ਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸਂਵਾਦਂ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ।
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਬਹੁਪੁष੍ਪਫਲੋਪਗੇ
ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ—
ਕਦਂਬਬਕੁਲਾਮੋਦ ਵਸ਼ੀਕृਤਮਧੁਵ੍ਰਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਕਦੰਬ ਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—
ਮृਗਰ੍ਕ੍ਸ਼ਗਜਸਿਂਹੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਗਣਾਵृਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹਨ—
ਤਪਸ੍ਵਿਭਿਰ੍ਮਹਾਭਾਗੈਃ ਸੇਵਮਾਨਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—
ਅਪ੍ਸਰੋਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਮੁਮਾ ਨਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍ ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ੂਲਪਾਣੇ ਵृषਧ੍ਵਜ
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਵੱਛ ਦੀ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ—'
ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
'ਹੇ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ, ਤੀਜੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।'
ਨਾਰੀ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸ਼ੁਭਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ਵਿਹਸ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਃ ਪ੍ਰਾਹ ਕਿਂ ਵ੍ਰਤੇਨ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਇਕ ਔਰਤ ਸੁਵਰਗ, ਚੰਗਾ ਰੂਪ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਰਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ?'
ਯੇ ਕਾਮਾਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਦਿਵ੍ਯਾ ਭੂਮ੍ਯਂਤੀਰਕ੍ਸ਼ਜਾਃ 4.21.
ਜਿਹੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ—
ਉਮੋਵਾਚ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਭੋਗਭੂषਣੇ ਸ਼ਸ਼ਿਭੂषਣੇ
ਉਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਨ ਵਾਲੇ,
ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਮਾਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਜਪਂਤਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਸ਼ੀਲਾਸ੍ਤਪਸਾ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛ੍ਵਸ਼੍ਰੁਭਿਃ ਪੀਡਿਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀਆਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵਹੁਵਿਧੈਰ੍ਦੁਃਖੈਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਦਾਰੁਣੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇਨ ਤਾਃ ਸੁਖਸਂਭੋਗਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਸਂਪਦਾ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਰਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ, ਭੋਗ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਰੂਪ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਤ ਕਿਹੜਾ ਹੈ।
ਮੁਖਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਪਾਦੌ ਚੈਵ ਸਮਾਹਿਤਾਃ
ਮੂੰਹ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ,
ਉਪਵਾਸਸ੍ਯ ਨਿਯਮਂ ਦਂਤਧਾਵਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਜਲੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਵਾਸਸੀ ਪਰਿਧਾਯ ਚ
ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ,
ਅਰ੍ਚਯਂਤਿ ਸਦਾ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲੇ
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦृਚ੍ਛਾਲਾਭਸਂਪਨ੍ਨੈਰ੍ਧੂਪਦੀਪਾਰ੍ਚਨਾਦਿਭਿਃ 4.21.
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਜੁਗਾੜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਅਰਚਨਾ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਜਲਾਕ੍ਸ਼ਤਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇ
ਸਾਫ਼ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਮਿਲਾ ਕੇ,
ਸ਼ਿਰਸਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੋਯਂ ਧ੍ਯਾਯਂਤੀ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਉਹ ਪਾਣੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਾ ਤਤੋ ਦੇਵੀ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਂਕਰਪ੍ਰਿਯਾ
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਦਰੇਸ਼ਵਰਾ ਦੇਵੀ, ਲਲਿਤਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ,
ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਰ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਹਰਵਲ੍ਲਭੇ
ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਸਿਹਤ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਵਾਸਤੇ, ਹੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ,
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚ ਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍
ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਾ ਉਮਾਂ ਦੈਵੀਂ ਹਰਿਤੇ ਯਵਸਂਸ੍ਤਰੇ
ਹਰੇ ਜੌ ਦੇ ਵਿਛੋਣੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦੈਵੀ ਉਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਪੂਜ੍ਯ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਾ
ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਵਤੀਨਾਮ ਤृਤੀਯੇ ਸ਼ਂਕਰਪ੍ਰਿਯਾ
ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਰਵਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੁਹਿਤਾ षष੍ਠੇ ਮੈਨਾਕੀ ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ੍ਮृਤਾ
ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਮੈਨਾਕੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਦੇਵਿ ਸੌਭਾਗ੍ਯਦਾਯਿਨੀ ।।4.21.
ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਪਯਃ ਸਰ੍ਪ੍ਪਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮਯ ਫਲਮ੍
ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਗਾਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੋਬਰ ਤੇ ਫਲ—