत्तां१ हुतं जापस्तर्पणं देवपूजनम् । सर्वं शतगुणं प्रोक्तं पूजा चापि दिवाकरे । । ४ भास्करस्य प्रिया ह्येषा सप्तमी पापनाशिनी । धन्या यशस्या पुत्र्या च कामदा कञ्जजावहा । । ५ विधिनानेन कर्तव्या तिथिर्या मम विद्यते । तं शृणुष्व विधिं मत्तो येन कृत्वार्थमश्नुमते । ६ हंसे हंसमाक्ये शुक्लेयं सप्तमी पुरा । समुपोष्य च कर्तव्या विधिनानेन शङ्कर । । ७ पारणा तृतीयाऽहे स्यात्कथितं गोवृषावहम् । प्रथमं चतुरो मासान्पारणं कथितं बुधैः । । ८ कथितान्यत्र पुष्पाणि करवीरस्य सुव्रत । चन्दनं च तथा रक्तं धूपार्थं गुग्गुलं परम् । । ९ कासारं तु सुपक्वं च नैवेद्यं भास्कराय वै । अनेन विधिना पूज्य मार्तण्डं विबुधाधिपम् । । 1.96.१० पूजयेद्ब्राह्मणान्भीम भक्ष्यभोज्यैर्यथाविधि । कासारं भोजयेद्विप्रान्पारणेऽस्मिन्विचक्षणः । । स्वयमेव तथाश्नीयात्प्रयतो मौनमाश्रितः । । ११ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रवर्तते । कृत्वोपवासं सप्तम्यामष्टम्यां पारणं भवेत् । । १२ षष्ठ्या समेता कर्तव्या नाष्टम्येयं कदाचन । यस्योपवासनायैव षष्ठ्यामाहुरुपोषितम् । । १३ यथैकादश्यां कुर्वन्ति उपवासं मनीषिणः । उपवासनाय द्वादश्यां तथेयं परिकीर्तिता । । १४ सिद्धार्थकैः स्नानमन्त्रः प्राशनं गोमयस्य तु । भानुर्मे प्रीयतामत्र दन्तकाष्ठं तथार्कजम् । । १५ इत्येष कथितस्तात प्रथमे पारणे विधिः । द्वितीयं श्रूयतां भीम पारणं गदतो मम । । १६ मालतीकुसुमानीह श्रीखण्डं चन्दनं तथा । नैवेद्यं पायसं भानोर्धूपं विजयमादिशेत् । । १७ ब्राह्मणान्भोजयेद्वापि तथाश्नीयात्स्वयं विभो । रविर्मे प्रीयतामत्र नाम देवस्य कीर्तयेत् । । १८ प्राशयेत्पञ्चगव्यं तु खदिरं दन्तधावने । द्वितीये पारणे वीर विधिरुक्तो मयाधुना । । १९ तृतीयं पारणं चापि कथ्यमानं निबोध मे । अगस्तिकुसुमैरत्र भास्करं पूजयेद्बुधः । । 1.96.२० समालम्भनमत्रोक्तं श्रीखण्डं कुसुमं तथा । सिह्लको धूप उद्दिष्टो भानोः प्रीतिकरः परः । । २१ शाल्योदनं तु नैवेद्यं रसालोपरिसंयुतम् । ब्राह्मणानां तु दातव्यं भक्षयेत तथात्मना । । २२ कुशोदकप्राशनं तु बदर्या दन्तधावनम् । विकर्तनः प्रीयतां मे नाम देवस्य कीर्तयेत् । । २३ वर्षासु देवदेवस्य पूजा कार्या विधानतः । गन्धपुष्पोपहारैस्तु नानाप्रेक्षणकैस्तथा । । २४ गोदानैर्भूमिदानैर्वा ब्राह्मणानां च तर्पणैः । इत्थं सम्पूज्य देवेशं देवस्य पुरतः स्थितः । । २५ कारयेत्परमं पुण्यं धन्यं पुस्तकवाचनम् । वस्त्रैर्गन्धैस्तथा धूपैर्वाचकं पूजयेत्ततः । । २६ देवस्य पुरतः स्थित्वा ततो मन्त्रमुदीरयेत् । देवदेव जगन्नाथ सर्वरोगार्तिनाशन । । ग्रहेश लोकनयन विकर्तन तमोऽपह । । २७ कृतेयं देवदेवेश जया नामेति सप्तमी । मया तव प्रसादेन धन्या पापहरा शिवा । । २८ अनेन विधिना वीर यः कुर्यात्सप्तमीमिमाम् । तस्य स्नानादिकं सर्वं भवेच्छतगुणं विभो । । २९ कृत्वेमां सप्तमीं वीर पुरुषः प्राप्नुयाद्यशः । धनं धान्यं सुवर्णं च पुत्रमार्यबलं श्रियम् । । 1.96.३० प्राप्येह देवशार्दूल सूर्यलोकं स गच्छति । तस्मादेत्य पुनर्भूमौ राजराजो भवेद्बुधः । । ३१ इत्येषा कथिता वीर जया नामेति सप्तमी । कृता स्मृता श्रुता सा तु हेलिलोकप्रदायिनी । । ३२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे जयानामसप्तमीमाहात्म्यवर्णनं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः
जयन्तीकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच माघस्य शुक्लपक्षे तु सप्तमी या त्रिलोचन । जयन्ती नाम सा प्रोक्ता पुण्या पापहरा शिवा । । १ सोपोष्या येन विधिना शृणु तं पार्वतीप्रिय । पारणानि तु चत्वारि कथितान्यत्र पण्डितैः । । २ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रकीर्तितम् । उपवासस्तु सप्तम्यामष्टम्यां पारणं भवेत् । । ३ माघे च फाल्गुने मासि तथा चैत्रे च सुव्रत । बकपुष्पाणि रम्याणि कुङ्कुमं च विलेपनम् । । ४ नैवेद्यं मोदकांश्चात्र धूप आज्यमुदाहृतः । प्राशनं पञ्चगव्यं तु पवित्रीकरणं परम् ।। ५ मोदकैर्भोजयेद्विप्रान्यथाशक्त्या गणाधिप । शाल्योदनं च भूतेश दद्याच्छक्त्या द्विजेषु वै । ६ इत्थं सम्पूजयेद्यस्तु भास्करं लोकपूजितम् । सर्वस्मिन्पारणे वीर सोऽश्वमेधफलं लभेत् । । ७ द्वितीये पारणे पूज्य राजसूयफलं लभेत् । वैशाखाषाढज्येष्ठेषु श्रावणे मासि सुव्रत । । पूजार्थमथ भानोर्वै शतपत्राणि सुव्रत । । ८ श्वेतं च चन्दनं भीम धूपो गुग्गुलुरुच्यते । नैवेद्यं गुडपूपास्तु प्राशनं गोमयस्य तु । । भोजने चापि विप्राणां गुडपूपाः प्रकीर्तिताः । । ९ द्वितीयमिदमाख्यातं पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । 1.97.१० तृतीयं शृणु देवस्य पूजार्थे भास्करस्य तु । मासि भाद्रपदे वीर तथा चाश्वयुजे विभो । । ११ कार्त्तिके चापि मासे तु रक्तचन्दनमादिशेत् । मालतीकुसुमानीह धूपो विजय उच्यते । । १२ नैवेद्यं घृतपूपास्तु भोजनं च द्विजन्मनाम् । कुशोदकप्राशनं तु कायशुद्धिकरं परम् । । १३ तृतीयमपि चाख्यातं पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । १४ चतुर्थमपि ते वच्मि पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । १५ तदद्य देवशार्दूल पारणं श्रेयसे शृणु । मासि मार्गशिरे वीर पौषे मासि तथा शिव । । १६ माघे च देवशार्दूल शृणु पुण्यान्यशेषतः । करवीराणि रक्तानि तथा रक्तं च चन्दनम् । १७ अमृताख्यस्तथा धूपो नैवेद्यं पायसं परम् । आर्जनीयं तथा तक्रं प्राशनं परमं स्मृतम् । । १८ अगरुं चन्दनं मुस्तं सिह्लकं त्र्यूषणं तथा । समभागैस्तु कर्तव्यमिदं चामृतमुच्यते । । १९ नामानि कथितान्यत्र भास्करस्य महात्मनः । चित्रभानुस्तथा भानुरादित्यो भास्करस्तथा । । 1.97.२० प्रीयतामिति सर्वस्मिन्पारणे विधिमादिशेत् । अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्पूजां विभावसोः । । २१ तस्यां तिथौ देवदेव स याति परमं पदम् । कृत्वैवं सप्तमीं भीम सर्वकामानवाप्नुते । । २२ पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् । सरोगो मुच्यते रोगैः शुभमाप्नोति पुष्कलम् । । २३ पूर्णे संवत्सरे भीम कार्या पूजा दिवाकरे । गन्धपुष्पोपहारैस्तु ब्राह्मणानां च तर्पणैः । । नानाविधैः प्रेक्षणकैः पूजया वाचकस्य तु । । २४ इत्थं सम्पूज्य देवेशं ब्राह्मणांश्चाभिपूज्य च । वाचकं च द्विजं पूज्य इदं वाक्यमुदीरयेत् । । २५ धर्मकार्येषु मे देव अर्थकार्येषु नित्यशः । कामकार्येषु सर्वेषु जयो भवतु सर्वदा । । २६ ततो विसर्जयेद्विप्रान्वाचकं तु द्विजोत्तमम् । इत्थं कुर्यादिदं यस्तु स जयं प्राप्नुयात्फलम् । । सर्वपापविशुद्धात्मा सूर्यलोकं स गच्छति । । २७ विमानवरमारुढः कञ्जजोद्भवमुत्तमम् । तेजसा रविसंकाशः प्रभया पतगोपमः । । २८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे जयन्तीकल्पवर्णनं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः
