ਗੀਰ੍ਗਿਰਾ ਭਾਰਤੀ ਵਾਣੀ ਵਾਚਾ ਮੇਧਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਬੋਲੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਆਵਾਜ਼, ਉਚਾਰਨ, ਅਕਲ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ—
ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਨਿਂਦਕਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਃ ਸ਼ਠਾਃ
ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹਨ।
ਅਨਧ੍ਯਾਯੇषੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਠਯਂਤਿ ਪਠਂਤਿ ਚ
ਉਹ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਂਚਰਃ
ਜੋ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਟ ਉਥੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾ ਬਰ੍ਹਿषਦ ਆਜ੍ਯਪਾਃ ਸੋਮਪਾਸ੍ਤਥਾ
ਅਗਨਿਸ਼ਵੱਤ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਆਜ੍ਯਪ ਤੇ ਸੋਮਪ ਵੀ—
ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪੌਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦੌਹਿਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵਧਾਮਂਤ੍ਰੈਃ ਸੁਪੂਜਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਧੀ-ਪੋਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਧਾ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਮਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਨਾਰਕੀਯਾਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ਭ੍ਰਾਮਿਤਾ ਨਰ੍ਤਿਤਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵੱਡੇ ਹਵਨ ਸਮੇਂ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਘੁੰਮਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਹੋਤ੍ਸਵੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਯਮਰਾष੍ਟ੍ਰੇ ਸੁਖਾਵਹਃ 4.14.
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਨਿਜਗृਹੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਇਸ ਦਿਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਦਾਨਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਦੇਯਾਨਿ ਭਗਿਨੀਭ੍ਯੋ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾ ਭਗਿਨ੍ਯਃ ਸਂਪੂਜ੍ਯਾ ਅਭਾਵੇ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਗਾਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ।
ਮਾਤੁਲਸ੍ਯ ਸੁਤਾਹਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਨृਪ
ਦੂਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਮੇ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ—
ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਹਜਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਹਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ।
ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਯਮੁਨਯਾ ਯਮਰਾਜਦੇਵਃ ਸਮ੍ਭੋਜਿਤੋ ਜਗਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਸੌਹृਦੇਨ
ਉਸ ਤਿਥਿ ਨੂੰ, ਜਦ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ,
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚ ਭਵਤਿ ਦਂਪਤ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਯੋਃ
‘ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਯਣ’ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੇਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਪਤ੍ਨੀਹੀਨਃ ਪੁਮਾਨ੍ਪਤ੍ਨੀ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਰਹਿਤਾ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਪਤਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਵਿਧਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾਪਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?
ਪਤ੍ਨੀਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਂ ਨਾਮ ਤਦਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਚ ਸਾ ਤਿਥਿਃ
ਇਸ ਨੂੰ 'ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਯਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿਥਿ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਨ੍ਸਂ ਤਰ੍ਪ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ,
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਧਰਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ
ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੱਖਮੀ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਮਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਨ੍ਮਂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍ 4.15.
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਮਾ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਮੇ ਯਾਤੁ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਦਮ੍ ਪਿਤਰੋ ਮਾ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਂਤੁ ਮਤ੍ਤੋ ਦਾਂਪਤ੍ਯਭੇਦਤਃ
ਮੇਰਾ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਮੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿੱਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ਕृष੍ਣ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਥਾ ਭਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੁਸੀਂ ਲੱਖਮੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ,
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਰਦ ਯਥਾ ਤੇ ਸ਼ਯਨਂ ਸਦਾ
ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਯਣ ਕਦੇ ਲੱਖਮੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਏਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਹਰੇਸ੍ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਫਲਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਖਮੀ ਸਮੇਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।