लीलावती, ऋतुस्नाता सा पतिं सम्यक् सेवमाना अभवत्। ततः कालान्तरे तस्याः कन्या जाताऽभूत्, या पद्मदललोचनया चपलया च स्वजनानां हर्षं वर्धयामास। तस्याः जन्मोत्सवे पितृभिः पण्डितब्राह्मणाः समाहूय शुभकर्माणि सम्यक् कारितानि। सा कन्या कलावती नाम्ना सोमगृहे वृद्धिं प्राप। दशमे वर्षे तस्याः यौवनं प्राप्तं, मासिकधर्मश्च समुपस्थितः। तस्मिन्नपि काले काञ्चनपुरनगरे शङ्खपतिः नाम विश्रुतो वैश्यः आसीत्। स तु महर्षिणा तस्याः कन्यायाः योग्यवरः समाचिन्त्य अभिषिक्तः। वेदघोषैः वाद्यनिनादैः च सहितः स महर्षिः कन्यां विधिवत् पाणिग्रहे समर्पयामास। स मुनिः प्रहृष्टचित्तः तां कन्यां कल्याणाय दत्तवान्। स मुनिः तं जामातरं पुत्रवत् सस्नेहं पश्यन्, जामातरः च मुनिं पितरं सममेनत्। अनन्तरं स व्यापारी भ्रातृजायेन सह पुनः व्यापारार्थं निर्गतः। सूतेन प्रोक्तं—तदा मुनिना नानाविधरत्नानि सङ्गृहीतानि। स नौकाः सज्जीकृत्य देशात् देशं प्रस्थितवान्। तत्र च किञ्चित्कालं स्थाय व्यापारेन संलग्नः सन् महात्मना वर्तितुम् आरब्धवान्। कर्मवशात् स व्यापारी शीघ्रं दुःखमुपलभ्य, एकदा सर्वेषां सुप्तेषु महान् धनराशिः चौरैः अपहृतः दृष्टवान्। स प्रातःकृत्यं कृत्वा सभां प्रविष्टः। तत्र स राजा प्रति इदं वचनम् अवोचत्—"शृणु, भूमिपते!" "सर्वे चौराः पलायिताः, वयं न जानिमः, हे राजन्।" राजा क्रोधात् रक्तलोचनः सन्देशवाहान् आज्ञापयत्—"यूयं सर्वे शीघ्रं आगच्छत। अन्यथा अहं युष्मान् सह अनुचरैः हनिष्यामि।" बहुषु प्रयत्नेषु अपि, चौरैः सह मिश्रितं वस्तु न पुनः लब्धम्। व्यापारी चिन्तयामास—"राजा मां सह समूहैः हनिष्यति; किं करिष्यामि, कुत्र वा सुखं मम?" "नर्मदायां मृत्युः शिवलोकप्राप्तिदायकः।" तत्रान्यदेशीयः कश्चन व्यापारी तस्य विपुलं धनं दृष्ट्वा, "एषः चौरः" इति मन्यते स्म, तं स्वरक्षार्थं बध्नन्। राजा अपि न विचारयामास यः स हरिद्वेषी। स तु कारागारे पादबन्धनैः हस्तपाशैः च बद्धः भ्रातृजायेन सह महद् दुःखं पुनः पुनः विललाप। "कुतः मे कन्या भार्या च? पश्य भाग्यविपर्ययम्।" "नूनं पूर्वं मया भाग्यविरुद्धं बहु कृतम्।" एवं पितृश्वशुरः भ्रातृजायश्च द्वावपि द्वादशदिनानि दुःखितौ अभवताम्। ये तु नित्यं शृण्वन्ति, ते ज्ञानी हरिवासे निवसन्ति। ये हरिद्वेषिणः, ते नानानरकेषु पतन्ति। धर्मः, यज्ञः, राजा, चौरः च—सर्वे लक्ष्म्याः प्रियाः। मातृभ्यः देवताभ्यश्च यज्ञे 'स्वधा' 'स्वाहा' इति समर्प्यते। तेषां मध्ये चौर एव हन्ता; सर्वे धर्मस्य सेवकाः। तस्य धर्मिष्ठस्य धनं, यत् तु सत्यहीनं गृहे स्थितम्, स वस्त्राभरणादीनि विक्रीय भुक्तवान्। एकस्मिन् दिने तस्याः कन्यायाः अन्नवस्त्राभावः अभवत्। तदा तं विश्वेशं प्रार्थयन्तं दृष्ट्वा सा अपि हरिं प्रार्थयामास।