अपराजितावर्णनम् ब्रह्मोवाच मासि भाद्रपदे शुक्ला सप्तमी या गणाधिप । अपराजितेति विख्याता महापातकनाशिनी । । १ चतुर्थ्यामेकभक्तं तु पञ्चम्यां नक्तमादिशेत् । उपवासं तथा षष्ठ्यां सप्तम्यां पारणं स्मृतम्
पारणान्यत्र चत्वारि कथितानि मनीषिभिः । पुष्पाणि करवीरस्य तथा रक्तं च चन्दनम् । ।३ धूपक्रिया गुग्गुलेन नैवेद्यं गुडपूपकाः । भाद्रपदादिमासेषु विधिरेष प्रकीर्तितः । । ४ श्वेतानि भीमपुष्पाणि तथा श्वेतं च चन्दनम्। धूपमाज्यमिहाख्यातं नैवद्यं पायसं रवेः । । ५ मार्गशीर्षादिमासेषु विधिरेष प्रकीर्तितः । ततोऽगस्त्यस्य पुष्पाणि कुङ्कुमं च विलेपनम् । । ६ धूपार्थं सिह्लकं प्रोक्तमथ वा रविवर्णकम् । शाल्योदनं च नैवेद्यं सरसं फाल्गुनादिषु । । ७ रक्तोत्पलानि भूतेश सागुरुं चन्दनं तथा । अनन्तो धूप उद्दिष्टो नैवेद्यं खण्डपूपकाः । । ८ श्रीखण्डं ग्रन्थिसहितमगुरुः सिह्लकं तथा । मुस्ता तथेन्द्रं भूतेश शर्करा गृह्यते त्र्यहम् । । ९ इत्येष धूपोऽनन्तस्तु कथितो देवसत्तम । ज्येष्ठादिमासेषु तथा विधिरुक्तो मनीषिभिः । । 1.98.१० शृणु नामानि देवस्य प्राशनानि च सुव्रत । सुधांशुरर्यमा चैव सविता त्रिपुरान्तकः । । ११ पारणेष्वेव सर्वेषु प्रीयतामिति कीर्तयेत् । गोमूत्रं पञ्चगव्यं तु घृतं चोष्णं पयो दधि । । १२ यस्त्वेतां सप्तमो कुर्यादनेन विधिना नरः । अपराजितो भवेत्सोऽसौ सदा शत्रुभिराहवे । । १३ जित्वा शत्रुं लभेतापि त्रिवर्गं नात्र संशयः । त्रिवर्गमथ सम्प्राप्य स्वर्भानोः पुरमश्नुते । । १४ ततः पूर्णेषु मासेषु पूजयेच्छक्तितः खगम् । गन्धपुष्पोपहारैस्तु पुराणश्रवणेन च । । १५ अश्वदानेन च विभोर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः । वाचकं पूजयित्वा च भास्करस्य प्रियं सदा । । १६ भास्कराय ध्वजान्दद्यान्नानारत्नविभूषितान् । य इत्थं कुरुते वीर सप्तमीं यत्नतः सदा । । १७ स पराजित्य वै शत्रुं याति हंससलोकताम् । । १८ शुक्लाश्वोद्भवयानेन आपगेन पताकिना । आपगाधिपसंकाश आपगानुचरो भवेत् । । १९ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे अपराजितावर्णनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः
महाजयाकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा सा वै सप्तमी भास्करप्रिया । । १ स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्य वचो यथा । । २ यस्तस्यां मानवो भक्त्या घृतेन स्नापयेद्रविम् । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य स्वर्गलोकमवाप्नुयात् । । ३ पयसा स्नापयेद्यस्तु भास्करं भक्तिमान्नरः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो याति सूर्यसलोकताम् । ।४ कार्पूरेण विमानेन किङ्किणीजालमालिनी । तेजसा हरिसंकाशः कान्त्या सूर्यसमस्तथा । । ५ स्थित्वा तत्र चिरं कालं राजा भवति चाञ्जसा । महाजयैषा कथिता सप्तमी त्रिपुरान्तक । । ६ यामुपोष्य नरो भक्त्या भवते सूर्यलोकगः । ततो याति परं ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचति । । ७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे महाजयाकल्पवर्णनं नामैकोनशततमोऽध्यायः
नन्दानामसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच या तु मार्गशिरे मासि शुक्लपक्षे तु सप्तमी । नन्दा सा कथिता वीर सर्वानन्दकरी शुभा । । १ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रकीर्तितम् । सप्तम्यामुपवासं तु कीर्तयन्ति मनीषिणः । । २ पारणान्यत्र वै त्रीणि शंसन्तीह मनीषिणः । मालतीकुसुमानीह सुगन्धं चन्दनं तथा । । ३ कर्पूरागरुसम्मिश्रं धूपं चात्र विनिर्दिशेत् । दध्योदनं सखण्डं च नैवेद्यं भास्करप्रियम् । । ४ तमेव दद्याद्विप्रेभ्योऽश्नीयाच्च तदनु स्वयम् । धूपार्थं भास्करस्यैष प्रथमे पारणे विधिः । । ५ पलाशपुष्पाणि विभो धूपो यः शक्य एव च । कर्पूरं चन्दनं कुष्ठमगुरुः सिह्लकं तथा । । ६ सग्रन्थि वृषणं भीम कुंकुमं गृञ्जनं तथा । हरीतकी तथा भीम एष पक्षक उच्यते । । ७ धूपः प्रबोध आदिष्टो नैवेद्यं खण्डमण्डकाः । कृष्णागरुः सितं कञ्जं बालकं वृषणं तथा । । ८ चंदनं तगरो मुस्ता प्रबोधशर्करान्विता । भोजयेद्ब्राह्मणांश्चापि खण्डखाद्यैर्गणाधिप । । निम्बपत्रं तु सम्प्राश्य ततो भुञ्जीत वाग्यतः । । ९ पारणस्य द्वितीयस्य विधिरेष प्रकीर्तितः । । 1.100.१० नीलोत्पलानि शुभ्राणि धूपं गौग्गुलमाहरेत् । नैवेद्यं पायसं देयं१ प्रीतये भास्करस्य तु । । ११ विलेपनं चन्दनं तु प्राशने विधिरुच्यते । तृतीयस्यापि ते वीर कथितो विधिरुत्तमः । । १२ शृणु नामानि देवस्य पावनानि नृणां सदा । विष्णुर्भगस्तथा धाता प्रीयतामुद्गिरेच्च वै । । १३ अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्प्रयतमानसः । सकामानिह सम्प्राप्य नन्दते शाश्वती समाः
ततः सूर्यसदो गत्या नन्दते नन्दवर्धन । एषा तु नन्दजननी तवाख्याता भया शिव । । १५ यामुपोष्य ततो भुक्त्वा नन्दते हंसमाप्य वै । । १६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे नन्दानामसप्तमीवर्णनं नाम शततमोऽध्यायः
भद्राकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां नक्षत्रं सवितुर्भवेत् । यदा प्रथमता चैव तदा वै भद्रतां व्रजेत् । । १ स्नपनं तत्र देवस्य घृतेन कथितं बुधैः । क्षीरेण च तथा वीर पुनरिक्षुरसेन च । । २ स्नापयित्वा तु देवेशं चन्दनेन विलेपयेत् । दग्ध्वा तु गुग्गुलं तस्य दद्याद्भद्रं तथाग्रतः । । ३ गोधूमचूर्णं निवपन्विमलं शशिसन्निभम् । सवज्रं सगुडं चैव रक्तपुष्पोपशोभितम् । । ४ यदस्य शृङ्गमीशानं तत्र वै मौक्तिकं न्यसेत् । यदाग्नेयं तत्र माणिक्यं न्यसेद्वा लोहितं मणिम् । । ५ नैर्ऋत्ये मकरं दद्याद्वायव्ये पद्मरागिणम् । गाङ्गेयमन्ततस्तस्य स्वशक्त्या विन्यसेद्बुधः । । ६ चतुर्थ्यामेकभक्तं तु पञ्चम्यां नक्तमादिशेत् । षष्ठ्यामयाचितं प्रोक्तं(क्त?) उपवासो ह्यतः परः । । ७ पाषण्डिनो विकर्मस्थान्बैडालव्रतिकान्त्यजान् । सप्तम्यां पालयेत्प्राज्ञो दिवा स्वापं विवर्जयेत् । । ८ अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वै भद्रसप्तमीम् । तस्मै भद्राणि सर्वाणि यच्छन्ति ऋभवः सदा । । ९ भद्रं ददाति यस्त्वस्यां भद्रस्तस्य सुतो भवेत् । भद्रमासाद्य भूतेश सदा भद्रेण तिष्ठति । । 1.101.१० दिण्डिरुवाच कोऽयं भद्र इति प्रोक्तः कथं कार्यं प्रभूषणम् । दत्त्वा च किं फलं विद्याद्विधिना केन दीयते । । ११ ब्रह्मोवाच व्योम भद्रमिति प्रोक्तं देवचिह्नमनूपमम् । यद्धृत्वेह नरः सूर्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । । १२ शालिपिण्डमयं कार्यं चतुष्कोणमनूपमम् । गव्येन सर्पिषा युक्तं खण्डशर्करयान्वितम् । । १३ चातुर्जातकपूर्णं तु द्राक्षाभिश्च विशेषतः । नालिकेरफलैश्चैव सुगन्धं च गणाधिप । । १४ मध्येन्द्रनीलं भद्रस्य न्यसेत्प्राज्ञः स्वशक्तितः । पुष्परागं मरकतं पद्मरागं तथैव च । । १५ अनौपम्यं च माणिक्यं क्रमात्कोणेषु विन्यसेत् । वाचकायाथ वा दद्यादथ वा भोजके स्वयम् । । १६ अनेन विधिना यस्तु कृत्वा भद्रं प्रयच्छति । स हि भद्राणि सम्प्राप्य गच्छेद्गोपतिमन्दिरम् । । १७ ब्रह्मलोकं ततो गच्छेद्यानारूढो न संशयः । तेजसा गोजसंकाशः कांत्या गोजसमस्तथा । । १८ प्रभया गोपतेस्तुल्य ऊर्जसा गोपरस्य च । तस्मादेत्य पुनर्भूमौ गोपतिः स्यान्न संशयः । । प्रसादाद्गोपतेर्वीर सर्वज्ञाधिपपूजितः । । १९ इत्येषा कथिता भीम भद्रा नामेति सप्तमी । यामुपोष्य नरो भीम ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । । 1.101.२० शृण्वन्ति ये पठन्तीह कुर्वन्ति च गणाधिप । ते सर्वे भद्रमासाद्य यान्ति तद्ब्रह्म शाश्वतम् । । २१ सुमन्तुरुवाच इत्युक्तवान्पुरा ब्रह्मा दिण्डिने सप्तमीव्रतम् । मयाप्युक्तं तव विभो यथाज्ञातं यथाश्रुतम् । । २२ गृहीत्वा सप्तमीकल्पं मानवो यस्तु भूतले । त्यजेत्कामाद्भयाद्वापि स ज्ञेयः पतितोऽबुधः । । २३ तस्माद्धारय तद्वीर न त्याज्यं सप्तमीव्रतम् । त्यजमानो भवेद्वीर आरूढपतितो नरः । । २४ श्रावयेद्यस्तु भक्त्या च सप्तमीकल्पमादितः । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य ततो याति परं पदम् । । २५ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे भद्राकल्पवर्णनं नामैकाधिकशततमोध्यायः
नक्षत्रपूजाविधिवर्णनम् सुमन्तुरुवाच एवं या देवदेवस्य सप्तमी भास्करस्य तु । यथा बहूनां भार्याणां भर्तुः काचित्प्रिया भवेत् । । १ सर्वाश्च तिथयो ह्यस्य प्रियाः सूर्यस्य भारत । तस्मादस्यां नरेणेह पूजनीयो दिवाकरः । । २ शतानीक उवाच तिथीनामधिपः सूर्यः सर्वासां कथितो यदि । सप्तम्यामेव यागोऽस्य किमर्थं क्रियते बुधैः । । ३ सुमन्तुरुवाच इदमर्थं पुरा पृष्टः सुरज्येष्ठो दिवि स्थितः । विष्णुना कुरुशार्दूल तेनोक्तं हरये यथा । । तथा ते सर्वमाख्यास्ये शृणुष्वैकमना विभो । । ४ सुखासीनं सुरज्येष्ठं पुरा देवं पितामहम् । प्रणम्य शिरसा देव कृष्णो वचनमब्रवीत् । । ५ यद्येष भानुमान्देवस्तिथीनामधिपः स्मृतः । किमर्थं पूज्यते ब्रह्मन्सप्तम्यां ब्रूहि मे विभो । । ६ एवमुक्तः सुरज्येष्ठो विष्णुना प्रभविष्णुना । प्रहस्य भगवान्देव इदं वचनमब्रवीत् । । ७ ब्रह्मोवाच देवेभ्यस्तिथयो दत्ता भास्करेण महात्मना । मुक्त्वैकां सप्तमीं सर्वां सम्यगाराधनेन वै । । ८ यस्यैव यद्दिनं दत्तं स तस्यैवाधिपः स्मृतः । स्वदिने पूजितस्तस्मात्स्वमन्त्रैर्वरदो भवेत्.. । । ९ विष्णुरुवाच अर्केण कतरत्कस्मै दिनं दत्तं महात्मना । स्वदिने पूजितेऽस्मिन्वै स्वमन्त्रैर्जायते ध्रुवम् । । 1.102.१० ब्रह्मोवाच अग्नये प्रतिपद्दत्ता द्वितीया ब्रह्मणे तथा । तृतीया यक्षराजाय गणेशाय चतुर्थ्यपि । । ११ पञ्चमी नागराजाय कार्तिकेयाय षष्ठ्यपि । सप्तमी स्थापितात्मार्थं दत्ता रुद्राय चाष्टमी । । १२ दुर्गायै नवमी दत्ता यमाय दशमी स्वयम् । विश्वेभ्यश्चाथ देवेभ्यो दत्ता चैकादशी सदा । । १३ द्वादशी विष्णवे दत्ता मदनाय त्रयोदशी । चतुर्दशी शङ्कराय दत्ता सोमाय पूर्णिमा । । १४ पितॄणां भानुना दत्ता पुण्या पञ्चदशी सदा । तिथ्यः पञ्चदशैतास्तु सोमस्य परिकीर्तिताः । । १५ पीयते कृष्णपक्षे तु सुरैरेभिर्यथोदितैः । शुक्लपक्षे प्रपूर्यन्ते षोडश्या कलया सह । । १६ अक्षया सा सदैकैका तत्र साक्षात्स्थितो रविः । क्षयवृद्धिकरो ह्येवं तेनासौ तत्पतिः स्मृतः । । १७ ददाति गतिमक्षीणा ध्यानमात्रस्थितो १ रविः । अन्येपीष्टान्यथाकामान्प्रयच्छन्ति सुखेन वै । । १८ तथा सर्वं प्रवक्ष्यामि कृष्ण संक्षेपतः शृणु । अग्निमिष्ट्वा च हुत्वा च प्रतिपद्यमृतं घृतम् । । हविषा सर्वधान्यानि प्राप्नुयादमितं धनम् । । १९ ब्रह्माणं च द्वितीयायां सम्पूज्य ब्रह्मचारिणम् । भोजयित्वा च विद्यानां सर्वासां पारगो भवेत् । । 1.102.२० तृतीयायां च वित्तेशं वित्ताढ्यो जायते ध्रुवम् । क्रयादिव्यवहोरषु लाभो बहुगुणो भवेत् । । २१ गणेशपूजनं कुर्याच्चतुर्थ्यां सर्वकर्मसु । अविघ्नं विद्विषां विघ्नं कुर्याच्चास्य न संशयः । । २२ नागानिष्ट्वा च पञ्चम्यां न विषैरभिभूयते । स्त्रियं च लभते पुत्रान्परां च श्रियमाप्नुयात् । । २३ सम्पूज्य कार्तिकेयं तु षष्ठ्यां श्रेष्ठः प्रजायते । मेधावी रूपसम्पन्नो दीर्घायुः कीर्तिवर्धनः । । २४ सप्तम्यां पूज्य रक्षेशं चित्रभानुं दिवाकरम् । अष्टम्यां पूजितो देवो गोवृषाभरणो हरः । । २५ ज्ञानं ददाति विपुलं कान्तिं च विपुलां तथा । मृत्युहा ज्ञानदश्चैव पाशहा च प्रपूजितः । । २६ दुर्गां सम्पूज्य दुर्गाणि नवम्यां तरतीच्छया । सङ्ग्रामे व्यवहारे च सदा विजयमश्नुते । । २७ दशम्यां यममातिष्ठेत्सर्वव्याधिहरो ध्रुवम् । नरकादथ मृत्योश्च समुद्धरति मानवम् । । २८ एकादश्यां यथोद्दिष्टा विश्वेदेवाः प्रपूजिताः । प्रजां पशुं धनं धान्यं प्रयच्छन्ति महीं तथा । । २९ द्वादश्यां विष्णुमिष्ट्वेह सर्वदा विजयी भवेत् । पूज्यश्च सर्वलोकानां यथा गोपतिगोकरः । । 1.102.३० कामदेवं त्रयोदश्यां सुरूपो जायते ध्रुवम् । इष्टां रूपवतीं भार्यां लभेत्कामांश्च पुष्कलान् । । ३१ दृष्ट्वेश्वरं चतुर्दश्यां सर्वैश्वर्यसमन्वितः । बहुपुत्रो बहुधनस्तथा स्यान्नात्र संशयः । । ३२ पौर्णमास्यां तु यः सोमं पूजयेद्भक्तिमान्नरः । स्वाधिपत्यं भवेत्तस्य सम्पूर्णं न च हीयते । । ३३ पितरः स्वदिने दिण्डे दृष्टाः कुर्वन्ति सर्वदा । प्रजावृद्धिं धनं रक्षां चायुष्यं बलमेव च । । ३४ उपवासं विनाप्येते भवन्त्युक्तफलप्रदाः । पूजया जपहोमैश्च तोषिता भक्तितः सदा । । ३५ मूलमन्त्रैश्च संज्ञाभिरंशमन्त्रैश्च कीर्तिताः । पूर्ववत्पद्ममध्यस्थाः कर्त्तव्याश्च तिथीश्वराः । । ३६ गन्धपुष्पोपहारैश्च यथा शक्त्या विधीयते । पूजा बाह्येन विधिना कृतापि च फलप्रदा । । ३७ आज्यधारासमिद्भिश्च दधिक्षीरान्नमाक्षिकैः । यथोक्तफलदो होमो जपः शान्तेन चेतसा । । ३८ मूलमन्त्राश्च संज्ञाभिरङ्गमन्त्राश्च कीर्तिताः । कृत्वा यज्ञान्दश द्वौ च फलान्येतानि भक्तितः । । ३९ यथोक्तानि तथोक्तानि लभेतेहाधिकान्यपि । इह यस्माद्यथान्यस्मिन्यो वसेद्यः सुखी सदा । । 1.102.४० तेषां लोकेषु मन्त्रज्ञो यावत्तेषां तिथिः स्थिता । दहेत्तस्मात्तथारिष्टं तद्रूपो जायते नरः । । ४१ सुरूपो धर्मसम्पन्नो क्षपितारिर्महीपतिः । स्त्री वा नपुंसको वापि जायते पुरुषोत्तमः । । ४२ इत्येताः कथिताः कृष्ण तिथयो या मया तव । नक्षत्रदेवताः सर्वा नक्षत्रेषु व्यवस्थिताः । । ४३ इष्टान्कामान्प्रयच्छन्ति यास्ता वक्ष्ये महीधर । चन्द्रमा यत्र नक्षत्रे महावृद्ध्या स्थितः सदा । ।४४ उक्तस्तु देवतायज्ञस्तदा सा फलदा भवेत् । देवताश्च प्रवक्ष्यामि नक्षत्राणां यथाक्रमम् । । ४५ नक्षत्राणि च सर्वाणि यज्ञाश्चैव पृथक्पृथक् । अश्विन्यामश्विनाविष्ट्वा दीर्घायुर्जायते नरः । । ४६ व्याधिभिर्मुच्यते क्षिप्रमत्यर्थं व्याधिपीडितः । भरण्यां यम उद्दिष्टः कुसुमैरसितैः शुभैः । । ४७ तथा गन्धादिभिः शुभ्रैरपमृत्योर्विमोचयेत् । । ४८ अनलः कृत्तिकायां तु इह सम्पूजितः परः । रक्तमाल्यादिभिर्दद्यात्फलं होमेन च ध्रुवम् । । ४९ पूज्यः प्रजापतिः प्रीत इष्टो दद्यात्पशूंस्तथा । रोहिण्यां देवशार्दूल पूजनादिह गोपते । । मृगशीर्षे सदा सोमो ज्ञानमारोग्यमेव च । । 