ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਂਤੇ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯੋ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ,
ਭੂਰਿਚਨ੍ਦ੍ਰਮਯਂ ਨਾਗਮਥਵਾ ਕਲਧੌਤਜਮ੍
ਬਹੁਤ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ,
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਰ੍ਚਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਾਗਂ ਪਞ੍ਚਫਣਂ ਸ਼ृਣੁ
ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਫਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸੁਣ।
ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੈਃ ਸਨੈਵੇਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜ੍ਯ ਪਨ੍ਨਗਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਸੱਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣਬਲਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਗਤੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤੋ ਵਾਸੁਕਿਃ ਸ਼ੇषਃ ਪਦ੍ਮਃ ਕਮ੍ਬਲ ਏਵ ਚ ੪੮ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਃ ਸ਼ਂਖਪਾਲਃ ਕਾਲਿਯਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਤਥਾ ਵਤ੍ਸਰਾਂਤੇ ਪਾਰਣਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍
ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਕੀ, ਸ਼ੇਸ਼, ਪਦਮ, ਕੰਬਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਕਾਲੀਆ ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ—ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪੂਰਨ ਕਰਮ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਵਿਦੇ ਨਾਗਃ ਕਾਂਚਨੇਨ ਕृਤੋ ਨृਪ 4.36.
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏष ਪਾਰਣਕੇ ਪਾਰ੍ਥ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਪੂਰਨ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਯੇ ਦਨ੍ਦਸ਼ੂਕਰਦਨੈਰ੍ਦष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਹ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍ ਦਾਂष੍ਟ੍ਰਿਕਂ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸ੍ਥਾਨਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਸੂਰ ਨੇ ਕੱਟਿਆ ਤੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੰਦ ਵਾਲਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ਚੇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਠੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਲਿਖ੍ਯ ਨਰੋ ਨਾਗਾਨ੍ਕृ ष੍ਣਵਰ੍ਣਾਦਿਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਪਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟਿਂ ਸਮਾਯਾਂਤਿ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਾਦਯਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਨਾਗਾਨ੍ਸਂਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਮਯਾਨ੍ਨਾਗਾਨਿਂਦ੍ਰਾਣ੍ਯਾ ਸਹ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸੱਪ ਬਣਾਕੇ, ਇੰਦਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗੋਧੂਮੈਃ ਪਯਸਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ
ਗੇਹੂੰ, ਦੁੱਧ, ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ,
ਪੂਜਯੇਤ੍ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੇषਾਦਯੋ ਨृਪ ਸ ਸ਼ਾਂਤਿਲੋਕਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੋਦਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ
ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਿਕ ਸੱਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਵੀਰ ਪਞ੍ਚਮੀਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ 4.36.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਪੰਜਮੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
( ੴ ਕੁਰੁਕੁਲ੍ਲੇ ਹੁਂ ਫਟ੍ਸ੍ਵਾਹਾ ) ਭਕ੍ਤੇਨ ਭਕ੍ਤਿਸਹਿਤਾਃ ਸ਼ਤਪਞ੍ਚਮੀषੁ ਯੇ ਪੂਜਯਂਤਿ ਭੁਜਗਾਨ੍ਕੁਸੁਮੋਪਹਾਰੈਃ
( ਓਂ ਕੁਰੁਕੁੱਲੇ ਹੁਂ ਫਟ ਸ੍ਵਾਹਾ ) ਜੋ ਭਗਤ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੌ ਪੰਜਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੀਪਞ੍ਚਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦਾਨੇਨ ਤਪਸਾ ਵਾਪਿ ਵ੍ਰਤੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਵਾ
ਦਾਨ, ਤਪ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਨਾਲ,
ਜਪਹੋਮਨਮਸ੍ਕਾਰੈਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਵਾ ਪृਥਗ੍ਵਿਧੈਃ
ਜਪ, ਹੋਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ,
ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸਾ ਦਤ੍ਤਾ ਮੁਨਿਨਾ ਮਾਨਵृਦ੍ਧਯੇ
ਇਹ ਵਰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਪਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ,
ਭਾਭਾਸਿਤਦਿਗਾਭੋਗਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਭਾਮਿਵ ਰੇਮੇ ਸਹ ਤਯਾ ਰਾਜਨ੍ਬਿਭ੍ਰਮੋਦ੍ਭ੍ਰਾਂਤਚਿਤ੍ਤਯਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਿਹਾ, ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਂ ਜਗਜ੍ਜਿष੍ਣੁਂ ਪਤਿਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤਾਂ ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਵਧੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਹृष੍ਟਂ ਪੁष੍ਟਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਭਵਦ੍ਭਾ ਵਿਤਂ ਤਯਾ
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਮਾਰੋਗ੍ਯਮਨਾਕ੍ਰਨ੍ਦਮਨਾਕੁਲਮ੍
ਸਭ ਠੀਕ ਸੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸੀ, ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਿਵਿ ਦੇਵਾ ਮੁਮੁਦਿਰੇ ਦਾਨਵਾ ਦੈਤ੍ਯਮਾਗਤਾਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤ ਰੁੱਸ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਹृਦਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਵਹ੍ਨੌ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵੈਰ੍ਹਵਿਃ 4.37.੧
ਦਿਲ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਰੋਚਨਪ੍ਰਭृਤਿਭਿਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਂ ਦੈਤ੍ਯਸਤ੍ਤਮੈਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਰੋਚਨ ਤੇ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖੀ,