ਪੀਡਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨੌषਧਂ ਨ ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਨ ਮਂਤ੍ਰਾ ਨ ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਨਾ ਦਵਾਈ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਰਸਾਯਨਤਪੋਜਪ੍ਯੈਰ੍ਯੋਗਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ 4.4.
ਰਸਾਇਣ, ਤਪ, ਜਪ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਦੁਃਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਭਯਮ੍
ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਧ ਨਾਨਿ ਚ
ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਦੌਲਤ—
ਹੇ ਜਨਾਃ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਹੇ ਲੋਕੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ—
ਅਸ਼ੀਤਿਕਾ ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍ਸਪ੍ਤਤਿਕਾ ਨਰਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਸੀ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਸੱਤੱਰ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਯਾਵਦ੍ਭਵੇਦਾਯੁਰ੍ਦੇਹਿਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਮੋਹੇਨ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯੇ ਜਰਯਾ ਤਥਾ
ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ, ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਹੀ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਗਂਤੁਕੇਰ੍ਭਯੈਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕੈਰਨੇਕਧਾ
ਮਰਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਿਤਾਂਤੇ ਚ ਮਰਣਂ ਮਹਾਘੋਰਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਭੇਦੇਨ ਯਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿਯੋਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਤਪਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਰ੍ਮਸੁ 4.4.
ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹੰਮ ਅੰਗ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਹਾ ਤਾਤ ਮਾਤਃ ਕਾਂਤੇਤਿ ਰੁਦਨ੍ਨੇਵਂ ਹਿ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, 'ਹਾਏ ਪਿਤਾ! ਮਾਤਾ! ਪ੍ਰੀਤਮ!'
ਬਾਂਧਵੈਃ ਸਂਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ ਸ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰਨ੍ਦਤੇ ਚੈਵ ਖਟ੍ਵਾਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਲਟਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।
ਖਟ੍ਵਾਤੋ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭੂਮਿਂ ਭੂਮੇਃ ਖਟ੍ਵਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮਹੀਮ੍
ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਬਿਸਤਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਚਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸਲਿਲਂ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਵਟਾਨ੍ਖਨ੍ਯਮਾਨਃ ਕਾਲਪਾਸ਼ੇਨ ਕਰ੍षਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਪੰਜ ਕਬਰਾਂ ਖੋਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤृਣਜਲੌਕੇਵ ਦੇਹਾਦ੍ਦੇਹਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜੀਵ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲੀਚੀ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਦੁਃਖਮਧਿਕਂ ਹਿ ਵਿਵੇ ਕਿਨਃ
ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਰਰ੍ਥਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਮਨਤਾਂ ਗਤਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਮੰਗਣ ਲਈ, ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯੇਦਮਧੁਨਾ ਮਤਂ ਭਵਤਿ ਯਦ੍ਗੁਰੁ 4.4.
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ।
ਆਦੌ ਦੁਃਖਂ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਦੁਃਖਮਂਤੇ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਇਹ ਦੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਵਰਤਮਾਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਾਹਾਰਾਨ੍ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਮਨਾਹਾਰਾਨ੍ਮਹਤ੍ਤਮਮ੍
ਵਧੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ।
ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਭੁੱਖ, ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਰਸੋਪਿ ਹਿ ਕਾਮਾਦ੍ਵਾ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹੀ ਸਵਾਦ, ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਤਪ੍ਤਾਨਾਮਨ੍ਨਮੌषਧਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮृਤੋਪਮੋ ਯਸ਼੍ਚੇਕ੍ਸ਼ੇਤ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।