1.102.५० आर्द्रायां तु शिवं पूज्य पश्चाद्द्विज यमाप्नुयात् । पद्मादिभिः स दिव्यैश्च पूजितः शं प्रयच्छति । । ५१ तथा पुनर्वस्वदितिः सदा सम्पूज्यते दिवि । गुरूणां तर्पिता चैव मातेव परिरक्षति । । ५२ पुष्ये बृहस्पतिर्बुद्धिं ददाति विपुलां शुभाम् । गीतैर्गन्धादिभिर्नागा आश्लेषायां प्रपूजिताः । । ५३ तर्पिताश्च यथान्यायं भक्ष्याद्यैर्मधुरैः सितैः । रक्षामिषादिभिस्तैस्तैः प्रीतिं कुर्वन्ति मानद । । ५४ मघासु पितरः सर्वे हव्यैः कव्यैश्च पूजिताः । प्रयच्छन्ति धनं धान्यं भृत्यान्पुत्रान्पशूंस्तथा । । ५५ फाल्गुन्यामथ वै पूषा इष्टः पुष्पादिभिः शुभैः । पूर्वायां विजयं दद्यादुत्तरायां भगं तथा । । ५६ भर्तारमीप्सितं दद्यात्कन्यायै पुरुषाय ताम् । इह जन्मनि युज्येत रूपद्रविणसम्पदा । । ५७ पूजितः सविता हस्ते विश्वतेजोनिधिः सदा । गन्धपुष्पादिभिः सर्वं ददाति विपुलं धनम् । । ५८ राज्यं तु त्वष्टा चित्रायां निःसपत्नं प्रयच्छति । इष्टः सन्तर्पितः प्रीतः स्वात्यां वायुर्बलं परम् । । ५९ इंद्राग्नी च विशाखायां जातरक्तै प्रपूज्य च । धनधान्यानि लब्ध्वेह तेजस्वी निवसेत्सदा । । 1.102.६० रक्तैर्मित्रमनूराधास्वेवं सम्पूज्य भक्तितः । श्रियो भजन्ति सर्वेषां चिरं जीवन्ति सर्वदा । । ६१ ज्येष्ठायां पूर्ववच्छक्रमिष्ट्वा पुष्टिमवाप्नुयात् । गुणैर्ज्येष्ठश्च१ सर्वेषां कर्मणा च धनेन च । । ६२ मूले देवपितॄन्त्सर्वान्भक्त्या२ सम्पूज्य पूर्ववत् । पूर्ववत्फलमाप्नोति स्वर्गस्थाने ध्रुवो भवेत् । । ६३ पूर्वाषाढे ह्यपः पूज्य हुत्वा तत्रैव पूर्ववत् । सन्तापान्मुच्यते क्षिप्रं शारीरान्मानसात्तथा । । ६४ आषाढासु तथा विश्वानुत्तराषाढयोगतः । विश्वेशं पूज्य पुष्पाद्यैः३ सर्वमाप्नोति मानवः । । ६५ श्रवणे तु सितैर्विष्णुं पीतैर्नीलैश्च भक्तितः । सम्पूज्य श्रियमाप्नोति परं विजयमेव च । । ६६ धनिष्ठासु वसूनिष्ट्वा न भयं भजते क्वचित् । महतोऽपि भयात्त्वेतैर्गन्धपुष्पादिभिः शुभैः । । ६७ इन्द्रं शतभिषायां च व्याधिभिर्मुच्यते ध्रुवम् । आतुरः पुष्टिमाप्नोति स्वास्थ्यमैश्वर्यमेव च । । ६८ अजं भाद्रपदायां तु शुद्धस्फटिकसन्निभम् । सम्पूज्य भक्तिमाप्नोति परं विजयमेव च । । ६९ उत्तरायामहिर्बुध्न्यं परां शान्तिमवाप्नुयात् । रेवत्यां पूजितः पूषा ददाति सततं शुभम्
७८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे नक्षत्रपूजाविधिवर्णनं नाम द्व्यधिकशततमोऽध्यायः
सूर्यपूजामहिमवर्णनम् ब्रह्मोवाच यश्च देवालयं भक्त्या भानोः कारयते स्थिरम् । स सप्त पुरुषांल्लोकान्भानोर्नयति मानवः । । १ यावन्त्यब्दानि देवार्चा रवेस्तिष्ठति मन्दिरे । तावद्वर्षसहस्राणि सूर्यलोके स मोदते । । २ देवार्चा लक्षणोपेता यद्गृहे सन्ततो विधिः । निष्कामं वा मनो यस्य स याति रविसाम्यताम् । । ३ पुष्पाण्यतिसुगन्धीनि मनोज्ञानि च यः पुमान् । प्रयच्छति हि देवेशं तद्भावगतमानसः । ।४ धूपांश्च विविधांस्तांस्तान्गन्धाढ्यं चानुलेपनम् । दीपबल्युपहाराश्च यच्चाभीष्टमथात्मनः । । ५ नरः सोऽनुदिनं यज्ञात्प्राप्नोत्याराधनाद्रवे । यज्ञेशो भगवान्भानुर्मखैरपि च तोष्यते । । ६ बहूपकरणा यज्ञा नानासम्भारविस्तराः । प्राप्यन्ते३ तैर्धनयुतैर्मनुष्यैर्लोकसञ्चयैः ।। ७ भक्त्या तु पुरुषैः पूजा कृता दूर्वांकुरैरपि । रवेर्ददाति हि फलं सर्वयज्ञैः सुदुर्लभम् । । ८ यानि पुष्पाणि भक्ष्याणि धूपगन्धानुलेपनम् । दयितं भूषणं यच्च रक्तके चैव वाससी । । ९ यानि चाभ्युपहाराणि भक्ष्याणि च फलानि च । प्रयच्छ तानि देवेश भवेथाश्चैव तन्मनाः । । 1.103.१० आद्यं तं यज्ञपुरुषं यथाशक्त्या प्रसादय । आराध्य स्थापितं देवं तस्मिन्नेव नरालये । । ११ पुष्पैस्तीर्थोदकैर्गन्धैर्मधुना सर्पिषा तथा । क्षीरेण स्नापयेद्देवं चित्रभानुं दिवाकरम्
1.103.४० विधुनोत्यतिवातेन दातुरज्ञानतः कृतम् । पापं दातुर्गृहे भानुर्दिवारात्रौ न संशयः । । ४१ गीतवाद्यादिर्भिर्देवं य उपास्ते विभावसुम् । गन्धर्वनृत्यैर्वाद्यैश्च विमानस्थो निषेव्यते । । ४२ जातिस्मरत्वं वृद्धिं च ततस्तु परमां गतिम् । प्राप्नोति हेलेरायतने पुण्याख्यानकथाकरः । । ४३ तस्मात्कुर्यात्प्रयत्नेन पूजयेद्वापि वाचकम् । नान्यत्प्रीतिकरं भानोः पुण्याख्यानादृते क्वचित् । । ४४ एकोऽपि हेलेः सुकृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म हेलिप्रणामी न पुनर्भवाय । । ४५ एवं१ देवेश्वरो भक्त्या येन भानुरुपासितः । स प्राप्नोति गतिं श्लाघ्यां यामिच्छति च चेतसा । ।४ ६ तमाराध्य मया प्राप्तं ब्रह्मत्वं लोकपूजितम् । सौरेर्यथेप्सितं प्राप्तं त्वया तस्मात्पुरानघ । । ४७ ब्रह्महत्याभिभूतस्तु गोश्रुताभरणो हरः । तमाराध्य रविं भक्त्या मुक्तोऽसौ ब्रह्महत्यया । ।४८ देवत्वं मनुजैः कैश्चिद्गन्धर्वत्वं तथा परैः । विद्याधरत्वमपरैरेवाप्तं हि दिवाकरात् । । ४९ लेखः क्रतुशतेनेशमाराध्यैनं दिवाकरम् । इन्द्रत्वमगमत्तस्मान्नान्यः पूज्यो दिवाकरात् । । 1.103.५० देवेभ्योऽप्यतिपूज्यस्तु स्वगुरुर्ब्रह्मचारिणा । तस्मात्स यज्ञपुरुषो विवस्वान्पूज्य एव हि । । ५१ स्त्रियाश्च भर्तारमृते पूज्योऽत्यन्तं विभावसुः । भर्तुर्गृहस्थस्य सतः पूज्यो गोपतिरंशुमान् । । ५२ वैश्यानामपि चाराध्यस्तपोभिस्तमनाशनः । ध्येयः परिव्राजकानां सदा देवो विभावसुः । । ५३ एवं सर्वाश्रमाणां हि चित्रभानुः परायणम् । सर्वेषां चैव वर्णानां तमाराध्याप्नुयाद्गतिम् । । ५४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे सूर्यपूजामहिमवर्णनं नाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः
त्रिवर्गसप्तमीव्रतनिरूपणम् शृणुष्व संयतः काम्यानुपवासांस्तथापरान् । तांस्तानाश्रित्य यान्कामान्कुरुतेप्सितमानसः । । १ सप्तम्यां शुक्लपक्षे तु फाल्गुनस्येह मानवः । जपन्हेलीति देवस्य नाम भक्त्या पुनःपुनः । । २ देवार्चने चाष्टशतं कृत्वैतच्च जपेच्छुचिः । स्नातः प्रस्थानकाले तु उत्थाने स्खलिते क्षुते । । ३ पाखण्डान्पतितांश्चैव तथैवान्यायशालिनः । नालपेत तथा भानुमर्चयेच्छ्रद्धयान्वितः । । इदं चोदाहरेद्भानौ मनः संधाय तत्परः । ।४ हंसहंस कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णवमग्नानां त्राता भव दिवाकर । । ५ एवं प्रसाद्योपवासं कृत्वा नियतमानसः । पूर्वाह्ण एव च सकृत्प्राश्याच्चाचमनीयकम् । । ६ स्नात्वार्चयित्वा हंसेति पुनर्नाम प्रकीर्तयेत् । वज्रधारात्रयं चैव क्षिपेत्त्रिर्देवपादयोः । । ७ चैत्रवैशाखयोश्चैव तद्वज्ज्येष्ठे तु पूजयन् । मर्त्यलोके गतिं श्रेष्ठां कृष्ण प्राप्नोति वै नरः । । ८ उत्क्रांतस्तु व्रजेत्कृष्ण दिव्यं हंसालयं शुभम् । वृषध्वजप्रसादाद्वै संक्रन्दनश्रिया वृतः । । ९ आषाढे श्रावणे चैव मासि भाद्रपदे तथा । तथैवाश्वयुजे चैव अनेन विधिना नरः । । 1.104.१० उपोष्य सम्पूज्य तथा मार्तण्डेति च कीर्तयेत् । गोमूत्रप्राशनोत्पूतो धनी धनपुरं व्रजेत् । । ११ आराधितस्य जगतामीश्वरस्याव्ययात्मनः । उत्क्रांतिकाले स्मरणं भास्करस्य तथाप्नुयात् । । १२ क्षीरस्य प्राशनं कृष्ण विधिं चैव यथोदितम् । कार्त्तिकादि यथान्यायं कुर्यान्मासचतुष्टयम् । । १३ तेनैव विधिना कृष्ण भास्करेति च कीर्तयेत् । स याति भानुसालोक्यं भास्करं स्मरति क्षये । । १४ प्रतिमासं द्विजातिभ्यो दद्याद्दानं यथेप्सितम् । चातुर्मास्ये तु सम्पूर्णे कृत्वा पुस्तकवाचनम् । । १५ कथां तु भास्करस्येह सङ्गीतकमथापि वा । धर्मश्रवणमभीष्टं सदा धर्मध्वजस्य तु । । १६ वाचकं पूजयित्वा तु तस्मात्कार्यं विपश्चिता । श्राद्धमन्येन पक्वेन वाचकेन द्विजेन तु । । दिव्येन च यथायुक्तमभीष्टं भास्करस्य हि । । १७ एवमेव गतिं श्रेष्ठां देवानामनुकीर्तनात् । प्राप्नुयात्त्रिविधां कृष्ण त्रिलोकाख्यां नरः सदा । । १८ कथितं पारणं यत्ते प्रथमं गोधराधनम् । आधिपत्यं तथा भोगांस्ततः प्राप्नोति मानुषः । । १९ द्वितीयेन तथा भोगान्गोपतेः प्राप्नुयान्नरः । सूर्यलोकं तृतीयेन पारणेन तथाप्नुयात् । । 1.104.२० एवमेतत्समाख्यातं गतिप्रापकमुत्तमम् । विधानं देवाशार्दूल यदुक्तं सप्तमीव्रते । । २१ यः श्वेतां सप्तमीं कुर्यात्सुगतिं श्रद्धया नरः । तथा भक्त्या च वै नारी प्राप्नोति त्रिविधां गतिम् । । २६२ एषा धन्या पापहरा तिथिर्नित्यमुपासिता । आराधनाय यस्तेषां यदा भानोर्धराधर । । २३ पठतां शृण्वतां चापि सर्वपापभयापहा । तथा धन्या च पुण्या च त्रिवर्गादीष्टदा सदा । । २४. इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे त्रिवर्गसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः
कामदासप्तमीव्रतनिरूपणम् ब्रह्मोवाच फाल्गुनामलपक्षस्य सप्तम्यां क्ष्माधराव्यय । उपोषितो नरो नारी समभ्यर्च्य तमोऽपहम् । । १ सूर्यनाम जपन्भक्त्या मितभोक्ता जितेन्द्रियः । उत्तिष्ठन्प्रस्वपंश्चैव सूर्यमेवाभिकीर्तयेत् । । २ ततोऽन्यदिवसे प्राप्ते त्वष्टम्यां प्रयतो रविम् । स्नात्वा देवं समभ्यर्च्य दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् । । ३ रविमुद्दिश्य वै चाग्नौ घृतहोमकृतक्रियः । प्रणिपत्य जगन्नाथमिति वाणीमुदीरयेत् । । ४ यमाराध्य पुरा देवी सावित्री कामनाय वै । स मे ददातु देवेशः सर्वान्कामान्विभावसुः । । ५ समभ्यर्च्य इति प्राप्तान्कृत्स्नान्कामान्यथेप्सितान् । स ददात्यखिलान्कामान्प्रसन्नो मे दिवस्पतिः । । ६ भ्रष्टराज्यश्च देवेन्द्रो यमभ्यर्च्य दिवस्पतिः । कामान्सम्प्राप्तवान्राज्यं स मे कामं प्रयच्छतु । । ७ एवमभ्यर्च्य पूजां च निष्पाद्येह विवस्वतः । भुञ्जीत प्रयतः सम्यग्घविष्यं पतगध्वज । । ८ फाल्गुने चैत्रवैशाखज्येष्ठे यस्य समापनम् । चतुर्भिः पारणं मासैरेभिर्निष्पादितं भवेत् । । ९ करवीरैश्चतुरो मासान्भक्त्या सम्पूजयेद्रविम् । कृष्णागुरुं दहेद्धूपं प्राश्यं गोशृङ्गजं जलम् । । 1.105.१० नैवेद्यं खण्डवेष्टांस्तु दद्याद्विप्रेभ्य एव च । ततश्च श्रूयतामन्या ह्याषाढादिषु या क्रिया ।। ११ जातीपुष्पाणि शस्तानि धूपो गौग्गुल उच्यते । कूपोदकं समश्नीयान्नैवेद्यं पायसं मतम् । । १२ स्वयं तदेव चाश्नीयाच्छेषं पूर्ववदाचरेत् । कार्त्तिकादिषु मासेषु गोमूत्रं कायशोधनम् । । १३ महाङ्गो धूप उद्दिष्टः पूजा रक्तोत्पलैस्तथा । कासारं चात्र नैवेद्यं निवेद्यं भास्कराय वै । । १४ प्रतिमासं च विप्राय दातव्या दक्षिणा तथा । कर्पूरं चन्दनं मुस्तामगरुं तगरं तथा । । १५ ऊषणं शर्करा कृष्ण सुगन्धं सिह्लकं तथा । महाङ्गोऽयं स्मृतो धूपः प्रियो देवस्य सर्वदा । । १६ प्रीणनं चेष्टया भानोः पारणेपारणे गते । यथाशक्ति यथायोगं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । । १७ सद्भावेनैव सप्ताश्वः पूजितः प्रीयते यतः । पारणान्ते यथाशक्त्या पूजितः स्नापितो रविः । । १८ प्रीणितश्चेप्सितान्कामान्दद्यादव्याहतं हरे । एषा पुण्या पापहरा सप्तमी सर्वकामदा । । १९ यथाभिलषितान्कामाँल्लभते गरुडध्वज । उपोष्यैतां त्रिभुवनं प्राप्तमिन्द्रेण वै पुरा । । 1.105.२० पुत्रं प्रापच्च सावित्री पुत्रांस्तु अदितिस्तथा । यदवः कामनां प्राप्ता धौम्यो वेदमवाप्तवान् । । २१ त्वयाप्ता भार्गवी कृष्ण शङ्करः शुद्धिमाप्तवान् । पितामहत्वं प्राप्तोऽहं तत्प्रसादाज्जनार्दन । । २२ अन्यैश्चाधिगताः कामास्तमाराध्य न संशयः । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैर्योषिद्भिरेव च । । २३ यं यं काममभिध्यायेत्तंतं प्राप्नोत्युपोषणात् । जनः प्राप्नोत्यसंदिग्धं भानोराराधनाद्यतः । । २४ अपुत्रः पुत्रमाप्नोति रोगतश्चापि मोदते । रोगाभिभूत आरोग्यं कन्या विन्दति सत्पतिम् । । २५ समागत्य प्रवसित उपोष्यैतदवाप्नुयात् । सर्वान्कामानवाप्नोति गोगतश्चापि मोदते । । २६ नापुत्रो नाधनो वापि न वानिष्टो न निर्घृणः । उपोष्यैतद्व्रतं मर्त्यः स्त्रीजनो वापि जायते । । २७ गोहेलिलोकमासाद्य मोदते शाश्वतीः समाः । गौरिकं यानमारूढस्तेजसा रविसन्निभः । । २८ पुनरेत्य महीं कृष्ण घनाघनसमो नृपः । क्ष्मातले स्यान्न संदेहः प्रसादाद्गोपतेर्नरः । । २९ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे कामदासप्तमीव्रतनिरूपणं नाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः
पापनाशिनीव्रतविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच पुनश्चैतन्महाभाग श्रूयतां गदतो मम । प्रोक्तं खगेन देवानां तिथिमाहात्म्यमुत्तमम् । । १ विष्णुरुवाच विजयातिजया चैव जयन्ती च महातिथिः । त्वत्तः श्रुता सुरथेष्ठ ब्रूहि मे पापनाशिनीम् । । २ तथोत्तरायणं ब्रूहि शस्तं यद्भास्करार्चने । यत्र सम्पूजितो भानुर्भवेत्सर्वाघनाशनः । । तन्मे कथय यत्नेन भक्त्या पृष्टोऽक्षयं फलम् । । ३ ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदर्क्षं तु रवेर्भवेत् । तदा स्यात्सा महापुण्या सप्तमी पापनाशिनी । ।४ तस्यां सम्पूज्य देवेशं चित्रभानुं जगद्गुरुम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । । ५ यश्चोपवासं कुरुते तस्यां नियतमानसः । सर्वपापविमुक्तात्मा सूर्यलोके महीयते । । ६ दानं यद्दीयते किञ्चित्तमुद्दिश्य दिवाकरम् । होमो वा क्रियते तत्र तत्सर्वं चाक्षयं भवेत् । । ७ एक ऋग्वेदः पुरतो जप्तः श्रद्धापरेण तु । ऋग्वेदस्य समस्तस्य यच्छते सत्फलं ध्रुवम् । । ८ सामवेदफलं साम यजुर्वेदफलं यजुः । अथर्वा अथर्वांगिरसो निखिलं यच्छते रविः । । ९ तारका इव राजन्ते द्योतमाना दिवानिशम् । समभ्यर्च्य च सप्तम्यां देवदेवं दिवाकरम् । । 1.106.१० यत्र पापमशेषं वै नाशयत्यत्र भास्करः । कर्तव्या सप्तमी कृष्ण तेनोक्ता पापनाशिनी । । ११ अस्यां समभ्यर्च्य रविं याति सौरपुरं नरः । विमानवरमारुह्य कर्पूरोद्भवमुत्तमम् । । १२ तेजसा कविसंकाशः प्रभया सूर्यसन्निभः । कान्त्यात्रेयसमः कृष्ण शौर्ये हरिसमः सदा । । १३ मोदते तत्र सुचिरं वृन्दारकगणैः सह । पुनरेत्य भुवं कृष्ण भवेद्वै क्ष्माधिपाधिपः । । १४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे पापनाशिनीव्रतविधिवर्णनं नाम षडधिकशततमोऽध्यायः
