ਕਥਂ ਤੇ ਪਾਪਨਿਰਤਾ ਨਰਾ ਰਾਤ੍ਰਿषੁ ਸ਼ੇਰਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਦੇ ਹਨ?
ਏਵਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਾਵਸ਼ੇषੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾਸ੍ਤृਣਗੁਲ੍ਮਾਦਿਭੇਦਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ।
ਤਤ੍ਰਾਨੁਭੂਯ ਦੁਃਖਾਨਿ ਜਾਯਂਤੇ ਕੀਟਯੋਨਿषੁ
ਉਥੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਾਵੇਨ ਭਵਂਤਿ ਮृਗਜਾਦਿषੁ
ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੋਯੋਨਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾਃ ਪੁਨਃ ਕਾਲਾਂਤਰਵਸ਼ਾਦ੍ਯਾਂਤਿ ਮਾਨੁष੍ਯਮਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਗਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਿ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਗੋਚਰਾਤ੍
ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਯਃ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ,
ਦੇਵਾਸੁਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮਾਨੁष੍ਯਮਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ 4.6.
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਲਾਭਾਯ ਯਦਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਧਰ੍ਮਮੂਲੇਨ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ,
ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇ ਚ ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਂ ਯਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤਿਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਃ ਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਰਤੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਮਧ੍ਰੁਵਮ੍ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਵਂਚਿਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉੱਦਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਠੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਭੂਮਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰਿਯਂ ਮਤਾ
ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦੀ ਭੂਮੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰ
ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।
ਅਧ੍ਰੁਵੇਣ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਹ੍ਯਧ੍ਰੁਵਂ ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਆਯੁषਃ ਖਂਡਖਡਾਨਿ ਨਿਪਤਂਤਿ ਤਵਾ ਗ੍ਰਤਃ
ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਹਿੱਸੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਦਾ ਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ 4.6.
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਤ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਆਵੇਗੀ,
ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਮੇਕਾਕੀ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਧੁਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ,
ਗृਹੀਤਦਾਨਪਾਥੇਯਾ ਸੁਖਂ ਯਾਂਤਿ ਮਹਾਧ੍ਵਨਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਯੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਹਿਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਣਭਾਂਡਾ ਤੁ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਪੂਰੀ ਭਰ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ,
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਪਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।। ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਯਾਤਿ ਦੇਵਤ੍ਵਮਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦਾ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਰਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਮਨਾਗਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਕਿਂ ਤੁ ਪਾਪੈਰ੍ਮਹਾਘੋਰੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸ਼ਿਵਾਜ੍ਞਯਾ
ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ—
ਯੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮੀਸ਼੍ਵਰੇ ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਾਪਾਨਿ ਪਂਚ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯੈਵ ਪਾਰ੍ਥ ਦੁਃਖਪ੍ਰਦਾਨਿ ਸੁਚਿਰਂ ਪਿਤृ ਰਾਜਲੋਕੇ
ਪਾਰਥਾ, ਪੰਜ ਪਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕਟਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਮਪ੍ਲਵੇਨੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਨਿਯਮਤਾਈ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤਨਚਞ੍ਚਲਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਹੈ।
ਦਾਨ ਵ੍ਰਤਮਯੀ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਿਹ ਦੇਹਿਨਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਨ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਇਥੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।