ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇ ਚ ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤਿਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਃ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਰਤੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਮਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਵਂਚਿਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉੱਦਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਠੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਭੂਮਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰਿਯਂ ਮਤਾ
ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦੀ ਭੂਮੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰ
ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।
ਅਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵਂ ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਆਯੁषਃ ਖਂਡਖਡਾਨਿ ਨਿਪਤਂਤਿ ਤਵਾ ਗ੍ਰਤਃ
ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਹਿੱਸੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਦਾ ਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ 4.6.
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਤ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਆਵੇਗੀ,
ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਮੇਕਾਕੀ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਧੁਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ,
ਗृਹੀਤਦਾਨਪਾਥੇਯਾ ਸੁਖਂ ਯਾਂਤਿ ਮਹਾਧ੍ਵਨਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਹਿਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਣਭਾਂਡਾ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਪੂਰੀ ਭਰ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ,
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਪਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।। ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਯਾਤਿ ਦੇਵਤ੍ਵਮਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦਾ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਰਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਮਨਾਗਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਕਿਂ ਤੁ ਪਾਪੈਰ੍ਮਹਾਘੋਰੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਯਾ
ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ—
ਯੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮੀਸ਼੍ਵਰੇ ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਾਪਾਨਿ ਪਂਚ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯੈਵ ਪਾਰ੍ਥ ਦੁਃਖਪ੍ਰਦਾਨਿ ਸੁਚਿਰਂ ਪਿਤृ ਰਾਜਲੋਕੇ
ਪਾਰਥਾ, ਪੰਜ ਪਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕਟਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਮਪ੍ਲਵੇਨੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਨਿਯਮਤਾਈ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤਨਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ।
ਦਾਨ ਵ੍ਰਤਮਯੀ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਿਹ ਦੇਹਿਨਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਨ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਇਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨੇਹ ਨਾਮੁਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਤ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯੋਗਰ੍ਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਿਦ੍ਧੋ ਮਹੀਤਲਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੀ ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਨਿਗੀਰ੍ਣਦਂਤੋ ਲਂਬੋष੍ਠਃ ਪਿਂਗਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਨੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਃ
ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਹੋਠ ਮੋਟੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਵਾਲ ਘਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਚਿਪਿਟਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤਪਾਜ੍ਜਂਘਾਢ੍ਯਃ ਕृਸ਼ਕੂਰ੍ਪਰਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਟੀਆਂ, ਗੋਡੇ ਤੇ ਪਿੰਡੀਆਂ ਚਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਕੋਹਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਸਨ।
ਮੂਲਜਾਲਿਕਵਿਪ੍ਰੇਣ ਦृष੍ਟਃ ਪृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕੋ ਭਵਾਨ੍
ਮੂਲਜਾਲਿਕਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?'
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟਾ ਤ੍ਵਯਾ ਰਂਭਾ ਭਾਭਾਸਿਤਦਿਗਂਤਰਾ
'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ?'
ਗਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਚਨਾਦ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
'ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਆਉ, ਪਰ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀ।'
ਸਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਮਥੋਵਾਚ ਵਿਜ੍ਞਾਤੋऽਸਿ ਮਯਾ ਯਥਾ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।'