भानुपादद्वयव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच तथान्यदपि धर्मज्ञ शृणुष्व गदतो मम । पदद्वयं जगद्धातुर्देवदेवस्य गोपतेः । । १ यदेकपादपीठं हि तत्र न्यस्तं पदद्वयम् । स्वयमंशुमता कृष्ण लोकानां हितकाम्यया । । २ वामनस्य पदं कृष्ण ज्ञेयं वै उत्तरायणम् । देवाद्यैः सकलैर्वन्द्यं दक्षिणं दक्षिणायनम् । । ३ अहं त्वं च सदा कृष्ण दक्षिणं पादमर्चतः । श्रद्धान्वितौ भास्करस्य हरीशौ वाममर्चतः । । ४ तस्मिन्यः प्रत्यहं सम्यग्देवदेवस्य मानवः । करोत्याराधनं तस्य तुष्टः स्याद्भानुमान्त्सदा । । ५ विष्णुरुवाच कथमाराधनं तस्य देवदेवस्य गोपतेः । क्रियते देवशार्दूल तत्समाख्यातुमर्हसि । । ६ ब्रह्मोवाच उत्तरे त्वयने कृष्ण स्नातो नियतमानसः । घृतक्षीरादिभिर्देवं स्नापयेत्तिमिरापहम् । । ७ चारुवस्त्रोपहारैश्च पुष्पधूपानुलेपनैः । समभ्यर्च्य ततः सम्यग्ब्राह्मणानां च तर्पणैः । । ८ पदद्वयं व्रतं यस्य गृह्णीयाद्भानुतत्परः । वन्देत्स्नातश्चित्रभानुं ततश्च गरुडध्वज । । ९ भुक्त्वान्नं चित्रभानुं तु चित्रभानुं व्रजंस्तथा । स्वपन्विबुध्यन्प्रणमन्होमं कुर्वंस्तथार्चयन् । । 1.107.१० चित्रभानोरनुदिनं करिष्ये नामकीर्तनम् । यावदद्य दिनात्प्राप्तं क्रमशो दक्षिणायनम् । । ११ चलिते हुंकृते चैव वेदारम्भेऽपि वा सदा । तावद्वक्ष्ये चित्रभानुं यावदेवोत्तरायणम् । । १२ यावज्जीवं च यत्किञ्चिज्जानतोज्ञानतोऽपि वा । करिष्येऽहं तथा चैव कीर्तयिष्यामि तं प्रभुम् । । १३ यदानृतं किञ्चिद्वक्ष्ये तदा वक्ष्यामि तद्वचः । अज्ञानादथ वा ज्ञानात्कीर्तयिष्यामि तं प्रभुम् । । १४ षण्मासमेकमनसा चित्रभानुमयं परम् । तं स्मरन्मरणे याति यां गतिं सास्तु मे गतिः । । १५ षण्मासाभ्यन्तरे मृत्युर्यदि तस्मिन्भवेन्मम । तन्मया भास्करस्येह स्वयमात्मा निवेदितः । । १६ परमात्ममयं ब्रह्म चित्रभानुमयं परम् । यमं ते संस्मरिष्यामि स मे भानुः परा गतिः । । १७ यदि प्रातस्तथा सायं मध्याह्ने वा जपाम्यहम् । षण्मासाभ्यन्तरे न्यासः कृतो व्रतमयो मया । । १८ तथा कुरु जगन्नाथ स्वर्गलोकपरायणः । चित्रभानो यथा शक्त्या भवान्भवति मे गतिः । । १९ एवमुच्चार्य षण्मासं चित्रभानुमयं व्रतम् । तावन्निष्पादयेद्यावत्सम्पूर्णं दक्षिणायनम् । । 1.107.२० ततश्च प्रीणनं कुर्याद्यथाशक्त्या विभावसोः । भोजयेद्ब्राह्मणान्दिव्यान्भौमांश्चापि सदक्षिणान् । । २१ पुण्याख्यानकथां कुर्यान्मार्तंडस्य तथाग्रतः । पूजयेद्वाचकं भक्त्या यथाशक्त्या१ च लेखकम् । । २२ एवं व्रतमिदं कृष्ण यो धारयति मानवः । इहैव देवशार्दूल मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । । २३ षण्मासाभ्यन्तरे चास्य मरणं यदि जायते । प्राप्नोत्यनशनस्योक्तं यत्फलं तदसंशयम् । । २४ पदद्वयं च देवस्य सम्यक्त्वेन सदार्चितम् । भवत्येतज्जगौ भानुः पुरा चन्द्राय पृच्छते । । २५ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे भानुपादद्वयव्रतवर्णनं नाम सप्ताधिकशततमोऽध्यायः
सर्वार्थावाप्तिसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच कृष्णपक्षे तु माघस्य सर्वाप्तिं सप्तमीं शृणु । यामुपोष्य समाप्नोति सर्वान्कामांस्तथा परान् । । १ पाखण्डादिभिरालापं न कुर्याद्भानुतत्परः । पूजयेत्प्रणतो देवमेकाग्रमनसा शुभम् । । २ माघाद्यैः पारणं मासैः षड्भिः सांक्रान्तिकं स्मृतम् । मार्तण्डः प्रथमं नाम द्वितीयं कः प्रकीर्तितम् । । ३ तृतीयं चित्रभानुश्च विभावसुरतः परम् । भगेति पञ्चमं ज्ञेयं षष्ठं हंसः स उच्यते । ।४ पूर्णेषु षट्सु मासेषु पञ्चगव्यमुदाहृतम् । स्नाने च प्राशने चैव प्रशस्तं पापनाशनम् । । ५ प्रणामं देवदेवस्य कृत्वा पूजां यथाविधि । विप्राय दक्षिणां दद्याच्छ्रद्दधानश्च शक्तितः । । ६ पारणान्ते च देवस्य प्रीणनं भक्तिपूर्वकम् । कुर्वीत भक्त्या विधिवद्रविभक्त्या तु गृह्यते । । ७ नक्तभोजी तथा विष्णो तैलक्षारविवर्जितः । कृष्ण जागरणं रात्रौ सप्तम्यामथ वा दिने । । ८ एतामुषित्या धर्मज्ञो हंसप्रीणनतत्परः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते । । ९ यतः सर्वमवाप्नोति यद्यदिच्छति चेतसा । अतो लोकेषु विख्याता सर्वार्थावाप्तिसप्तमी । । 1.108.१० कृताभिलषिता ह्येषा प्रारब्धा धर्मतत्परैः । पूरयत्यखिलान्कामान्संश्रुता च दिनेदिने । । ११ तमाराधयस्व रविं तथाथ गरुडध्वज । यथाराधितवान्भानुं भगणाधिपतिः पुरा । । १२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे सर्वार्थावाप्तिसप्तमीवर्णनम् नामाष्टाधिकशततमोऽध्यायः
मार्तण्डसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच मार्तण्डसप्तमीं कृष्ण यथान्यां१ वच्चि तेऽनघ । शृणुष्वैकमना वीर गदतो मे शुभप्रदाम् । । १ यस्याः सम्यगनुष्ठानात्प्राप्नोत्यभिमतं फलम् । पौषे मासे सिते पक्षे सप्तम्यां समुपोषितः । । २ सम्यक्सम्पूज्य मार्तण्डं मार्तण्ड इति वै जपेत् । पूजयेत्कुतपं भक्त्या श्रद्धया परयान्वितः । । ३ धूपपुष्पोपहराद्यैरुपवासैः समाहितः । मार्तण्डेति जपन्नाम पुनस्तद्गतमानसः । । ४ विप्राय दक्षिणां दद्याद्यथाशक्त्या खगध्वज । स्वपन्विबोधन्स्खलितो मार्तण्डेति च कीर्तयेत् । । ५ पाषण्डादिविकर्मस्थैरालापं च विवर्जयेत् । गोमूत्रं गोपयो वापि दधि क्षीरमथापि वा । । ६ गोदेहतः समुद्भूतं प्राश्नीयादात्मशुद्धये । द्वितीयेऽह्नि पुनः स्नातस्तथैवाभ्यर्चनं रवेः । । ७ तेनैव नाम्ना सम्भूय दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । ततो भुञ्जीत गोदोहसम्भूतेन समन्वितम् । । ८ एवमेवाखिलान्मासानुपोष्य प्रयतः शुचिः । दद्याद्गवादिकं विप्रान्प्रतिमासं स्वशक्तितः । । ९ धारिता चेत्पुनर्वर्षे यथाशक्त्या गवादिकम् । दत्त्वा परं रवेर्भूयः शृणु यत्फलमश्नुते । । 1.109.१० स्वर्णशृंगीं च पञ्चम्यां षष्ठ्यां च वृषभं नरः । प्रतिमासं द्विजातिभ्यो यद्दत्त्वा फलमश्नुते । । ११ तत्प्राप्नोत्यखिलं सम्यग्व्रतमेतदुपोषितः । तं च लोकमवाप्नोति मार्तण्डो यत्र तिष्ठति । । १२ शाण्डेलेयसमः कृष्ण तेजसा नात्र संशयः । मार्तण्डसप्तमीमेतामुपोष्यैते गणा दिवि । । १३ विद्योतमाना दृश्यन्ते लोकैरद्यापि भूधर । तस्मात्त्वमादिदेवेशं ग्रहेशं भास्करं रविम् । । अनयार्चय गोविन्द गोपतिं गोलसन्निभम् । । १४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे मार्तण्डसप्तमीवर्णनम् नाम नवाधिकशततमोऽध्यायः
सप्तमीकल्पे ऽनन्तरसप्तमीव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां मासि भाद्रपदेऽच्युत । प्रणम्य शिरसादित्यं पूजयेत्सप्तवाहनम् । । १ पुष्पधूपादिभिर्वीर कुतपानां च तर्पणैः । पाषण्डादिभिरालापमकुर्वन्नियतात्मवान् । । २ विप्राय दक्षिणां दत्त्वा नक्तं भुञ्जीत वाग्यतः । तिष्ठन्व्रजन्प्रस्थितश्च क्षुतप्रस्खलितादिषु । । ३ आदित्यनामस्मरणं कुर्वन्नुच्चारणं तथा । अनेनैव विधानेन मासान्द्वादश वै क्रमात् । । ४ उपोष्य पारणे पूर्णे समभ्यर्च्य जगद्गुरुम् । पुण्येन श्रावणेनेह प्रीणयन्पुष्टिमश्नुते । । ५ अनन्तं श्रावणेनेह यतः फलमुदाहृतम् । तेनादित्यं समभ्यर्च्य तदेव लभते फलम् । । ६ एवं यः पुरुषः कुर्यादादित्याराधनं शुचिः । प्राप्येह विपुलं भोगं धर्ममर्थं तथाव्ययम् । । ७ अमुत्र लोकमायाति दिव्ये खे गीतसंयुते । नारी वा स्वर्गमभ्येत्य ह्यनन्तं फलमश्नुते । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तकल्पेऽनन्तरसप्तमीव्रतवर्णनम् नाम दशाधिकशततमोऽध्यायः
सप्तमीकल्पेऽभ्यङ्गसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच श्रावणे मासि देवाग्र्यं सप्तम्यां सप्तवाहनम् । शुक्लपक्षे समभ्यर्च्य पुष्पधूपादिभिः शुचिः । । १ पाखण्डादिभिरालापमकुर्वन्नियतात्मवान् । विप्राय दक्षिणां दत्त्वा नक्तं भुञ्जीत वाग्यतः । । २ अभ्यङ्गं देवदेवस्य वर्षे वर्षे नियोजयेत् । सप्तम्यामन्नमेवाग्र्यं शुभं शुक्लं नवं तथा । । ३ विभवेषु तथान्येषु वादित्राण्येव वै विदुः । तथा देवस्य मासेऽस्मिन्नभ्यङ्गः परिगीयते । ।४ यस्तु चाराधयेद्भक्त्या भास्करस्य नरोऽच्युत । अभ्यङ्गं विधिवच्छक्त्या कृत्वा ब्राह्मणभोजनम् । । ५ शङ्खतूर्यनिनादैश्च ब्रह्मघोषैश्च पुष्कलैः । स दिव्यं यानमारूढो लोकमायाति हेलिनः । । ६ अनेनैव विधानेन मासान्द्वादश वै क्रमात् । उपोष्य पारणे पूर्णे दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् । । ७ व्रतं यः पुरुषः कुर्यादादित्याराधनं शुचिः । स गच्छेत्परमं लोकं दिव्यं वै वनमालिनः । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पेऽभ्यङ्गसप्तमीवर्णनम् नामैकादशाधिकशततमोऽध्यायः
तृतीयपदव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच एवं कृष्ण सदा भानुर्नरैर्भक्त्या यथाविधि । फलं ददात्यसुलभं सलिलेनापि पूजितः । । १ न भानुर्जीवदानेन न पुष्पैर्न फलैस्तथा । आराध्यते सुयुद्धेन हृदयेनैव केवलम् । । २ रागादपेतं हृदयं वाग्दुष्टा नानृतादिभिः । हिंसाविरहितं कर्म भास्कराराधनत्रयम् । । ३ रागादिदूषिते चित्ते नास्पन्दी तिमिरापहः । बध्नाति तं नरं हंसः कदाचित्कर्दमाम्भसि । । ४ तमसो नाशनायालं चेन्दोर्लेखा ह्यनारतम् । हिंसादिदूषितं कर्म केशवाराधने कुतः । । ५ जनश्चित्ताप्रसादाद्वै न चाप तिमिरापहम् । तस्मात्सत्यस्वभावेन सत्यवाक्येन चाच्युत । । ६ अहिंसकेन चादित्यो निसगदेव तोषितः । सर्वस्वमपि देवाय यो दद्यात्कुटिलाशयः । । ७ स नैवाराधयेदेवं देवदेवं दिवाकरम् । रागादपेतं हदयं कुरु त्वं भास्करार्पणम् । । ततः प्रापयसि दुष्प्राप्यमयत्नेनैव भास्करम् । । ८ विष्णुरुवाच देवेशः कथितः सम्यल्काम्योऽयं भास्करो मयि । आराधनविधिं सर्वं भूयः पृच्छामि तं वद । । ९ कुले जन्म तथारोग्यं धनवृद्धिश्च दुर्लभा । त्रितयं प्राप्यते येन तन्मे वद जगत्पते । । 1.112.१० ब्रह्मोवाच मासे तु माघे सितसप्तमेऽह्नि हस्तर्क्षयोगे जगतः प्रसूतिम् । सम्पूज्य भानुं विधिनोपवासी सुगन्धधूपान्नवरोपहारैः । । ११ गृही तु पुष्पैः प्रतिपाद्य पूजां दानादियुक्तं व्रतमब्दमेकम् । दद्याच्च दानं मुनिपुङ्गःवेभ्यस्तत्कथ्यमानं विनिबोध धीर । । १२ वज्रं तिलान्व्रीहियवान्हिरण्यं यवान्नमम्भः करकामुपानहम् । छत्रोपपन्नं गुडफेणिताढ्यं दद्यात्क्रमाद्वस्तु अनुक्रमेण । । १३ यद्येष१ वर्षे विधिनोदितेन यस्यां तिथौ लोकगुरुं प्रपूज्य । अश्मन्तनान्यात्मविशुद्धिहेतोः सम्प्राशनानीह निबोध तानि । । १४ गोमूत्रमम्भश्च रसे नु शाकं दूर्वा दधिव्रीहितिलान्यवांश्च । सूर्यांशुतप्तं जलमम्बुजाक्ष क्षीरं च मासैः क्रमशः प्रयुज्यः । । १५ कुले प्रधाने धनधान्यपूर्णे पद्मावृते ह्यस्तसमस्तदुःखे । प्राप्नोति जन्माऽविकलेन्द्रियश्च भवत्यरोगो मतिमान्सुखी च । । १६ तस्मात्त्वमप्येतदमोघवीर्य दिवाकराराधनमप्रमत्तः । कुरु प्रभावं भगवन्तमीशमाराध्य कामानखिलानुपेहि । । १७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे तृतीयपदव्रतवर्णनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
आदित्यालयवन्दनमार्जनादिवर्णनम् विष्णुरुवाच सुरज्येष्ठ पुनर्ब्रूहि यत्पृच्छाम्यहमादितः । यत्फलं समवाप्नोति कारयित्वा रवेर्गृहम् । । १ देवार्चां कारयित्वा तु यत्पुण्यं पुरुषोऽश्नुते । पूजयित्वा च विधिवदनुलिप्य च यत्फलम् । । २ कानि माल्यानि शस्तानि कानि नार्हति भास्करः । के धूपा भानुदयिताः के वर्ज्याश्च जगत्पतेः । । ३ उपचारफलं किं स्यात्किं फलं गीतवादिते । घृतक्षीरादिना यत्तु स्नापिते भास्करे फलम् । । ४ यथोपलेपनादौ च फलमभ्युक्षितेन तु । दिवाकरगृहे तात तदशेषं वदस्व मे । । ५ ब्रह्मोवाच साधु वत्स यदेतत्त्वं मार्तण्डस्येह पृच्छसि । शुश्रूषणे विधिं पुण्यं तदिहैकमनाः शृणु । । ६ यस्तु देवालयं भानोर्दार्वं शैलमथापि वा । कारयेन्मृन्मयं चापि तस्य पुण्यफलं शृणु । । ७ अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन्महत्फलम् । प्राप्नोति तत्फलं भानोर्यः कारयति मन्दिरम् । । ८ कुलानां शतमागामि समतीतं कुलं शतम् । कारयेद्भगवद्धाम स नयेदर्कलोकताम् । । ९ सप्तजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु । भानोरालयविन्यासप्रारम्भादेव नश्यति । । 1.113.१० सप्तलोकमयो भानुस्तस्य यः कुरुते गृहम्
प्रतिष्ठां समवाप्नोति स नरः साप्तलौकिकीम् । । ११ प्रशस्तदेशभूभागे प्रशस्तं भवनं रवेः । कारयेदक्षयाँल्लोकान्स नरः प्रतिपद्यते । । १२ इष्टकाचयविन्यासो यावद्वर्षाणि तिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्तुर्दिवि संस्थितिः । । १३ प्रतिमां लक्षणवतीं यः कारयति मानवः । दिवाकरस्य तल्लोकमक्षयं प्रतिपद्यते । । १४ षष्टिर्वर्षसहस्राणां सहस्राणि स मोदते । लोके सुमनसां वीर प्रत्येकं मधुसूदन । । १५ प्रतिष्ठाप्य रवेरर्चां सुप्रशस्ते निवेशने । पुरुषः कृतकृत्योऽस्ति न दोषफलमश्नुते । । १६ ये भविष्यन्ति येऽतीता आकल्पं पुरुषाः कुले । तांस्तारयति संस्थाप्य देवस्य प्रतिमां रवेः । । १७ अनुशिष्टाः किल पुरा यमेन यमकिङ्कराः । पाशदण्डकराः कृष्ण प्रजासंयमनोद्यताः । । १८ यम उवाच विहरन्तु यथान्यायं नियोगो मेऽनुपाल्यताम् । नाज्ञाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्वचित् । । १९ केवलं ये जगन्मूलं विवस्वन्तमुपाश्रिताः । भवद्भिः परिहर्तव्यास्तेषां नैवेह संस्थितिः । । 1.113.२० ये तु वैवस्वता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः । पूजयन्ति सदा भानुं ते च त्याज्या सुदूरतः । । २१ तिष्ठंश्च प्रस्वपन्गच्छन्नुत्तिष्ठन्स्खलिते क्षुते । सङ्कीर्तयति देवं यः स नस्त्याज्यः सुदूरतः । । २२ नित्यनैमित्तिकैर्देवं ये यजन्ति तु भास्करम् । न चालोक्या भवद्भिस्ते यद्ध्यानं हंति वो गतिम् । । २३ ये पुष्पधूपवासोऽभिर्भूषणैश्चापि वल्लभैः । अर्चयन्ति न ते ग्राह्या मत्पितुस्ते परिग्रहाः । । २४ उपलेपनकर्तारः कर्तारो मार्जनस्य ये । अर्कालये परित्याज्यं तेषां त्रिपुरुषं कुलम् । । २५ ये वायतनं भानोः कारितं तत्कुलोद्भवः । पुमान्न नावलोक्यो वै भवद्भिर्दुष्टचक्षुषा । । २६ येनार्चा भगवद्भक्त्या मत्पितुः कारिता शुभा । नराणां तत्कुलं वीराः सदा त्याज्यं सुदूरतः । । २७ भवतां भ्रमतां यत्र भानुसंश्रयमुद्रया । न चाज्ञाभङ्गकृत्कश्चिद्भविष्यति नरः क्वचित् । । २८ इत्युक्ताः किङ्करास्तेन यमेन सुमहात्मना । अनाश्रित्य वचः कृष्णः सत्राजितमथो गताः । । २९ तस्य ते तेजसा सर्वे भानोर्भक्तस्य सुव्रत । मोहिताः पतिता भूमौ यथा च विहगा नगात् । । 1.113.३० एतां महाफलां योर्चां भानोः कारयते नरः । तवाख्यानं महाबाहो गृहं कारयितुश्च यत् । । ३१ यज्ञा नराणां पापौघनाशकाः सर्वकामदाः । तथैवेष्टो जगद्भानुः सर्वयज्ञमयो रविः । । ३२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यालयवन्दनमार्जनादिवर्णनं नाम त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः
