ਸਂਧ੍ਯਾਯਾਂ ਚ ਤਤੋ ਮੌਨਂ ਤਦ੍ਵ੍ਰਤ ਤੁ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਸੰਝ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹ ਵਰਤ ਨਿਭਾਏ।
ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਵ੍ਰਤੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭੋਜਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਂਡੁਲੈਃ
ਵਰਤ ਮੁਕਣ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੇ।
ਦੇਵ੍ਯੈ ਵਿਤਾਨਂ ਘਂਟਾਂ ਚ ਸਿਤਨੇਤ੍ਰਂ ਪਟਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਛਤਰੀ, ਘੰਟੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਤਥੋਪਦੇष੍ਟਾਰਮਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਪੂਜਯੇਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਤ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਵ੍ਯਾਸਵਤ੍ਤੁ ਕਵਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਵਸੇਤ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਾਯੁਤਤ੍ਰਯਮ੍
ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਆਸ ਵਰਗਾ ਕਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਵ੍ਰਤਂ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ृਣੁਯਾਦਪਿ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਵ੍ਰਤਵਰੇਣ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਯੇ ਸਂਪੂਜਯਂਤਿ ਜਗਤੋ ਜਨਨੀਂ ਜਨਿਤ੍ਰੀਮ੍ 4.35.
ਜੋ ਲੋਕ ਸਾਲ ਭਰ ਚੰਗੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤਵ੍ਰਤਨਿਰੂਪਣਂ ਨਾਮ ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਸਾਰਸਵਤ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗਪਞ੍ਚਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਕਿਲ ਨਾਗਾਨਾਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਤ੍ਸਵੋ ਮਹਾਨ੍
ਨਾਗਪੰਚਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਿਕੋ ਮਾਣਿਭਦ੍ਰਕਃ ਏਤੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤ੍ਯਭਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਵਾਸੁਕੀ, ਤਖ਼ਸ਼ਕ, ਕਾਲਿਕਾ ਤੇ ਮਣਿਭਦ੍ਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਪਯਂਤੀਹ ਨਾਗਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਰੇਣ ਯੇ ਨਰਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹੁੰਢਾਉਂਦੇ ਹਨ—
ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਨਾਗਾ ਯਦਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ—
ਕਥਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽ ਭੂਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨ
ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕਿਆ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ?
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕਦ੍ਰੂਰ੍ਨਾਗਾਨਾਂ ਜਨਨੀ ਸ੍ਵਸਾਮ੍
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—
ਅਸ਼੍ਵਰਤ੍ਨਮਿਦਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਯਾਮृਤੋਦ੍ਭਵਮ੍
'ਇਹ ਚਿੱਟਾ, ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਘੋੜਾ ਦੇਖ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਵੇਖ, ਵੇਖ!'
ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਸੇ ਕृष੍ਣਂ ਵਿਨਤੋਵਾਚ ਤਾਂ ਸ੍ਵਸਾਮ੍
ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?'
ਵੀਕ੍ਸ਼ੇऽਹਮੇਕਨਯਨਾ ਕृष੍ਣਬਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਪੂੰਛ ਕਾਲੀ ਹੈ।'
ਨ ਚੇਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸੇ ਕਦ੍ਰੁ ਮਮ ਦਾਸੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। 4.36.
'ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਵੇਂਗੀ, ਕਦਰੂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗੀ।'
ਏਵਂ ਤੇ ਵਿਪਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤੇ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਅ ਲਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਪਏ।
ਆਹੂਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਬਾਲਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹਯੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣੋ ਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਜਾਓ।'
ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤੇ ਜਿਹ੍ਮਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਾਂ ਨਾਗਾਃ ਕਦ੍ਰੂਂ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਅਸ਼ਪਦ੍ਰੁषਿਤਾ ਕਦ੍ਰੂਃ ਪਾਵਕੋ ਵਃ ਪ੍ਰਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਦਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ, ਤੇ ਕਦਰੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਅੱਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।'
ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਪਾਂਡਵੋ ਜਨਮੇਜਯਃ
ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵ ਜਨਮੇਜਯ—
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਤ੍ਰੇ ਚ ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੁਃ ਪਾਵਕੋ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ
ਉਸ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਖੀ ਅੱਗ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਨਾਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ
ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਵਾਸੁਕਿਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾਂਤ੍ਵਯਨ੍
ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਯਾਯਾਵਰਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਰਿਤਿ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੰਮੇਗਾ।
ਭਗਿਨੀਂ ਚ ਜਰਤ੍ਕਾਰੁਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਸ੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਜਰਤਕਾਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇਵੇਂਗਾ।
ਸ ਤਤ੍ਸਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਂ ਵੈ ਨਾਗਾਨਾਂ ਭਯਦਂ ਮਹਤ੍ 4.36.
ਉਹ ਵੱਡਾ ਯਗ, ਜੋ ਸਾਪਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਦਿਯਂ ਭਗਿਨੀ ਨਾਗ ਰੂਪੌਦਾਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ
ਸਾਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੋਹਣੀ, ਦਿਲੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।