तस्य वीरस्य मातरः, पत्नी च भगिनी च, प्रेम्णा शोकसन्तप्ताः, तस्य अद्भुतमायया मोहितस्य न ज्ञाताः। ततः रानी पुष्पवती, पश्यन्ती स्वपत्निं भ्रातृक्लेशेन पीडितं, दुःखितं अभवत्। निर्दोषः कृष्णांशः महत् निन्दां सहनं कृतवान्। मृत्युः त्यागः च तुल्यौ इति मन्यन्ते; यथायोग्यं विवेकपूर्वकं चिन्तयेत्। ततः सः चाण्डालान् आह्वय्य, आत्मपुत्रघ्नं तं बन्धनं कृतवान्। “तस्य नेत्रे निष्कृत्य मम समक्षं आनयत,” इति सर्वान् आज्ञापयत्। तदा देवसिंहः तेषां महत् धनं दत्त्वा गच्छति स्म। किन्तु बालखानस्य पत्नी गजमुक्ता पतिसंनिष्ठा आसीत्। तैः चाण्डालैः संगृहीतः सः मित्रनेत्राय समर्पितः, “पापिन्, दुष्ट! त्वया मम मित्रं पीडितम्,” इति उक्त्वा। “तव पुत्रः भूमौ जीवति; तं अन्वेषय,” इत्युक्त्वा वीरः शुभनगर्यां शिरीषायां प्रवृत्तः। गजमुक्तायाः अनुज्ञां लब्ध्वा दम्पती निर्भयम् अगच्छताम्। तदा बलवान् मकरन्दः सर्वकारणं ज्ञात्वा, विविधैः यज्ञैः स्तवैः धर्मं पूजितवान्। राजा अभिनन्दनस्य कन्या चित्रप्रपूजिनी आसीत्। केसरीण्याः गुरुः कुतुकः योगिनरूपं धारयित्वा ज्ञातव्यः। भूमिः शत्रुभिः दूरगम्या, विपद्ग्रस्ताः शिलाः च तत्र आसीत्। जयन्तः चित्रलेखया राजकन्यया गृहीतः; इन्दुला तत्र दुःखिता, अद्भुतमायया मोहितः आसीत्। “त्वं भगवन् कृष्णांशः, सूर्यवर्मणा सह चित्रलेखायाः समीपं गच्छ, तया सह नृत्यादिकं कुरु,” इति उक्तम्। ततः तां देवीं मोहयित्वा, तस्याः शुभमतं भाषय। एवं उक्त्वा देवः अदृश्यः अभवत्, राजा विस्मितः अभवत्। फाल्गुनमासे आगते, त्रीणि योगिरूपाणि धारयित्वा स्थिताः। तदा देवः मृदङ्गं वादयामास, मकरन्दः वीणां वादयामास। नगरं तथा गजपतिं मोहित्वा, “यदिच्छसि तद् वद, तपस्विन्,” इति उक्तः; सः विनयेन प्रत्युत्तरं दत्तवान्। “त्वरया कार्यं सम्पाद्य, तव पुत्रं प्रत्यर्पयिष्यामि,” इति प्रतिज्ञाय। ततः गजपतिः स्वपुत्रं तेषां दत्तवान्। पक्षेण सन्तुष्टा बह्लीकपुरं प्राप्तवन्तः। नृत्यकौशलसम्पन्नाः, राजानं मोहितुम् उद्युक्ताः, आगच्छन्। गीतनृत्यविशारदाः सर्वे तैः आकृष्टाः। तान् गृह्य, राजा स्वगृहं हर्षेण प्रत्यागच्छत्। ततः भीष्मपुत्रः बलवान् मकरन्दः वीणां मृदङ्गं च गृहीत्वा स्थितः। तान् गृह्य, महास्त्रियो हर्षिताः। सः मायां निवार्य, तस्या फलहीनता कृतवान्। “यदिच्छसि तद् वद, वीर,” इति कृष्णांशः वधूं प्रति उक्तवान्। तद् श्रुत्वा, चित्ररेखा शोकविह्वला अभवत्। “इन्द्राद्याः सर्वदेवाः मया सृजिताः—ये केनचित्। नारायणः वा, धर्मः वा, शिवः स्वयम् वा। मम नाम उदयः, हे रानी; अयं देवसिंहः श्रेष्ठः। इन्दुलाया वियोगेन योगशक्तिः प्राप्ता। हे महामोहिनी, शुकं वा देहि, इन्दुलां वा यद्यच्छसि,” इति उक्तम्।