आदित्यस्नापनयोगवर्णनम् ब्रह्मोवाच स्थापितां प्रतिमां भानोः सम्यक्सम्पूज्य मानवः । यं यं प्रार्थयते कामं तं तं प्राप्नोत्यसंशयम् । । १ यः स्नापयति देवस्य घृतेन प्रतिमां रवेः । प्रस्थेप्रस्थे द्विजाग्र्याणां स ददाति गवां शतम् । । २ गवां शतस्य विप्रेभ्यो यद्वत्तस्य भवेत्फलम् । घृतप्रस्थेन तद्भानोर्भवेत्स्नातकयोगिनाम् । । ३ भूरिद्युम्नेन सम्प्राप्ता सप्तद्वीपा वसुन्धरा । घटोदकेन मार्तण्डप्रतिमा स्नापिता किल । ।४ प्रतिमामसिताष्टम्यां घृतेन जगतीपतेः । स्नापयित्वा समस्तेभ्यः पापेभ्यः कृष्ण मुच्यते । । ५ सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा गव्येन हविषा रवेः । स्नपनं तु भवेच्छ्रेष्ठं महापातकनाशनम् । । ६ ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यत्पापं कुरुते नरः । तत्क्षालयति सन्ध्यायां घृतेन स्नपनं रवेः । । ७ सर्वयज्ञमयो भानुर्हव्यानां परमं घृतम् । तयोरशेषपापानां क्षालकः सङ्गमो भवेत् । । ८ येषु क्षीरवहा नद्यो ह्रदाः पायसकर्दमाः । मोदते तेषु लोकेषु क्षीरस्नानकरो रवेः । । ९ आह्लादं निर्वृतिस्थानमारोग्यं चारुरूपताम् । सप्तजन्मान्यवाप्नोति क्षीरवानपरो रवेः । । 1.114.१० दध्यादीनां विकाराणां क्षीरतः सम्भवो यथा । यथा च विमलं क्षीरं यथा निर्वृतिकारकम् । । तथा च निर्मलं ज्ञानं भवत्यपि न संशयः । । ११ ग्रहानुकूलतां पुष्टिं प्रियत्यमखिले जने । करोति भगवान्भानुः क्षीरस्नपनतोषितः । । १२ सर्वस्य स्निग्धतामेति दृष्टमात्रे प्रसीदति । घृतक्षीरेण देवेश स्नापिते तिमिरापहे । । १३ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यस्नापनयोगवर्णनं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः
सूर्यपूजाविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच प्रशंसन्ति महात्मानः संवादं भास्कराश्रयम् । गौतम्या सह कौशल्या सुमनायां सुरालये । । १ स्वर्गेऽतिशोभनां दृष्ट्वा कौशल्यां पतिना सह । ब्राह्मणी गौतमी नाम पर्यपृच्छत विस्मिता । । २ गौतम्युवाच शतशः सन्ति कौशल्ये देवाः स्वर्गनिवासिनः । देवपत्न्यस्तथैवैताः सिद्धाः सिद्धाङ्गनास्तथा । । ३ न तेषामीदृशो गन्धो न कान्तिर्न सुरूपता । न वाससी शोभने ये यथा ते पतिना सह । । ४ नैवाभरणजातानि तेषां भ्राजन्ति वै तथा । यथा तव यथा पत्युर्न च स्वर्गनिवासिनाम् । । ५ सुस्नातचैलतश्चैव युवयोरतिरिच्यते । लेखाद्यानामपीशानां क्षयातिशयवर्जितः । । ६ तपःप्रभावो दानं वा होमो वा कर्मसंज्ञितः । युवयोर्यत्समाचक्ष्व तत्सर्वं वरवर्णिनि । । येन मे विक्रमे बुद्धिर्मनुजा येन सङ्गताः । । ७ कौशल्योवाच यज्ञो यज्ञेश्वरो भानुरावाभ्यां जातु तोषितः । स्वर्गप्राप्तिरियं तस्य कर्मणः फलमुत्तमम् । । ८ सुरूपता ततः प्रीतिः पश्यतां चारुवेषिता । यत्पृच्छसि महाभागे तदप्येषां वदामि ते । । ९ तीर्थोदकैस्तथा गन्धैः स्नापितो यद्दिवाकरः । तेन कान्तिरियं नित्यं देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् । । 1.115.१० मनःप्रसादः सौम्यत्वं शरीरे ये च निर्वृताः । यत्प्रियत्वं च सर्वं स्यात्तद्घृतस्नपनात्फलम् । । ११ यान्यभीष्टानि वासांसि यच्चाभीष्टविभूषणम् । रत्नानि यान्यभीष्टानि यत्प्रियं चानुलेपनम् । । १२ ये धृता यानि माल्यानि दयितान्यभवन्सदा । मम भर्तुस्तदैवास्य तदा राज्यं प्रशासतः । । १३ तानि सर्वाणि सर्वज्ञ सर्वपातरि भानुनि । दत्तानि तं समुत्थोऽयं गन्धधूपात्मको गुणः । । १४ आहारा दयिता ये च पवित्राश्च निवेदिताः । त्रिलोककर्तुः सवितुस्तृप्तिस्तद्गुणसम्भवा । । १५ स्वर्गकामेन मे भर्त्रा मया च शुभदर्शने । कृतमेतत्कृतेनाभूदावयोर्भवसंक्षयः । । १६ ये त्वकामा नराः सम्यक्तत्कुर्वन्ति च शोभने । तेषां ददाति विश्वेशो भगवान्मुक्तिमीश्वरः । । १७ ब्रह्मोवाच एवमभ्यर्च्य मार्तण्डमर्कं देवेश्वरं गुरुम् । प्राप्तोऽस्म्यभिमतान्कामान्कृष्णाहं शाश्वतीः समाः । । १८ चन्दनागुरुकर्पूरकुङ्कुमोशीरपद्मकैः । अनुलिप्तो नरैर्भक्त्या ददाति१ सागरोद्भवाम् । । १९ कालेयकं तुरुष्कं च रक्तचन्दनमेव च । यान्यात्मनि सदेष्टानि तानि शस्यान्यपाकुरु । । 1.115.२० गन्धाश्चापि शुभा ये च धूपा ये विजयोदयाः । दिवाकरस्य धर्मज्ञ निवेद्यास्सर्वदाच्युत । । २१ न दद्यात्सल्लकीक्षारं नो मुखेन च संहृतम् । दद्यादर्काय धर्मज्ञ धूपमाराधनोद्यतः । । २२ मालती मल्लिका चैव यूथिका चातिमुक्तिकः । पाटलाः करवीरश्च जपा सेवन्तिरेव च । । २३ कुङ्कुमस्तगरश्चैव कर्णिकारः सकेशरः । चम्पकः केतक कुन्दो बाणबर्बरमालिका । । २४ अशोकस्तिलको लोध्रस्तथा चैवाटरूषकः । शतपत्राणि धन्यानि बकाह्वानी विशेषतः । । २५ अगस्तिं किंशुकं तद्वत्पूजार्थं भास्करस्य तु । अमी पुष्पप्रकारास्तु शस्ता भास्करपूजने । । २६ बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं वा भृङ्गरस्य च । तमालपत्रं च हरे सदैव भगवत्प्रियम् । । २७ तुलसी कालतुलसी तथा रक्तं च चन्दनम् । केतकी पत्रपुष्पं तु सद्यस्तुष्टिकरं रवेः । । २८ पद्मोत्पलसमुत्थानि रक्तं नीलोत्पलं तथा । सितोत्पलं तु भानोस्तु दयितानि सदाच्युत । । २९ कृष्णलोकन्मत्तकं कान्तं तथैव गिरिमल्लिका । न कर्णिकारिकापुष्पं भास्कराय निवेदयेत् । । 1.115.३० कुटजं शाल्मलीपुष्पं तथान्यद्गन्धवर्जितम् । निवेदितं भयं रोगं निःस्वतां च प्रयच्छति । । ३१ येषां न प्रतिषेधोऽस्ति गन्धवर्णान्वितानि च । तानि पुष्पाणि देयानि मानवे लोकभानवे । । ३२ सुगन्धैश्च मुरामांसीकर्पूरागरुचन्दनैः । तथान्यैश्च शुभैर्द्रव्यैरर्चयेद्वनमालिनम् । । ३३ दुकूलपट्टकौशेयवार्क्षकार्पासकादिभिः । वासोभिः पूजयेद्भानुं यानि चात्मप्रियाणि तु । । ३४ भक्ष्याणि यान्यभीष्टानि भोज्यान्यभिमतानि च । फलं च वल्लभं यत्स्यात्तत्ते देयं दिवाकरे । । ३५ सुवर्णमणिमुक्तानि रजतं च तथाच्युत । दक्षिणा विविधा चेह यच्चान्यदपि वल्लभम् । । ३६ आत्मानं भास्करं मत्वा यज्ञं तस्मै निवेदयेत् । तत्तदव्यक्तरूपाय भास्कराय निवेदयेत् । । ३७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यमाहात्म्ये सूर्यपूजाविधिवर्णनं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः