ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨੇਹ ਨਾਮੁਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਤ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯੋਗਰ੍ਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਿਦ੍ਧੋ ਮਹੀਤਲਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੀ ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਨਿਗੀਰ੍ਣਦਂਤੋ ਲਂਬੋष੍ਠਃ ਪਿਂਗਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਨੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਃ
ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਹੋਠ ਮੋਟੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਵਾਲ ਘਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਚਿਪਿਟਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤਪਾਜ੍ਜਂਘਾਢ੍ਯਃ ਕृਸ਼ਕੂਰ੍ਪਰਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਟੀਆਂ, ਗੋਡੇ ਤੇ ਪਿੰਡੀਆਂ ਚਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਕੋਹਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਸਨ।
ਮੂਲਜਾਲਿਕਵਿਪ੍ਰੇਣ ਦृष੍ਟਃ ਪृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕੋ ਭਵਾਨ੍
ਮੂਲਜਾਲਿਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?'
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟਾ ਤ੍ਵਯਾ ਰਂਭਾ ਭਾਭਾਸਿਤਦਿਗਂਤਰਾ
'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ?'
ਗਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਚਨਾਦ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
'ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਆਉ, ਪਰ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀ।'
ਸਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਮਥੋਵਾਚ ਵਿਜ੍ਞਾਤੋऽਸਿ ਮਯਾ ਯਥਾ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਗਾਤ੍ਰਤ੍ਰਯਂ ਵਿਰੂਪਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ
ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਂਘ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਨੁਭੂਤਕਰੀ ਭਵੇਤ੍
ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯੈਵਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ਨੈਃ
ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਨਜ਼ਰੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ।
ਮੂਲਜਾਲਕਵਿਪ੍ਰੇਣ ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਹਾਮਰਾਵਤੀਮ੍
ਮੂਲਜਾਲ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਅਮਰਾਵਤੀ।'
ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯਾਵਸਰੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਮਯਾ
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ—
ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਕਲਯਾ ਚਾਪਿ ਪੌਰੁषੇਣ ਵ੍ਰਤੇਨ ਚ
ਵਿਦਿਆ, ਹੁਨਰ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪਾਲਣ ਨਾਲ—
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਮਥੋਵਾਚ ਮੁਗ੍ਧਾ ਦਗ੍ਧਾਗ੍ਨਿਸਂਭਵਾ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਓ ਮਾਸੂਮ, ਜੋ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਲ ਕੇ ਜਨਮੀ ਹੈ—'
ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਧੀਃ
ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ—
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਰਤਾ ਤੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਂ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਦੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਮੂਲਜਾਲੈਰ੍ਵਰ੍ਤਯਂਤਂ ਮਹਾਕਾਲਵਨਾਸ਼੍ਰਯਮ੍
ਮੂਲਜਾਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਂਕਾਲਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਥ ਸਂਭਾषਾਦੁਪਕਾਰਾਤ੍ਸਹਾਸਨਾਤ੍
ਮਿਲਣ, ਗੱਲਬਾਤ, ਮਦਦ ਅਤੇ ਹੱਸਣ ਨਾਲ—
ਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਸਂਭਾषਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਹ ਤੇਨ ਮੇ
ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਣਾ, ਨਾ ਗੱਲਬਾਤ, ਨਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਹੋਇਆ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਂਭੋਰੂ ਰਂਭਾ ਜਂਭਾਰਿਣੋਂਤਿਕਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰੰਭਾ ਜੰਭ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਰਤਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਉਥੇ ਗਈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਚਾਰ੍ਵਂਗੀਂ ਗੀਰ੍ਵਾਣਹृਦਯਂਗਮਾਮ੍
ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਈ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਂਬਰਧਰਂ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਰਗੁਨੁਲੇਪਨਮ੍
ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਦਿਵਿਆ ਉੰਗਣ ਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ—
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੋਗੀਵਿਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸਹ ਰਂਭਯਾ
ਉਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰੰਭਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਖ-ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਜਗਤਿ ਸਰ੍ਵਜਨੋਪਭੋਗ੍ਯਾਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼ਿਵਕੇਸ਼ਵਯੋਰ੍ਨਿਵਾਸਮ੍
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਿਲਕਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦੁਰ੍ਗਾਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸੋਮਾਨਾਂ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਮਧੁਸੂਦਨ
ਤਿਲਕ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਰਣਨਾ—
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਂਤਰੇषੁ ਦृष੍ਟਾਨਿ ਤਵ ਬੁਦ੍ਧਿਗਤਾਨਿ ਚ
ਦੁਰਗਾ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਵ੍ਰਤ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।