येषां तु कौलेन विधिना न संस्कृताः पशवः, तेषां मम त एव भोक्तव्याः इति भगवता निर्दिष्टम्। तस्मात् मुसलोत्पन्नाः धर्मदूषकाः इति निश्चितम्। एवं उक्त्वा देवता तत्रैव अन्तर्हिता, राजा अपि स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। तदा तेन प्राज्ञेन शूद्राणां मध्ये स्वाभाविकं भाष्यं स्थापितम्। स एव सर्वदेवतुल्यं आचारशास्त्रं अपि संस्थापयत्। तत्र आर्यवर्गाः स्थिताः, विंध्यपर्वतान्ते तु मिश्रवर्णाः आसन्। म्लेच्छदेशे, तुषदेशे, विविधेषु द्वीपेषु च तादृशं जाताः अल्पायुषः, मन्दबुद्धयः, त्रिशतवर्षात् परं न जीवन्ति स्म। तत्र तेषां राज्ये बहवः नृपाः अभवन्। तेषां वंशे त्रयः नृपाः द्विशतवर्षे एव मृताः। कल्पदेशे तु राजा स्वधर्मेण स्वराज्यं स्थापयामास। स तु इन्द्रप्रस्थाधिपः, तोमरवंशसम्भूतः आसीत्। तत्र अग्निवंशस्य विस्तारः अधिकं बलिष्ठः अभवत्। उत्तरदिशि चीनसीमायाम्, दक्षिणे सेतुबन्धे च तस्य प्रभावः प्रसारितः। ते सर्वे अग्निहोत्रयज्ञान् कुर्वन्तः, गवां ब्राह्मणानां च कल्याणार्थं यत्नं कुर्वन्ति स्म। सर्वत्र द्वापरसमः कालः सततं प्रवर्तते इति कथ्यते। प्रतिग्रामे देवता निवसति, प्रतिप्रदेशे यज्ञः प्रतिष्ठितः आसीत्। एवं स्थिते, भीषणः कलिः भयाकुलः, म्लेच्छैः सहितः, तत्र प्रादुरभवत्। द्वादशवर्षपर्यन्तं स ध्यानयोगाभ्यसनं कृतवान्। तत्र राधया सह मानसः हरिं स्तोतुम् आरब्धवान्—"करुणासिन्धो, तव चरणयोः शरणं प्रपन्नोऽस्मि, रक्ष माम्। त्वमेव सर्वपापहरः, सर्वकालप्रभो हरि। द्वापरे तव गौरवर्णः रूपमासीत्, मम दैवयोगेन त्वं कृष्णवर्णः अभवः। प्रभो, मम चतुर्षु गृहेषु द्यूतम्, मद्यं, सुवर्णं च वर्तते। जनार्दन, शरीरं, कुलं, राज्यं च परित्यज्य तव शरणं गतः।" एवं श्रुत्वा श्रीकृष्णः प्रहसन् तम् अवदत्—"मम अंशः पृथिव्यां अवतीर्य, बलिनः विनाशयिष्यति।" इत्युक्त्वा भगवान् तत्रैव अन्तर्हितः। एतेषु मध्ये, मुनिश्रेष्ठ, यदभवत् तच्छृणु। नवदुर्गाव्रतम् उत्तमं नववर्षाणि अतीत्य कृतम्। तत्र सा देवीं प्रार्थयामास—"अम्बे, यदि वरं दातुम् इच्छसि, हे ईश्वरी—" इति। देवी प्रत्युवाच—"एवं भवतु," इत्युक्त्वा तत्रैव अन्तर्हिता। राजा तां धर्मेण परिणीय, स्वगृहं नीतवान्। स राजा आवार्यः, शतगजबलसम्पन्नः आसीत्। तत्र शतयत्ताख्यो म्लेच्छो वानराध्यक्षः वीर्यवान् प्रसिद्धः आसीत्। तस्योत्क्रमणं ताळवृक्षसमं उन्नतम्। तयोः नृपयोः रोमाञ्चकारि युद्धम् अभवत्। ततः तयोः मैत्री सञ्जाता, ताळवृक्षदानपूर्वका। सुतार्थं राजा शैवयज्ञं विधिवत् अकारयत्। ततः, शिवांशेन कन्या जाता इति।