( ਇਤ੍ਯਸ਼੍ਵਤ੍ਥਮਂਤ੍ਰਃ) ਗਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਤੋ ਦੇਵੀਂ ਸਵਤ੍ਸਾਂ ਸਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਫਿਰ ਗਾਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੇ ਦੇਵਿ ਦੈਵਤੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਪੂਜਿਤਾ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
( ਇਤਿ ਗੋਮਂਤ੍ਰਃ) ਏਵਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਪਠਨ੍ਪਾਰ੍ਥ ਭਕ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤਾ ਤੇਨ ਪृਥਿਵੀ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਚ ਮृਦਾ ਪਾਦੌ ਆਹਿਤਾऽਗ੍ਨਿਗृਹਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍
ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰ੍ਵਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਪੁਤ੍ਰਾਯ ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾ ਗੋਃ ਸੁਤਾਯ ਚ ਭੂਯੋਭੂਯੋਯਮਾਹੁਤ੍ਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾਹੁਤ੍ਵਾ ਜੁਹੋਤਿ ਵੈ
ਸ਼ਰਵ, ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਵਨ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਓਂਕਾਰਪੂਰ੍ਵਕੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਾਂਤਯੋਜਿਤੈਃ
ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ।
ਏਭਿਮਂਤ੍ਰਪਦੈਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਕਾਮਮੇਵ ਵਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਵੇ, ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰਨ੍ਯੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਮਂਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵਸ਼ੀ
ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਪਨਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਂਤਿ ਸਗੁਡੇ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨੇ 4.31.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੁੜ ਵਾਲੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਾਗਰੁਮਯਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਘਟਿਤਂ ਪੁਨਃ
ਕਾਲਾ ਅਗਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਤਿਲੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੈਰਾਲੋਹਿਤੈਃ ਪਾਰ੍ਥ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਫਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਹੋਰ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ, ਪਾਰਥ, ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਵਾਨ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਿਤਃ
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਂਸ਼ਜੇ ਮृਨ੍ਮਯੇਪਿ ਵਾ
ਤਾਮਬੇ, ਬਾਂਸ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਵੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
( ੴ ਅਂਗਾਰਕਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ੴ ਭੌਮਾਯ ਨਮਃ ਸ੍ਕਂਧਯੋਃ ੴ ਰਕ੍ਤਾਯ ਨਮਃ ਉਰਸਿ ੴ ਆਰਾਯ ਨਮਃ ਜਂਘਯੋਃ ਏषਾष੍ਟਪੁष੍ਪਿਕਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਘृਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਾਗਰੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਓਮ ਅੰਗਾਰਕ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਓਮ ਭੌਮ ਨੂੰ ਕੰਧਿਆਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਓਮ ਰਕਤ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਓਮ ਆਰਾ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਹ ਅਠ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ: ਗੁਗਲੂ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਅਗਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ।
ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਮਂਗਲਸਂ ਜ੍ਞਿਤੈਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿष੍ਪਾਵਕਂ ਭੋਜਨਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਜੋ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮੌਨੇਨ ਭੂਮਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਜਨਮ੍
ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਤਿਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੌषਧਿਰਸਾਵਾਸੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵ ਦਾਯਿਨਿ
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ ਉਪੋष੍ਯਾ ਕਤਿਮਾਤ੍ਰਾ ਸਾ ਕਿਮੇਕਾ ਵਦ ਯਾਦਵ ।। 4.31.
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਯਾਦਵ।
ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਚ ਯਦਾਂਗਾਰਕਸਂਯੁਤਾ ਵਿਤ੍ਤਹੀਨਾਃ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਂਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵਿਤ੍ਤੋਪਲਂਭਨਮ੍
ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਅੰਗਾਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋਵੇ, ਧਨ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਧਨ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਣ੍ਡਵ ਦਸ਼ ਸੌਵਰ੍ਣਿਕਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਦ੍ਧਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ, ਪਾਂਡਵ: ਦਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਜਾਂ ਦਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਪਲਾਨਿ ਚ
ਪਤਿਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀਹ ਤੋਲ ਅਤੇ ਵੀਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਤੋਲ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਕੁਜਂ ਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਂਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਕੁਜ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਧਾਨਤਃ
ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਾਵਰਣੈਰ੍ਯਾਨੈਃ ਸ਼ਯ੍ਯੋਪਾਨਦ੍ਵਰਾਸਨੈਃ
ਕਪੜੇ, ਢੱਕਣ, ਸਵਾਰੀ, ਬਿਸਤਰਾ, ਜੁੱਤੇ ਤੇ ਆਸਨ ਨਾਲ।
ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਵ੍ਰਤਸ਼ੌਚਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜੋ ਵਰਤ ਅਤੇ ਸੁੱਚਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
ਅਂਗਾਰਕਵਿਧਿਂ ਯਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਗਾਰਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣੈਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਯਃ ਕੁਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਜਾ ਉਸਨੂੰ ਦਿਓ।
ਵਿਤ੍ਤਸਾਰੇਣ ਤੁष੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਭੌਮ ਭਵੋਦ੍ਭਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸੌ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮੇਤਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ ।। 4.31.
ਧਨ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਭੌਮ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ।