ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਿਕੋ ਮਾਣਿਭਦ੍ਰਕਃ ਏਤੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤ੍ਯਭਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਵਾਸੁਕੀ, ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਕਾਲਿਕਾ ਤੇ ਮਣਿਭਦ੍ਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਪਯਂਤੀਹ ਨਾਗਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਰੇਣ ਯੇ ਨਰਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹੁੰਢਾਉਂਦੇ ਹਨ—
ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਨਾਗਾ ਯਦਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ—
ਕਥਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽ ਭੂਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ
ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕਿਆ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ?
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਦ੍ਰੂਰ੍ਨਾਗਾਨਾਂ ਜਨਨੀ ਸ੍ਵਸਾਮ੍
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—
ਅਸ਼੍ਵਰਤ੍ਨਮਿਦਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਯਾਮृਤੋਦ੍ਭਵਮ੍
'ਇਹ ਚਿੱਟਾ, ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਘੋੜਾ ਦੇਖ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਵੇਖ, ਵੇਖ!'
ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਸੇ ਕृष੍ਣਂ ਵਿਨਤੋਵਾਚ ਤਾਂ ਸ੍ਵਸਾਮ੍
ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?'
ਵੀਕ੍ਸ਼ੇऽਹਮੇਕਨਯਨਾ ਕृष੍ਣਬਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਪੂੰਛ ਕਾਲੀ ਹੈ।'
ਨ ਚੇਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸੇ ਕਦ੍ਰੁ ਮਮ ਦਾਸੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। 4.36.
'ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਵੇਂਗੀ, ਕਦਰੂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗੀ।'
ਏਵਂ ਤੇ ਵਿਪਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤੇ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਅ ਲਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਪਏ।
ਆਹੂਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਬਾਲਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹਯੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣੋ ਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਜਾਓ।'
ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤੇ ਜਿਹ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਾਂ ਨਾਗਾਃ ਕਦ੍ਰੂਂ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਅਸ਼ਪਦ੍ਰੁषਿਤਾ ਕਦ੍ਰੂਃ ਪਾਵਕੋ ਵਃ ਪ੍ਰਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਦਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ, ਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਅੱਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।'
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਪਾਂਡਵੋ ਜਨਮੇਜਯਃ
ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵ ਜਨਮੇਜਯ—
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਤ੍ਰੇ ਚ ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੁਃ ਪਾਵਕੋ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਖੀ ਅੱਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਨਾਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ
ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਵਾਸੁਕਿਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਂਤ੍ਵਯਨ੍
ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਾਯਾਵਰਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰਿਤਿ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੰਮੇਗਾ।
ਭਗਿਨੀਂ ਚ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਸ੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਜਰਤਕਾਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇਵੇਂਗਾ।
ਸ ਤਤ੍ਸਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਂ ਵੈ ਨਾਗਾਨਾਂ ਭਯਦਂ ਮਹਤ੍ 4.36.
ਉਹ ਵੱਡਾ ਯਗ, ਜੋ ਸਾਪਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਦਿਯਂ ਭਗਿਨੀ ਨਾਗ ਰੂਪੌਦਾਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ
ਸਾਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੋਹਣੀ, ਦਿਲੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਯਦਾਸੌ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਤੇऽਰਣ੍ਯੇ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਦਿष੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਭਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਖੇ, ਉਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।
ਪਿਤਾਮਹਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਸੁਕਿਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਚ
ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਹਰ੍षੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਾਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ।
ਅਪ੍ਲਵੇ ਤੁ ਨਿਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਘੋਰੇ ਯਜ੍ਞਾਗ੍ਨਿਸਾਗਰੇ
ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਯਗ ਅੱਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਚਾਗ੍ਨਿਰਾਜਾਨਮृਤ੍ਵਿਜਸ੍ਤਦਨਂਤਰਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ—
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਤਚ੍ਚ ਭਵਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਲੇਲਿਹਾਨ੍
ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੁੰਹ ਚਾਟਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ।
ਨਾਗਾਨਾਂ ਹਰ੍षਜਨਨੀ ਦਤ੍ਤਾ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਪਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਨਾਗਾਃ ਪ੍ਰੀਯਂਤਾਂ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ਯੇ ਨਦੀषੁ ਮਹਾਨਾਗਾ ਯੇ ਸਰਃਸ੍ਵਭਿਗਾਮਿਨਃ
ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਸਾਪ, ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਪ ਜਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੈਨ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਣ।
ਯੇ ਵਾਪੀषੁ ਤਡਾਗੇषੁ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵੈ ਨਮਃ ।।4.36.
ਜੋ ਵੀ ਕੂਆਂ ਜਾਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਨਾਗਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਚ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ
ਸਾਰੇ ਸਾਪਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।